II GZ 1020/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Sp. z o.o. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3653/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 3653/15, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił F. Sp. z o.o. w O. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] czerwca 2015 r. nakładającą karę pieniężną (48 000 zł) za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od opłat sądowych Spółka określiła wysokość kapitału zakładowego na 50 000 zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok obrotowy na 500 850,02 zł, a stratę za ten rok na 167 300,10 zł. Podała, że posiada rachunek bankowy ze stanem 23,13 zł. Uzasadniając wniosek Spółka podkreśliła, że nie ma środków pieniężnych ani trwałych, które mogłaby spieniężyć. Automaty do gier zostały zajęte przez urzędy celne, a to uniemożliwia zarobkowanie. Spółka podkreśliła, że nie ma zdolności kredytowej, natomiast jedyny wspólnik odmówił dokapitalizowania. Trudności finansowe mają charakter trwały, istnieją od dłuższego czasu i nie pozwalają poczynić oszczędności na koszty sporów sądowych. Spółka załączyła sprawozdania finansowe za 2013 i 2014 r. wraz z informacjami dodatkowymi, wydruki z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2015 r. oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych. W odpowiedzi na wezwanie Spółka wyjaśniła, że wskazany wyżej rachunek bankowy jest jej jedynym rachunkiem, nie posiada lokat dewizowych i ciąży na niej obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości 23 600 zł. Tym razem załączyła zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 r. i deklarację VAT-7K za I i II kwartał 2015 r. Oceniając wniosek odmownie Sąd podniósł, że Spółka posiada majątek znacznej wartości, a zatem stać ją na opłacenie jedynego kosztu w tej sprawie, którym jest wpis od skargi (1440 zł). Wynikająca z oświadczenia złożonego na formularzu PPPr wartość środków trwałych przekracza 0,5 mln zł i wielokrotnie przewyższa opłatę sądową od skargi, jak również łączną kwotę wpisów sądowych (34 000 zł). Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Analiza wyciągów z rachunku bankowego doprowadziła Sąd do wniosku, że Spółka na bieżąco obracała środkami finansowymi wielokrotnie przewyższającymi należny wpis sądowy. Suma wpływów na rachunku za luty 2015 r. wyniosła 57 429,43 zł, za marzec 112 600 zł, za kwiecień 22 300 zł, za maj 123 000 zł i za czerwiec 86 753 zł. Sąd uznał, że przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez Spółkę działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Co więcej, Sąd ocenił, że skoro wnioskodawczyni osiąga przychody jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z działalnością gospodarczą, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast nakładom na działalność nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Odwołując się do utrwalonego stanowiska judykatury WSA podkreślił ponadto, że wykazywanie straty nie stanowi samo w sobie przesłanki przyznania prawa pomocy, zaś Spółka osiąga zarówno przychody, jak i zyski (np. przeszło 91 000 zł zysku wg rachunku zysków i strat na [...].04.2015 r.). Utworzyła także rezerwę na koszty (25 590,89 zł). WSA powołał się również na aktualne w tej sprawie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który oceniał już sytuację Spółki w podobnych okolicznościach faktycznych i odmawiał przyznania prawa pomocy. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka domagała się zmiany postanowienia Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, zarzucając naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Spółki odwoływanie się tylko do kategorii przychodu, z pominięciem kosztów jego uzyskania, jest niewłaściwe, bo nie oddaje realiów obrotu gospodarczego oraz rzeczywistej sytuacji majątkowej przedsiębiorcy. Analogicznie rzecz ma się co do zakresu prowadzonej działalności. Spółka wskazała ponadto, że Sąd nie odniósł się do postępowań administracyjnych, w wyniku których zajęto jej jedyny rachunek bankowy, część środków trwałych w postaci automatów do gier (w postępowaniach karnych skarbowych lub o wymierzenie kary pieniężnej) oraz wierzytelności. Skarżąca ponownie zwróciła uwagę na znaczne straty z działalności gospodarczej (za 2013 r. 149 368,31 zł i za 2014 r. 167 360,10 zł) i uznała, że skoro nie dysponuje środkami trwałymi, które mogłaby spieniężyć, nie dysponowała środkami na rachunku bankowym, zaś w okresie ostatnich 2 lat nie mogła poczynić oszczędności, to nie jest w stanie pokryć wpisów sądowych we wszystkich wszczętych sprawach, a tym bardziej w tej sprawie, ani innych kosztów, związanych ze wskazanymi sprawami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Zdaniem NSA, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd została dokonana prawidłowo. Trafnie Sąd zwrócił uwagę, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem jest wpis od skargi w wysokości 1440 zł, a w porównaniu do zysków Spółki (przeszło 91 000 zł wg rachunku zysków i strat na [...].04.2015 r.) oraz w powiązaniu z przedstawionymi przez stronę danymi o operacjach finansowych dokonywanych na rachunku bankowym, nie można uznać, że skarżąca Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej, która uniemożliwiałaby jej uiszczenie wskazanego wpisu sądowego. Prawidłowość oceny Sądu potwierdzają udostępnione przez Spółkę wyciągi z rachunku bankowego. Wynika z nich jednoznacznie, że suma wpływów na rachunku za luty 2015 r. wyniosła 57 429,43 zł, za marzec 112 600 zł, za kwiecień 22 300 zł, za maj 123 000 zł i za czerwiec 86 753 zł. Kwoty te przekraczają zarówno wysokość wpisu od skargi w tej sprawie, jak również łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach wszczętych przez Spółkę (34 000 zł) i dobitnie świadczą o tym, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest niezbędne dla przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a o czym była mowa wyżej. Nie powtarzając wyczerpującej i słusznej argumentacji Sądu w zakresie skutków dla przyznana prawa pomocy ponoszenia przez stronę straty finansowej z prowadzonej działalności gospodarczej (okoliczność tę Spółka podkreśla także w zażaleniu) należy wszakże pamiętać, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z uwagi na powyższe brak było podstaw do uchylenia kontrolowanego postanowienia i przyznania skarżącej Spółce wnioskowanego prawa pomocy. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.