I OZ 172/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt III SAB/Gd 26/15 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M.T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną M.T. od wyroku tego Sądu z dnia 8 października 2015 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącej w dniu 3 listopada 2015 r. Następnie, postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. ustanowiono dla skarżącej pełnomocnika z urzędu, który - w dniu 13 stycznia 2016 r. - złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Odrzucając wniesiony środek zaskarżenia Sąd podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 173 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", bowiem zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) § 3 dodany w art. 177 może mieć zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Rozpatrywana sprawa została zaś zainicjowana przez skarżącą w dniu 3 czerwca 2015 r., zatem termin na wniesienie skargi kasacyjnej od wydanego wyroku należało liczyć od dnia doręczenia skarżącej odpisu wydanego wyroku wraz z uzasadnieniem, zgodnie z art. 177 § 1 P.p.s.a. Wobec faktu, iż skarga kasacyjna z dnia 13 stycznia 2016 r. została wniesiona po upływie ustawowego terminu, w ocenie Sądu I instancji podlegała ona odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M.T., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie: 1. art. 177 § 3 P.p.s.a. przez niewłaściwe jego niezastosowanie do niniejszego postępowania kasacyjnego wszczętego pismem skarżącej z dnia 13 listopada 2015 r., podczas gdy przepis ten wszedł w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. a więc powinien mieć zastosowanie do niniejszego postępowania kasacyjnego; 2. art. 178 w zw. z art. 177 § 1 P.p.s.a. przez niewłaściwą ich wykładnię, polegającą na uznaniu, że termin do złożenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika skarżącej wyznaczonego w ramach prawa pomocy biegł od daty doręczenia skarżącej wyroku wraz z uzasadnieniem i w konsekwencji odrzuceniu skargi kasacyjnej jako złożonej po upływie terminu do jej wniesienia, podczas gdy termin do wniesienia skargi kasacyjnej dla pełnomocnika skarżącej winien biec najwcześniej od dnia, kiedy pełnomocnik miał możliwość zapoznać się z wyrokiem i jego uzasadnieniem, przy czym skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika skarżącej w dniu 13 stycznia 2016 r., czyli w terminie krótszym niż 30 dni od daty doręczenia adwokatowi informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej, a zatem skarga kasacyjna została przez pełnomocnika skarżącej wniesiona w terminie i nie podlegała odrzuceniu. W uzasadnieniu zażalenia jego autor podkreślił, iż postępowanie kasacyjne zostało zainicjowane pismem skarżącej z dnia 13 listopada 2015 r., zawierającym wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej. W świetle art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi § 3 dodanego w art. 177 nie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Jak jednak wskazano wyżej, niniejsze postępowanie kasacyjne zostało wszczęte już w czasie obowiązywania znowelizowanych przepisów. Doręczenie skarżącej odpisu orzeczenia z uzasadnieniem miało miejsce w dniu 3 listopada 2015 r., natomiast dniem zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu był 15 grudnia 2015 r. Wnosząc skargę kasacyjną w dniu 13 stycznia 2015 r. pełnomocnik skarżącej uczynił to w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Nawet gdyby w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 177 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, to skarga kasacyjna winna była być wniesiona w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Pełnomocnik skarżącej wskazał, iż jest świadom tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, w tym o ustanowienie profesjonalnego prawnika, złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, nie ma wpływu na bieg tego terminu. Obecnie jednak, w świetle nowelizacji art. 177 P.p.s.a., należy mieć na względzie fakt, iż ustawodawca uznał praktykę spowodowaną powyższą wykładnią powołanych przepisów za niewłaściwą, kłócącą się z poczuciem sprawiedliwości oraz z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, skoro uznał za stosowne nowelizacji tej dokonać. Jest bowiem sytuacją wysoce niewłaściwą i wręcz niestosowną, aby Sąd, jako reprezentant władzy publicznej, przyznawał pełnomocnika z urzędu dla strony chcącej wnieść skargę kasacyjną, już po upływie ustawowego terminu do wniesienia tejże skargi. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie mu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż wniosek taki służy w razie uchybienia terminu, a pełnomocnik, który został wyznaczony już po upływie danego terminu, nie ma możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w terminie, a skoro nie ma możliwości dopełnienia terminu, to nie może mu także uchybić. Zdaniem działającego w sprawie adwokata praktyka składania przez pełnomocników z urzędu skarg kasacyjnych wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do ich złożenia jest zatem nieprawidłowa. Z tego samego względu zmuszanie pełnomocników wyznaczonych na wniosek strony w ramach prawa pomocy do "automatycznego" składania wniosków o przywrócenie terminu jest postrzegane w odbiorze społecznym jako kolejny absurd. Autor zażalenia podkreślił też, że ponieważ ustawodawca przyznaje stronie termin 30 dni na wniesienie skargi kasacyjnej od dnia doręczenia stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem, nakładając innym przepisem na stronę przymus adwokacki, oznacza to w świetle praktyki i orzecznictwa sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej art. 177 P.p.s.a., że tylko strona, którą stać na profesjonalnego pełnomocnika, jest w stanie wnieść skargę kasacyjną w ustawowym terminie. Strona, która w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a której nie stać na adwokata lub radcę prawnego, jest zmuszona starać się o prawo pomocy i przez to nie ma szansy wnieść skargi kasacyjnej w terminie. Jest to dyskryminacja, która w demokratycznym państwie prawa jest niedopuszczalna, a organy władzy sądowniczej winny użyć dostępnych sobie środków, aby do tej dyskryminacji nie dopuścić. Jednym z takich środków jest stosowanie takiej wykładni przepisów, która ma na względzie zasadę niedyskryminacji. Podkreślono, że możliwość złożenia przez pełnomocnika z urzędu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie usuwa opisanej wyżej dyskryminacji. Mianowicie, zgodnie z art. 87 § 1 i 4 P.p.s.a., pismo z takim wnioskiem należy złożyć w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Oznacza to, że pełnomocnik z urzędu miałby na sporządzenie skargi kasacyjnej jedynie 7 dni od dnia, kiedy miał możliwość zapoznać się z treścią wyroku i jego uzasadnienia, podczas gdy pełnomocnik z wyboru może mieć na to 30 dni. Dlatego interpretując przepis art. 177 § 1 P.p.s.a. należy uznać (w świetle istnienia przymusu adwokackiego), że w rozumieniu tego przepisu "stroną" wnoszącą skargę kasacyjną jest pełnomocnik wyznaczony z urzędu a datą, od której płynie termin do wniesienia skargi kasacyjnej jest bądź data doręczenia pełnomocnikowi z urzędu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, bądź data, w której skarżący dowiedział się o wyznaczeniu dla niego pełnomocnika z urzędu, bo w tym dniu najwcześniej skarżący miał możliwość udostępnienia pełnomocnikowi odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, który został mu wcześniej doręczony jako stronie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znaleźć muszą przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. Przedmiotowa sprawa wszczęta została bowiem w dniu 3 czerwca 2015 r., kiedy to M. T. wystąpiła ze skargą, a nie w dniu 13 listopada 2015 r., jak chciałby tego ustanowiony w sprawie adwokat. Podkreślić bowiem trzeba, iż zarówno czynności zmierzające do przyznania skarżącej prawa pomocy, jak i związane z późniejszym wniesieniem skargi kasacyjnej nie są odrębnym postępowaniem, a jedynie kolejnymi etapami postępowania wszczętego skargą strony i to właśnie data wniesienia tego środka zaskarżenia determinuje moment wszczęcia postępowania w rozumieniu powołanego wyżej art. 2 ustawy nowelizującej. Nie mógł zatem zostać zastosowany art. 177 § 3 P.p.s.a., a termin, w jakim złożona winna być skarga kasacyjna, musiał być ustalony w oparciu o art. 177 § 1 tej ustawy przed nowelizacją. Nie można także przychylić się do stanowiska zawartego w zażaleniu, iż Sąd I instancji winien był zinterpretować powołane przez siebie przepisy w sposób odpowiadający duchowi nowelizacji. Sąd zobligowany jest bowiem do stosowania norm obowiązujących i nie ma możliwości dokonywania dowolnej ich wykładni, nawet jeśli wydają się one być sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości. Fakt, iż ustawodawca dokonał zmian w przedmiotowej materii wskazuje wprawdzie na to, iż poprzednie regulacje miały wady, ale nie zwalnia to w żaden sposób Sądu z obowiązku stosowania przepisów w brzmieniu takim, jakie było im nadane wcześniej. Powyższe ustalenia nakazują uznać zatem, iż w sprawach, w których strona występowała z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej reprezentanta z urzędu, trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi rozpoczynał się z dniem, w którym pełnomocnik wyznaczony został do działania w imieniu strony. Jednocześnie wskazać trzeba, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie istnieje instytucja wstrzymania biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Nawet procedura przyznawania stronie prawa pomocy nie powodowała wstrzymania biegu takiego terminu. Zamiast tego przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, o ile uchybienie takie nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, iż z uwagi na długotrwałość procedury przyznawania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wyłączona jest wina strony w uchybieniu, o ile nastąpiło ono wyłącznie z tej przyczyny. Tym samym stwierdzić trzeba, że pełnomocnik strony, wyznaczony do działania w sprawie z urzędu, w takiej sytuacji zobligowany był do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, który to wniosek, wraz z uzasadnieniem, złożony winien być w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, co wynika z art. 87 § 1 i 2 powołanej wyżej ustawy. Jednocześnie z takim wnioskiem pełnomocnik winien był dokonać czynności, której nie dokonano w terminie. Przyjmując w przedmiotowej sprawie, że pełnomocnik strony powziął wiadomość o udzieleniu pełnomocnictwa w dniu 15 grudnia 2015 r., to termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wynikający z art. 87 § 1 ustawy P.p.s.a., zakończył swój bieg w dniu 22 grudnia 2015 r. Pełnomocnik z wnioskiem takim jednak nie wystąpił, ani w ustawowym terminie, ani później, składając jedynie skargę kasacyjną w dniu 13 stycznia 2016 r. Tym samym słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyjął, iż skarga ta złożona została z uchybieniem ustawowego terminu, a wobec niezłożenia wniosku o jego przywrócenie, niemożliwe było jakiekolwiek działanie Sądu w tym przedmiocie. Subiektywne poczucie "absurdalności" i "niesprawiedliwości" takiej sytuacji, wyrażone w zażaleniu, pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na ocenę zasadności stanowiska Sądu I instancji w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe i uznając, że zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie jest zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi