II GZ 419/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1974/15 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2015 r. w sprawie ze skargi M. Z. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 1974/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił M. Z. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 16 listopada 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 1974/15) wydanego w sprawie ze skargi M. Z. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 30 listopada 2015 r. skarżący M. Z. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 16 listopada 2015 r. (oddalającego skargę strony). Wnioskodawca wskazał, że po zapoznaniu się z treścią pouczenia, które otrzymał wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy był przekonany, iż otrzyma sentencję wyroku, ponieważ był nieobecny przy jego ogłoszeniu oraz działał bez adwokata i radcy prawnego. Skarżący dodał, że nie zachował terminu do złożenia wniosku, bowiem nie wiedział, kiedy i jaki wyrok został ogłoszony w sprawie jego skargi, zaś o wyniku sprawy dowiedział się w toku rozmowy telefonicznej z pracownikiem sądu, która odbyła się w dwa tygodnie po wydaniu wyroku w dniu 16 listopada 2015 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż okoliczności podniesione w tymże wniosku nie uprawdopodabniają, że do uchybienia terminu doszło na skutek zdarzeń, za które skarżący nie ponosi odpowiedzialności. Sąd stwierdził, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy (doręczonym 6 października 2015 r.) skarżący został pouczony, iż uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, a złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. W zawiadomieniu tym skarżący został także poinformowany o treści art. 140 § 2 p.p.s.a., przy czym z pouczenia tego wprost wynika, że jedynie stronie, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika Sąd z urzędu doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. W niniejszej sprawie skarżący nie był pozbawiony wolności, a więc doręczenie mu odpisu sentencji wyroku byłoby pozbawione podstawy prawnej. Sąd uznał, że skarżący mógł zadzwonić do Sądu, aby uzyskać informację o rozstrzygnięciu i ewentualnej konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W tym samym terminie możliwe było również złożenie wniosku w formie pisemnej, co oznaczałoby zachowanie przez skarżącego należytej staranności i dbałości o własne interesy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawiona we wniosku argumentacja - oceniana przez pryzmat przesłanki z art. 86 § 1 p.p.s.a. - nie może zasługiwać na uwzględnienie. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył M. Z., domagając się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 16 listopada 2015 r., a także sporządzenia tegoż uzasadnienia. Strona podniosła w szczególności, że jeśli sąd wydaje wyrok i poucza strony postępowania o sposobie zachowania (prawach i obowiązkach), to nie może nie brać odpowiedzialności za swoje działania. Zdaniem wnoszącego zażalenie, "jeśli pouczenie jest niezrozumiałe dla uczestnika postępowania, to należy dokonać wszelkich starań, aby być zrozumiałym". Skarżący zaznaczył, że "coś jest nie tak", jeśli on - mając wyższe wykształcenie - nie rozumie "bełkotu" prawnego, który jest kierowany do obywateli bez wykształcenia prawniczego. Konkludując wnoszący zażalenie zadał pytanie: >>Kto "wymyślił", że wyrok Sądu Administracyjnego jest doręczany stronie wygranej, która "nic nie musi robić", a strona przegrana, która ma prawo "walczyć" o swoje racje w wyższych instancjach pozostaje pozbawiona wiedzy o wyroku sądu?<< Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Spośród przesłanek przywrócenia terminu Sąd pierwszej instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wskazanych przez skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - była prawidłowa. Z treści art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powodem niedotrzymania 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było to, że: 1) skarżący nie miał informacji, kiedy wyrok został ogłoszony i jaka była treść rozstrzygnięcia, 2) skarżący był przekonany - po zapoznaniu się z treścią pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy - że otrzyma sentencję wyroku, gdyż był nieobecny przy ogłoszeniu wyroku i działał bez adwokata lub radcy prawnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminowi. Przyjmując obiektywny miernik staranności, nie można uznać, że okoliczności te stanowiły przeszkodę w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, której nie można było przezwyciężyć, dokładając należytej staranności. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy zostało zawarte pouczenie o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. W punkcie 2. tego pouczenia wskazano wyraźnie: "Sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu z wyjątkiem strony działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i której Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (...)", zaś w punkcie 3. pouczenia stwierdzono: "W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (...)". Nie sposób przyjąć, że takie sformułowania są zawiłe, bądź - jak to określa autor zażalenia - stanowią "bełkot" prawny. Z pouczeń tych jasno wynika bowiem, że: 1) jeśli skargę oddalono, to uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone, jeśli strona złoży wniosek w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku, 2) sentencji wyroku oddalającego skargę sąd nie doręcza stronom z urzędu, chyba że zachodzi wyjątkowa sytuacja, że strona nie wzięła udziału w ogłoszeniu wyroku, bo była pozbawiona wolności i w tamtym czasie nie reprezentował jej adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub doradca podatkowy. Brak zrozumienia powyższego pouczenia wynika z przyczyn o charakterze subiektywnym, leżących po stronie skarżącego, a to wyklucza możliwość przyjęcia, że uchybienie terminu było niezawinione. Nie jest zasadne stanowisko wnoszącego zażalenie, że >>w tym przypadku prawo działa na korzyść "silniejszego"<<. Przyjęte przez ustawodawcę przepisy proceduralne związane ze składaniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę obowiązują każdą ze stron postępowania, która z takim wnioskiem może wystąpić, a więc zarówno stronę skarżącą, jak i organ administracji publicznej. Natomiast sąd administracyjny ma prawny obowiązek stosowania tych przepisów oraz dokonywania oceny, czy strony postępowania zastosowały się do ich treści. Wbrew twierdzeniom wnoszącego zażalenie, takie działanie sądu nie świadczy o bezduszności, lecz jest wyrazem stosowania prawa, które jest w tym przypadku równe dla wszystkich. Niezrozumiałe jest stanowisko skarżącego, że wyrok sądu administracyjnego jest doręczany "stronie wygranej", podczas gdy "strona przegrana" pozostaje pozbawiona wiedzy o wyroku sądu. Każda ze stron postępowania ma takie same możliwości dowiedzenia się o treści wydanego wyroku, bądź uczestnicząc w ogłoszeniu wyroku, bądź dowiadując się o wyniku postępowania drogę telefoniczną bądź za pomocą poczty elektronicznej. Równe dla stron są także reguły doręczania stronom uzasadnienia wyroku: w przypadku wyroku oddalającego skargę wydanego na rozprawie konieczne jest złożenie stosownego wniosku (przez każdą ze stron, która chce otrzymać uzasadnienie), natomiast w przypadku wyroku uwzględniającego skargę (a więc rozstrzygnięcia - co do zasady - korzystnego dla strony skarżącej) uzasadnienie wyroku jest sporządzane z urzędu i doręczane każdej ze stron. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. PG