I SA/Bk 308/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. sprawy ze skargi O. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia (...) stycznia 2015 r., nr (...) w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2009 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej O. S.A. w W. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W wyniku wznowionego postępowania podatkowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] uchyliło wcześniej wydaną ostateczną decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. ([...]), a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] kwietnia 2010 r. określającą T. [...] S.A. (obecnie – O. [...] S.A., dalej powoływana także jako "skarżąca Spółka") zobowiązanie w podatku od nieruchomości za rok 2009 r., oraz określiło podatnikowi zobowiązanie w podatku od nieruchomości za rok 2009 w nowej (wyższej) kwocie. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., powołując się na art. 239 § 1 pkt 4 o.p. nadało swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Wskazało, że w sprawie termin przedawnienia zobowiązania podatkowego należnego za rok 2009 upływa z dniem [...] grudnia 2014 r., tak więc spełniona została pierwsza przesłanka nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Ponadto, okoliczności wydania decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., a także inne informacje znane organowi podatkowemu z urzędu, skłaniają do wniosku, że uchylenie się przez podatnika z obowiązku zapłaty podatku jest wysoce prawdopodobne, a zatem również warunek zapisany w art. 239b § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako "o.p.") jest spełniony. Skarżąca Spółka już na etapie postępowania wymiarowego prowadzonego przez organ I instancji odmawiała współpracy, zaś treść składanych przez nią odpowiedzi wskazuje na chęć opóźnienia wydania decyzji kończącej postępowanie wymiarowe. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej Spółki, w którym podniesiono między innymi zarzuty związane z nieprawidłowym doręczeniem zaskarżonego postanowienia, brakiem poinformowania skarżącej Spółki o wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności oraz nie uprawdopodobnieniem przez organ, że zobowiązanie nie zostanie wykonane przez skarżącą Spółkę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Zdaniem Kolegium, wbrew twierdzeniom zażalenia, kwestionowane postanowienie zostało prawidłowo doręczone skarżącej Spółce w formie papierowej. Podkreśliło, że owszem do organu wpłynął wniosek o doręczanie pism drogą elektroniczną, jednakże nie spełniał on wymogów zawartych w art. 144a o.p. i art. 152a o.p. Dlatego też, skarżącej Spółce zostało wysłane postanowienie w drodze tradycyjnej, które zostało doręczone osobie uprawionej do odbioru pism. Tym samym, zakładając nawet, że wniosek skarżącej Spółki o doręczanie pism w drodze elektronicznej był skuteczny, to ewentualne uchybienie nie miało żadnego wpływu na możliwość udziału w postępowaniu i ochrony swoich racji, skoro zażalenie zostało skutecznie wniesione. Kolegium uznało też za całkowicie chybiony zarzut braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przedmiotowej decyzji SKO. Wskazało, że skarżąca Spółka zdaje się nie dostrzegać istoty instytucji rygoru natychmiastowej wykonalności. Zaznaczono, że gdyby przyjąć, iż warunkiem jej zastosowania jest uprzednie doręczenie informacji o wszczęciu postępowania w tej kwestii i ustalenie stronie terminu na wypowiedzenie się w sprawie, w wielu przypadkach nie spełniła by ona swojego celu. Zanim doszłoby do zrealizowania tych warunków mogłoby już nastąpić przedawnienie obowiązku podatkowego i organ odwoławczy nie miałby innego wyjścia jak uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć z tego względu postępowanie wymiarowe. Nie bez powodu ustawodawca wyłączył jednoznacznie obowiązek wydawania postanowień o wszczęciu postępowania w sprawie nadania takiego rygoru i umożliwiania stronie wypowiedzenia się w określonym terminie. Za niezasadne Kolegium uznało również odwoływanie się do art. 121 o.p., bowiem organy podatkowe, dostrzegając możliwość niewykonania obowiązku podatkowego w związku z zbliżającym się rychle terminem jego przedawnienia, mają obowiązek zadbać o realizację interesu publicznego. Kolegium wskazało, że gdyby nie postępowanie skarżącej Spółki, zmierzające do uniknięcia płacenia podatku od wartości kabli sieci telekomunikacyjnej, nie doszłoby zapewne do wieloletniej procedury i nadejścia końca terminu przedawnienia. W ocenie Kolegium może to uzasadniać przypuszczenia, że Spółka nie zamierza wykonać ciążącego na niej obowiązku (gdyby taką wolę miała, nie poszukiwałaby dróg uwolnienia się od obowiązku samodzielnego obliczenia i wpłacenia zgodnej z prawem należności). Podkreślono, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w przypadku przesłanki określonej w art. 239b § 1 pkt 4 o.p., prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania podatkowego tkwić może nawet w samym fakcie upływającego czasu (na początku okresu 3-miesięcznego jest ono może i niewielkie, ale w ostatnim miesiącu zbliża się do stanu pewności). Kolegium zwróciło również uwagę na okoliczność wręcz masowego wszczynania i prowadzenia podobnych postępowań w całym obszarze właściwości Kolegium przez skarżącą Spółkę. Prawdopodobieństwo, że kilkadziesiąt złożonych w miesiącu listopadzie i grudniu 2014 r. odwołań dotyczących wymiaru podatku za rok 2009 zostanie rozpatrzone jeszcze przed upływem terminu przedawnienia, jest bliskie zeru. Wyrażono przekonanie, że bez nadania rygoru i podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej ryzyko, że niemal żadna z wydanych decyzji nie zostanie wykonana, jest wielkie, graniczące z pewnością. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej Spółki wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 210 § 4 w zw. z art. 239b § 2 o.p. poprzez brak uprawdopodobnienia, ze zobowiązanie podatkowe wynikające z decyzji wymiarowej SKO nie zostanie przez skarżącą Spółkę wykonane przed terminem przedawnienia. Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Kolegium z dnia [...] listopada 2014 r. oraz o zwrot kosztów postepowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 23 września 2015 r., pełnomocnik skarżącej Spółki podniósł dodatkowo, że w wydaniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2014 r. brała udział p. E. O., natomiast w wydaniu postanowienia Kolegium z dnia [...] stycznia 2015 r. (jako organ II instancji) jej mąż p. D. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu ze względu na uwzględnienie przez Sąd podniesionego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej Spółki zarzutu, że w postępowaniu odwoławczym w wydaniu postanowienia brała udział osoba, która winna podlegać wyłączeniu od udziału w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2014 r. zostało wydane w składzie: A. Ł., E. O., A. B. Zażalenie wywiedzione od tego postanowienia zostało rozpoznane przez SKO w B. w składzie: D. K., D. J., M. G. – postanowienie z dnia [...] stycznia 2015 r. Zdaniem Sądu, w związku z tym, że pomiędzy p. E. O., a p. D. K. zachodzą powiązania rodzinne (małżonkowie), p. D. K. powinien podlegać wyłączeniu od rozpoznania zażalenia od postanowienia z dnia [...] listopada 2014 r. Zgodnie z art. 130 § 1 o.p. pracownik urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których: (1) są stroną; (2) pozostają ze stroną w takim stosunku prawnym, że rozstrzygnięcie sprawy może mieć wpływ na ich prawa lub obowiązki; (3) stroną jest ich małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty pierwszego stopnia; (4) stronami są osoby związane z nimi z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; (5) byli świadkami lub biegłymi, byli lub są przedstawicielami podatnika albo przedstawicielem podatnika jest jedna z osób wymienionych w pkt 3 i 4; (6) brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji; (7) zaistniały okoliczności, w związku z którymi wszczęto przeciw nim postępowanie służbowe, dyscyplinarne lub karne; (8) stroną jest osoba pozostająca wobec nich w stosunku nadrzędności służbowej. Stosownie do § 2 przyczyny wyłączenia od załatwienia sprawy trwają także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Nadto § 3 art. 130 o.p. stanowi, że bezpośredni przełożony pracownika lub funkcjonariusza celnego jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika lub funkcjonariusza celnego. Z przedstawionych regulacji wynika, że członek samorządowego kolegium odwoławczego podlega wyłączeniu w sprawach wymienionych w art. 130 § 1 pkt 1-8 o.p., a także – stosownie do art. 130 § 3 o.p. - w innych przypadkach wzbudzających wątpliwości co do jego bezstronności niewymienionych w § 1. W kontekście tej ostatniej regulacji ustawa nie wymaga uprawdopodobnienia okoliczności powodujących stronniczość pracownika lub funkcjonariusza, lecz tylko okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności tych osób (por. A. Kabat (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2005, s. 494). W orzecznictwie wskazuje się, że jeżeli pracownik nie złożył stosownego wniosku o wyłączenie, pomimo iż jego złożenie było zasadne, ani też nie uczyniła tego strona, to wyłączenie powinno nastąpić z urzędu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2004 r., III SA 125/03, LEX nr 108619). W realiach niniejszej sprawy uprawdopodobnione jest, że biorący udział w wydaniu postanowienia w drugiej instancji p. D. K. mógł nie być bezstronnym członkiem składu samorządowego kolegium odwoławczego w sprawie, w której w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia brała udział jego małżonka. Winien zatem zostać z urzędu wyłączony od udziału w postępowaniu. Brak wyłączenia skutkuje koniecznością stwierdzenia naruszenia art. 130 § 3 o.p., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tejże ustawy. Rozpoznając ponowienie sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.