V SA/Wa 1597/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi M.P. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Organ, ZUS) nr [...] z [...] stycznia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego samego Organu nr [...] z [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie 25.951,74 zł. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Wnioskiem z 12 listopada 2013 r. Skarżąca zwróciła się do Organu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Wniosek zawierał obszerne uzasadnienie, w którym Skarżąca wskazała m. in. na trudną sytuacją materialną i finansową rodziny oraz na problemy zdrowotne. Decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia zadłużenia. W motywach rozstrzygnięcia powołał się na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz na okoliczność, braku wykazania ponad wszelką wątpliwość, iż opłacenie składek pozbawi Skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Na skutek rozpoznania złożonego przez Skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] z [...] marca 2014 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając jego słuszność pod względem faktycznym i prawnym. Organ II instancji podzielił ocenę zawartą w decyzji I instancji, że nie można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. Organ podkreślił m. in., że Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego. Wprawdzie ZUS prowadzi ze świadczenia skuteczną egzekucję, jednak w dalszym ciągu pozostaje w dyspozycji Skarżącej kwota wolna od potrąceń. Jednocześnie ZUS podkreślił znaczenie interesu publicznego w sprawach o umorzenie należności i zwrócił uwagę na możliwość regulowania istniejących zobowiązań w ramach przewidzianej prawem ulgi, tj. w systemie ratalnym. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej: "u.s.u.s.") oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności oraz, że nieumorzenie składek, a tym samym opłacenie ich przez Skarżącą nie pozbawi jej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie a dostarczonego przez Skarżącą materiału dowodowego oraz powiązania poszczególnych dowodów, co skutkowało brakiem wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W wyniku rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie i wyrokiem z 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1148/14 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z [...] marca 2014 r. nr [...]. W ocenie Sądu, Organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a wadliwość uzasadnienia skarżonej decyzji powoduje, iż nie może się ona ostać w porządku prawnym. Sąd podkreślił, iż ZUS ponownie rozpatrując wniosek winien uwzględnić wskazane w wyroku zalecenia. Mając na uwadze wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ZUS ponownie rozpoznał wniosek Skarżącej z 3 lutego 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2014 r. nr [...]. Organ w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i powołując się na obowiązujące regulacje prawne wskazał na brak podstaw do umorzenia zadłużenia składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z [...] stycznia 2015 r. nr [...]. Zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności oraz, że nieumorzenie składek, a tym samym opłacenie ich przez Skarżącą, nie pozbawi jej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie dostarczonego przez Skarżącą materiału dowodowego oraz powiązania poszczególnych dowodów, co skutkowało brakiem wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego. 3. naruszenie art.153 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") na skutek nie zastosowania się przez Organ do wiążących wskazań co do dalszego postępowania oraz oceny prawnej Sądu wyrażonej w wyroku z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn.akt V SA/Wa 1148/14. W odpowiedzi na skargę Organ, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które Sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu. Należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 p.p.s.a. Wskazane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem kontroli administracji publicznej jest eliminowanie z obrotu prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Należy także podkreślić, iż zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga bowiem w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodać również należy, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie wyrokiem z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt. V SA/Wa 1148/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję ZUS z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]. Oznacza to, iż w obrocie prawnym pozostała jedynie decyzja Organu I instancji z [...] stycznia 2014 r. nr [...], od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który to wniosek Organ II instancji winien był rozpatrzeć. Tymczasem – po wydaniu przez Sąd wskazanego wyroku– Organ wydał decyzję z [...] stycznia 2015 r., na mocy której utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], wyeliminowaną już przecież z obrotu prawnego przez wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Taki sposób procedowania nie jest dopuszczalny i skutkuje koniecznością uznania przez Sąd obecnie zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2015 r. za obarczoną wadą, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Kontrolowana decyzja w sposób rażący naruszyła przepisy postępowania, w szczególności art. 104 k.p.a. i art. 138 § 1 k.p.a. Decyzja ma przecież rozstrzygać sprawę co do jej istoty, zaś organ odwoławczy proceduje i rozstrzyga co do zaskarżonej decyzji. Rażąco narusza te przepisy decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję już z niego wyeliminowaną prawomocnym wyrokiem Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobligowany był zatem do stwierdzenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nieważności zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Mając na względzie wskazane okoliczności, należało orzec jak w sentencji. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze należało uznać za przedwczesne.