I SA/Rz 865/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim za okres od III kwartału 2003 roku do III kwartału 2009 roku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu wypadkowo - chorobowym -macierzyńskim za okres od III kwartału 2003r. do III kwartału 2009r. w kwocie 2.194,59 zł, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 704), dalej u.s.r. Decyzja ta została wydana w wyniku wniosku złożonego przez M. J. w dniu 19.03.2015r. o umorzenie zaległych składek na funduszu wypadkowo -chorobowo - macierzyńskim za okres od III kwartału 2003r. do III kwartału 2009r. We wniosku Strona powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz fakt, że w latach 2003-2009 nie korzystała ze świadczeń wypłacanych z tego funduszu. Rozpoznając to żądanie organ rentowy ustalił, że na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2009r. Wnioskodawczyni wraz z mężem Z. J. m zostali objęci ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy w okresach wstecznych od 2001r. począwszy, z przerwami na inne ubezpieczenie społeczne. Zadłużenie z tytułu zaległych składek było dwukrotnie rozkładane na raty. Układ ratalny zawarty w dniu 18 stycznia 2011r., obejmujący zadłużenie w kwocie 14.978,80zł był spłacany do września 2013r. W chwili składania pierwszego wniosku o umorzenie należności, czyli w dniu 24 stycznia 2014r., do opłacenia pozostała kwota 12.468,80zł, w tym odsetki w kwocie 4.255zł, umorzone następnie decyzją z dnia 2 marca 2015r. Prezes KRUS ustalił również, że pięcioosobowa rodzina Wnioskodawczyni utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1.67 ha fizycznego, co stanowi 1,65 ha przeliczeniowego. Roczny dochód statystyczny z tego gospodarstwa według danych za rok 2013 wyniósł 4.001,43 zł. Dopłaty do działalności rolniczej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2014 wyniosły 1.351,44 zł. W roku 2014 rodzina otrzymała pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłku okresowego w kwocie 706,25 zł miesięcznie na okres od 01.02.2014r. do 31.03.2014r. Ponadto w okresie od 03.03.2014r. do 27.06.2014r. oraz od 01.09.2014r. do 26.06.2015r. przyznano Wnioskodawczyni pomoc w formie posiłku w szkole dla córki A. Organ rentowy stwierdził, że małżonek Wnioskodawczyni w latach 2009-2012 uzyskał dochód z działalności prowadzonej za granicą. Dochód ten w poszczególnych latach wynosił: 2009r. - 49.138,73 zł, 2010r. - 46.800zł, 2011r. - 49.437,60zł, 2012r. - 4.185zł. Ponadto w okresie od lutego 2010r. do lipca 2011r. małżonek Wnioskodawczyni otrzymywał w Niemczech zasiłki rodzinne, które w 2010r. wyniosły łącznie 5.159,89 euro (ok.20.500zł), a w 2011r. 3.625,61 euro (ok. 14.400zł). Od roku 2013 rodzina utraciła powyższe źródła dochodów i obecne dochody to pożytki naturalne z gospodarstwa rolnego, dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Dochody te za rok 2014 wyniosły średnio miesięcznie kwotę 564 zł na całą rodzinę. Ponadto dla dwóch córek Wnioskodawczyni zostały zasądzone od Z. J. od lutego 2014r. alimenty, w łącznej kwocie 1.200zł. Pomimo tego, średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie w roku 2014, nie uwzględniając męża, który w gospodarstwie rzadko przebywa, wyniósł około 416zł, tj. poniżej progu dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, który wynosi obecnie 456zł. Organ rentowy ustalił, że Wnioskodawczyni ponosi stałe wydatki na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego, związane między innymi z opłatami za media. Udokumentowane opłaty miesięcznie wynoszą: za energię elektryczną ok. 140zł, za usługi komunalne (woda, ścieki, nieczystości stałe) ok. 100zł. Ponadto Wnioskodawczyni ponosi znaczne wydatki na utrzymanie dwojga uczących się córek, w tym starszej studiującej w [...]. Na jej utrzymaniu pozostaje też bezrobotny syn. Wnioskodawczyni choruje na anemię oraz przepuklinę rozworu przełykowego, co potwierdzają zaświadczenia o niezdolności do pracy w okresie od 07.01.2014r. do 05.06.2014r. i ponownie od 01.01.2015r. do 30.04.2015r. Z kolei Z. J. cierpi na chorobę alkoholową, udokumentowaną pobytami na leczeniu z tego uzależnienia w latach 2012- 2014. W uzasadnieniu decyzji I instancji organ rentowy wskazał, że umorzenie zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowane w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Odmawiając umorzenia składek na fundusz wypadkowo – chorobowo - macierzyński Prezes KRUS przedstawił następujące argumenty. Składki na ubezpieczenie społeczne rolników stanowią dla Wnioskodawczyni oraz jej małżonka ochronę ubezpieczeniową, której realizacja choćby w postaci pobieranych zasiłków chorobowych odbywa się na bieżąco. Wykazane wydatki rodziny są związane ze stałymi kosztami utrzymania każdego gospodarstwa domowego i nie są wydatkami nieprzewidywalnymi i zagrażającymi egzystencji rodziny. Sytuacja materialna i życiowa związana z uzyskiwaniem niskich dochodów legła u podstaw pozytywnego rozstrzygnięcia z dnia 2 marca 2015r. o umorzeniu całości odsetek od należności na fundusz wypadkowo - chorobowo-macierzyński i fundusz emerytalno-rentowy w łącznej kwocie 4.255zł, więc nie może stanowić skutecznej podstawy dalszych żądań w zakresie umorzenia należności publiczno - prawnych w postaci składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Po wydaniu przez organ rentowy ostatniego pozytywnego rozstrzygnięcia umorzeniowego nie nastąpiły żadne zdarzenia losowe uzasadniające umorzenie kolejnych należności. Okoliczność nie uzyskiwania alimentów od małżonka nie może uzasadniać trudnej sytuacji materialnej wobec możliwości ubiegania się o wypłatę alimentów z funduszu alimentacyjnego. Organ rentowy zwrócił ponadto uwagę, że zadłużenie, którego umorzenia domaga się Wnioskodawczyni jest rozłożone na raty, których wysokość po umorzeniu odsetek została zmniejszona z kwoty 100 zł miesięcznie do kwoty 72 zł miesięcznie. W ocenie organu są to kwoty, które w świetle przedstawionej sytuacji materialnej Wnioskodawczyni umożliwiają jej spłatę zadłużenia. M. J. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że w latach 2003-2009 nie korzystała ze świadczeń przysługujących z funduszu wypadkowo - chorobowo - macierzyńskiego, a przysługujące obecnie zasiłki chorobowe są potrącane na zaległe składki. Uzasadniając żądanie powołała się na złą sytuację materialną, problemy zdrowotne swoje i męża, fakt nie wywiązywania się przez męża z zasądzonych na dzieci alimentów oraz na koszty związane z utrzymaniem rodziny i gospodarstwa. Jako nowe dowody w sprawie Wnioskodawczyni przedstawiła rachunki za energię elektryczną, usługi komunalne, zakup leków, zaświadczenie o wykonanych dla niej i córki A. zabiegach rehabilitacyjnych oraz dokumenty dotyczące córki A., tj. zaświadczenie poradni neurologicznej z 2014r., opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej z 2013r. oraz skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne związane z wadą postawy z 2013r. Prezes KRUS w decyzji z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu organ podtrzymał wszystkie ustalenia i wnioski wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2015r. Podniósł dodatkowo, że po wydaniu przez organ rentowy ostatniego pozytywnego rozstrzygnięcia umorzeniowego nie nastąpiły żadne zdarzenia losowe uzasadniające umorzenie kolejnych należności. Przedstawione przez Wnioskodawczynię w dniu 8 czerwca 2015r. nowe dowody również nie wskazują na pogorszenie sytuacji materialnej i życiowej od czasu ostatniego pozytywnego rozstrzygnięcia umorzeniowego. Prezes KRUS podkreślił, że fakt niekorzystania przez Wnioskodawczynię w latach 2003-2009 ze świadczeń z funduszu wypadkowo - chorobowo - macierzyńskiego, nie stanowi podstawy do umorzenia składek na tym funduszu. W ww. okresie Strona spełniała warunki do ubezpieczenia obowiązkowego i miała prawo do świadczeń. Brak możliwości korzystania ze świadczeń spowodowany był wyłącznie zbyt późnym zgłoszeniem się do ubezpieczenia. M. J. zaskarżyła powyższą decyzję Prezesa KRUS do sądu administracyjnego podnosząc, że jej skarga jest zasadna w świetle wydanego wobec niej wcześniejszego wyroku tut. Sądu z dnia 29 lipca 2014r., sygn. akt I SA/Rz 471/14. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd po rozpoznaniu sprawy nie dopatrzył się naruszenia przez Prezesa KRUS-u przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowania oraz przepisów prawa materialnego, określających przesłanki umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników. Podstawową kwestią dla określenia zakresu kontroli zaskarżonej decyzji, dokonywanej przez Sąd Administracyjny, jest fakt, że organ (w tym przypadku Prezes KRUS), rozpatrujący przedmiotowy wniosek Strony orzeka w ramach uznania administracyjnego. Jak stanowi bowiem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie w całości lub części. Takie brzmienie przepisu powoduje, że udzielenie stronie wnioskowanej ulgi nie jest obowiązkiem organu, lecz jego uprawnieniem. Prezes Kasy może udzielić wnioskowanej ulgi, gdy zostaną spełnione ku temu przesłanki (ważny interes zainteresowanego), lecz może również odmówić jej udzielenia, mimo spełnienia przez stronę stosownych warunków. W takiej sytuacji Prezes KRUS ma obowiązek należytego uzasadnienia decyzji odmownej, w którym zostałyby wyjaśnione przyczyny, dla których odmówiono umorzenia należności, mimo spełnienia przesłanek do zastosowania tego rodzaju ulgi. Z tego też względu Sąd, kontrolując wydane w danej sprawie decyzje, nie ma możliwości kwestionowania samego sposobu załatwienia wniosku Strony pod warunkiem, że przeprowadzone wcześniej postępowanie wyjaśniające spełnia wymogi określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), dalej k.p.a. Z tego powodu Sąd jest zobowiązany ocenić sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest bowiem zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić z jednej strony, możliwości płatnicze wnioskodawcy a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno - rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna Skarżącego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie Strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. W niniejszej sprawie Prezes KRUS przeprowadził kompletne postępowanie wyjaśniające a tym samym, spełniające wymogi nakreślone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż w jego ramach ustalono okoliczności decydujące o zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego. Organ przeprowadził wizytację w gospodarstwie Skarżącej w dniu 8 czerwca 2015r., w trakcie której ustalił jego powierzchnię, źródła utrzymania Zobowiązanej, liczbę i wiek członków rodziny pozostających na jej utrzymaniu, ogólną sytuację majątkową i osobistą, w tym warunki mieszkaniowe. Zwrócił się również do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu określenia aktualnej skali pomocy społecznej, świadczonej dla Skarżącej i jej rodziny. Organ rentowy pozyskał także informację dotyczącą dochodu szacunkowego z gospodarstwa rolnego, w którym zamieszkuje Skarżąca wraz z rodziną. Prezes KRUS uwzględnił i poddał analizie dokumentację przedstawioną przez Skarżącą tj. zaświadczenia lekarskie, opinię psychologiczną, rachunki za media. Uzasadnienia decyzji, wydanych zarówno w I, jak i II instancji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawierają wyczerpujące przedstawienie faktów odnoszących się do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącej, zawierają przedstawienie dowodów, na których organ oparł się w dokonywanych ustaleniach, jak również ocenę dokonanych ustaleń faktycznych pod względem możliwości udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie należności. Wobec prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Sąd nie miał podstaw aby zakwestionować wyciągnięte na jego podstawie wnioski co do zaistnienia podstaw umorzenia należności składkowych, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., a tym samym, aby podważyć zasadność przysługującego organowi wyboru co do umorzenia bądź odmowy umorzenia należności. W niniejszej sprawie Prezes KRUS zaakcentował, że decyzja o odmowie umorzenia wnioskowanych należności jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Sąd już na samym wstępie zaznaczył, że orzekanie w warunkach uznania administracyjnego oznacza, że organ rozpatrujący konkretne żądanie nie ma obowiązku udzielenia wnioskowanej ulgi, nawet gdy w sprawie zaistnieją przemawiające ku temu przesłanki. Organ ma natomiast obowiązek w sposób wyczerpujący szczegółowo i przekonująco uzasadnić, dlaczego nie podjął decyzji korzystnej dla Strony mimo zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego, tak aby nie było wątpliwości co do tego, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W niniejszej sprawie uzasadnienia decyzji podjętych w sprawie spełniają wymogi stawiane rozstrzygnięciom wydawanym w ramach uznania administracyjnego. Prezes KRUS w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a. wskazał, z jakich przyczyn odmawia przyznania wnioskowanej ulgi podatkowej. Stwierdził bowiem, że składki na ubezpieczenie społeczne rolników stanowią dla Wnioskodawczyni oraz jej małżonka ochronę ubezpieczeniową, której realizacja choćby w postaci pobieranych zasiłków chorobowych odbywa się na bieżąco. Wydatki rodziny są związane ze stałymi kosztami utrzymania każdego gospodarstwa domowego i nie są wydatkami nieprzewidywalnymi i zagrażającymi egzystencji rodziny. Sytuacja materialna i życiowa związana z uzyskiwaniem niskich dochodów legła u podstaw pozytywnego rozstrzygnięcia z dnia [...] marca 2015r. o umorzeniu całości odsetek od zaległych składek na fundusz wypadkowo – chorobowo - macierzyński i funduszu emerytalno-rentowy w łącznej kwocie 4.255zł, więc nie może stanowić skutecznej podstawy dalszych żądań w zakresie umorzenia należności w postaci składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Po wydaniu przez organ rentowy ostatniego pozytywnego rozstrzygnięcia umorzeniowego nie nastąpiły żadne zdarzenia losowe uzasadniające umorzenie kolejnych należności. Okoliczność nie uzyskiwania alimentów od małżonka nie może uzasadniać trudnej sytuacji materialnej wobec możliwości ubiegania się o wypłatę alimentów z funduszu alimentacyjnego. Ponadto zadłużenie, którego umorzenia domaga się Skarżąca jest rozłożone na raty, których wysokość została zmniejszona z kwoty 100 zł do 72 zł miesięcznie (na podstawie decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] kwietnia 2015r.), w wyniku wcześniejszego umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników na podstawie decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2015r. Zatem organy podatkowe, wydając decyzje o odmowie przyznania ulgi w formie umorzenia należności składkowych podały konkretne ku temu powody. Natomiast ocena co do celowości i słuszności takiego wyboru organu podatkowego, jak już wcześniej wskazano, pozostaje poza zakresem kontroli sądu administracyjnego. Wobec tak przedstawionych motywów wydania wobec Skarżącej decyzji odmownej Sąd uznał, że organ w niniejszej sprawie prawidłowo skorzystał z uznania administracyjnego. Fakt wcześniejszego udzielenia Zobowiązanej innej ulgi w postaci rozłożenia należności na raty stanowił uzasadniony powód odmowy umorzenia należności, które należy do uprawnień organu a nie obowiązku, zgodnie z art. 41a ust. 1 u.s.r. Końcowo Sąd pragnie się również odnieść do argumentu przedstawionego w skardze. M. J. upatrywała bowiem podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji we wcześniej wydanym wyroku przez tut. Sąd z dnia 29 lipca 2014r., I SA/Rz 471/14. Orzeczenie to zostało wydane w innej sprawie, która dotyczyła skargi na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od IV kwartału 2002r. do III kwartału 2009r. Niniejsza sprawa dotyczy natomiast umorzenia składek na fundusz wypadkowo - chorobowo - macierzyński za okres od III kwartału 2003r. do III kwartału 2009r. Ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku wiążą organy administracji publicznej oraz Sąd jedynie sprawie, w której został wydany - tak stanowi art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Pomiędzy sprawą, która jest przedmiotem obecnie rozpoznawanej skargi a sprawą, w której wydano ww. orzeczenie z dnia 29 lipca 2014r. taka tożsamość nie zachodzi. Niezależnie od powyższego należy jednak wskazać, że Prezes KRUS, jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2015r. uzupełnił braki postępowania dowodowego, wskazane w ww. orzeczeniu, które odnosiły się do źródeł utrzymania Skarżącej. Prezes KRUS ustalił bowiem w jakiej wysokości i w których latach małżonek Skarżącej uzyskiwał dochód z działalności gospodarczej prowadzonej w Niemczech a także ile wynosiły zasiłki rodzinne otrzymywane w Niemczech przez Z. J. W związku z powyższym do oceny Sądu należał sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez Prezesa KRUS oraz prawidłowość zastosowania art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. W tym zakresie, jak już wyżej wskazano, Sąd nie dopatrzył się uchybień organu. Z tych względów Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).