I SA/Rz 881/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń / spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2011 r. do października 2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2012 r. do marca 2013 r., Fundusz Pracy za okres od maja 2011 r. do października 2012 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 maja 2015r. odmawiającą E. O. ( dalej: Skarżącej ) umorzenia odsetek od składek za osobę prowadzącą działalność (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia): - w kwocie 2 552,00 zł naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 17.03.2015r. przypadających od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2011r. - 10/2012r. w kwocie: 7 431,76 zł; - w kwocie 209,00 zł naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 17.03.2015r. przypadających od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2012r. - 03/2013r. w kwocie: 1 039,74 zł; - w kwocie 263,00 zł. naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 17.03.2015r. przypadających od należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 05/2011r. - 10/2012r. w kwocie: 788,11 zł. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 17 marca 2015 r. Skarżąca zwróciła się o umorzenie jej należności wskazując, że jest jedynym żywicielem 5-o osobowej rodziny, mąż nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym synem. Powołując się na art. 28 ust.3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2015 r., poz. 121; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych ) a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ) organ stwierdził brak podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku. Na podstawie zadeklarowanych przychodów i dochodów za lata 2010-2014 ustalił, że za 2010 r. Skarżąca osiągnęła dochód z działalności gospodarczej w wysokości 15.300,42 zł, z wynagrodzenia ze stosunku pracy - 15.615,47 zł, z działalności wykonywanej osobiście - 1.401,60 zł, z innych źródeł - 6.098,00 zł. Za 2011 r. z działalności gospodarczej - 18.303,27 zł, z wynagrodzenia ze stosunku pracy - 5.683,67 zł, z działalności wykonywanej osobiście - 4.633,34 zł. Za 2012 r. z działalności gospodarczej - 15.541,00 zł, z wynagrodzenia ze stosunku pracy - 13.951,61 zł. Za 2013 r. z działalności gospodarczej - 4.100 zł, z wynagrodzenia ze stosunku pracy -35.197,13 zł. Za 2014 r. z działalności gospodarczej - 0,00 zł, z wynagrodzenia ze stosunku pracy - 48.758,70 zł. Na podstawie wykazu Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że Skarżąca posiada, na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomość gruntową położoną w Świlczy o powierzchni 0,3000 ha, na której ustanowiona jest hipoteka na rzecz ING Bank Śląski S.A. Ustalono również, że Skarżąca pobiera zasiłek pielęgnacyjny, okresowy od 1 marca 2013 r. do 31 maja 2015 r. na syna P. O. w wysokości 153,00 zł Na tej podstawie organ stwierdził, że nie zachodzi w stosunku do Skarżącej całkowita nieściągalność jako przesłanka umorzenia zaległości. W ocenie organu nie zostały również spełnione przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie prowadzone postepowanie wykazało ciężką sytuację zdrowotną dzieci Skarżącej, która negatywnie wpływa na sytuację finansową rodziny, jednak jest ona niewystarczająca do podjęcia decyzji o umorzeniu. Organ wskazał również, że udzielona pomoc stanowiłaby pomoc de minimis, o której mowa w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( Dz.U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.; dalej: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) i wymagałyby w związku z tym badania pod kątem spełnienia wymienionych w nim przesłanek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca dodatkowo wskazała, że posiada kredyt w wysokości 188.284,14 zł, a także że od 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, co wiązało się w dużej mierze z koniecznością sprawowania opieki nad dziećmi. Ma na utrzymaniu trzech synów, w wieku: 19, 14 i 5 lat, z czego dwaj najmłodsi, zgodnie z przedstawioną dokumentacją, mają istotne problemy zdrowotne, a najstarszy nie pracuje - jest studentem. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że umorzenie zaległości stanowi, w jej przypadku, pomoc de minimis w rozumieniu Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, gdyż aktualnie nie prowadzi działalności. Wskazaną na wstępie decyzją organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W ponownie przeprowadzonym postepowaniu ustalił, że Skarżąca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, który nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem – P., na którego otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. Na ich utrzymaniu pozostaje jeszcze dwójka dzieci. Z tytułu opłat ponoszą koszty około 700 zł, koszty leczenia kształtują się na poziomie około 450 zł miesięcznie, pozostałe koszty opiewają na około 130 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem Skarżąca posiada kredyt w wysokości 188.284,14 zł, rata miesięczna wynosi 1.290,69 zł. Ponadto posiada również zobowiązanie w banku w kwocie 18.569,57 zł, rata miesięczna wynosi 442,31 zł. Jest współwłaścicielką domu o powierzchni 250 m2 położonego w S., mąż jest właścicielem samochodu marki Renault Megane rok. prod. 1996. Skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną, z której wynika, że syn P. jest chory na zespół Aspergera, padaczkę, zaburzenia hiperkinetyczne, w związku z czym wymaga kształcenia specjalnego, dużo uwagi i opieki oraz konieczności stałego współudziału opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dołączono również dokumentację medyczną drugiego syna W. z rozpoznaniem małogłowia. W ocenie organu ciężka sytuacja zdrowotna dzieci Skarżącej wpływa na sytuację finansową rodziny, nie jest jednak wystarczająca do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Organ wskazał, że średniomiesięczny dochód na członka rodziny wynosi 581,87 zł, a ponadto została wyrażona zgoda na spłatę należności systemie ratalnym – 49 rat po 250 zł ( umowa z dnia 5 czerwca 2015 r. ). W świetle powyższych okoliczności nie istnieje, w ocenie organu, ryzyko pozbawienia rodziny Skarżącej możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie zgodził się również z zarzutami Skarżącej, że ewentualna przyznana pomoc nie stanowi pomocy de minimis. Jak wskazał fakt zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej nie oznacza, że Skarżąca nie posiada statusu przedsiębiorcy, w związku z czym zachodzi konieczność analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 17 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Końcowo wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia, która oznacza, że nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, czy też trudnej sytuacji majątkowej organ może odmówić umorzenia, kierując się chociażby finansami ZUS. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu, Skarżąca powtórzyła argumenty z dotychczasowego postępowania. Również organ, w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty. Na rozprawie Skarżąca podtrzymując wniesioną skargę, wskazała dodatkowo, że od 1 października 2015 r., z uwagi na sytuację osobistą i rodzinną, świadczy pracę w wymiarze ½ etatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie okolicznością w zasadzie bezsporną jest to, że nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która wiąże się generalnie z brakiem majątku i jakichkolwiek dochodów. Skarżąca posiada majątek ruchomy i nieruchomość i nie było prowadzone w stosunku do niej postepowanie egzekucyjne, aby móc stwierdzić ewentualną całkowitą nieściągalność. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Należy wskazać, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego, Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 K.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Wr 2744/94 ( komputerowy system informacji prawniczej LexPolonica nr 341873) zwrócił uwagę, że reguła wyrażona w art. 7 K.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Zakamycze 2000 s. 139). Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako dysponent środków publicznych, oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek, zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Sąd nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną, co do tego, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zebrany w sprawie materiał przeczy wnioskom organu, że opłacenie należności przez Skarżącą nie pozbawi jej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioski w tym zakresie organ oparł na prostym zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez Skarżącą dochodów i przeliczeniu na jednego członka rodziny, uzyskując wynik 581,87 zł, co w ocenie organu umożliwia zapewnienie niezbędnego minimum przy równoczesnej realizacji spłaty zaległości w systemie ratalnym, po 250 zł miesięcznie. W ocenie Sądu wnioski organu są zupełnie oderwane od dokonanych w tym zakresie ustaleń, czyniąc uzasadniony zarzut dowolności wydanej decyzji. Poza ustaleniami dotyczącymi uzyskiwanych dochodów, rodzina Skarżącej ponosi średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości około 700 zł miesięcznie, koszty leczenia w wysokości około 450 zł, dodatkowe wydatki w kwocie około 130 zł. Ponadto, co również ustalił organ, Skarżąca ponosi koszty z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 1.290,69 zł miesięcznie oraz z tytułu pożyczki 442,31 zł. Jakkolwiek by nie deprecjonować kosztów związanych z zaciągnięciem kredytu, czy pożyczki, nie sposób przyjąć, że stan finansów Skarżącej pozwala jej bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania jej rodziny, opłacić należności choćby w systemie ratalnym po 250 zł. miesięcznie. Tak ustalone przychody i wydatki dają bilans ujemny. Należy również podkreślić, że Skarżąca na rozprawie wskazała ponadto, ze od 1 października jest zatrudniona na ½ etatu, co nie pozostaje bez wpływu na sytuację finansową jej rodziny. W ocenie Sądu organ nie wziął pod uwagę, a przynajmniej nie dał temu wyrazu w treści uzasadnienia, przesłanki konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z ustaleń organu wynika, że syn Skarżącej – P. jest chory na zespół Aspergera, padaczkę, zaburzenia hiperkinetyczne a także to, że wymaga kształcenia specjalnego dużo uwagi i opieki oraz konieczności stałego współudziału. Organ nie dokonał oceny tych ustaleń w aspekcie wyżej wskazanej przesłanki, podczas gdy z akt sprawy wynika, że Skarżąca wraz z mężem zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej ze względu na stan zdrowia dziecka, mąż zrezygnował z zatrudnienia, a obecnie Skarżąca jest zatrudniona jedynie na połowę etatu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem. Powyższe okoliczności wskazują na to, że konieczność sprawowania opieki nad synem w sposób istotny wpływa na możliwości zarobkowe Skarżącej a także jej męża. Nie bez wpływu pozostaje również fakt, że u drugiego syna – W. zostało stwierdzone małogłowie, a także zespół Aspergera i autyzm. Tak dokonana przez organ ocena nie odpowiada wymogom, o których mowa w wyżej powołanych przepisach: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i nie usprawiedliwia w związku z tym swobody uznania administracyjnego, czyniąc je dowolnym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organ uwzględni wskazówki Sądu.