IV SA/Wa 1717/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska,, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności 1. stwierdza nieważność zaskarżonego aktu 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego J. S. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Zaskarżonym aktem Minister Pracy i Polityki Społecznej, utrzymał w mocy, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z [...] września 2014 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z [...] lipca 2014 r. o stopniu niepełnosprawności p. J. S. Uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazano, że przesłanką stwierdzenia nieważności aktu jest jego wydanie przez organ, który nie był miejscowo właściwy w sprawie. W skardze na tą decyzję p. J. S., reprezentowany przez Pełnomocnika – radcę prawnego, sformułował zarzuty naruszania przepisów prawa materialnego i procesowego, skutkujące wadliwym uznaniem, jakoby orzeczenie z [...] lipca 2014 r. było dotknięte wadą nieważności. Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę, organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane przez organ który nie jest właściwy w sprawie, w rozumieniu art. 156 §. 1 pkt 1 K.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzania nieważności tego aktu. Wynika to z następujących uwarunkowań formalnoprawnych sprawy. Organ procedował na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), zwana dalej "ustawą o rehabilitacji". Właściwym do orzekania w przedmiocie niepełnosprawności są zespoły stosownego stopnia. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy: "Powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) ·powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; 2) ·wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja.". Z kolei w świetle art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji: "Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał. Jeżeli wojewódzki zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla lub zmienia zaskarżone orzeczenie.". Z przytoczonych regulacji wynikają dwa wnioski: 1. wolą prawodawcy było aby sprawy związane z oceną niepełnosprawności były rozpatrywane przez organy wyspecjalizowane, 2. ewentualne spory - z uwagi na specyfikę spraw - mają być rozpatrywane przez sądy powszechne. W przedmiotowej sprawie postępowanie było prowadzone w trybie nadzwyczajnymi - dotyczyło stwierdzania nieważności orzeczenia organu I. instancji. W tej sytuacji zasadnie orzeczenie pierwszoinstancyjne wydał wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (w myśl art. 157 ust. 1 K.p.a., wobec treści art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji). Nie sposób jednak wywieść z treści ustawy o rehabilitacji, aby organem wyższego stopnia, wobec treści art. 127 § 2 K.p.a. – kompetentnym do rozpatrywania odwołań od orzeczeń wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - był minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (wykonujący zadania niełażące do danego działu - Minister Pracy i Polityki Społecznej). Ustawa o rehabilitacji wymienia wprawdzie w szeregu regulacji zadania ministra właściwego w tych sprawach jednak nie obejmują one uprawnień do rozpatrywania odwołań od decyzji wydanych w I. instancji przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Uprawnienia w danym zakresie nie sposób wywodzić również z regulacji ogólnych ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 743 ze zm.) – w szczególności wskazania, że dział zabezpieczanie społeczne obejmuje sprawy rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych; (art. 31 ust. 1 pkt 6 in fine), wobec treści art. 36 tej ustawy. Kompetencji organu administracji centralnej w danym zakresie nie sposób także domniemywać. Prawodawca, tworząc organy wyspecjalizowane dwu stopni, i przypisując im określone kompetencje, przesądził, że ewentualne sprawy sporne - z uwagi na ich specyficzny charakter -będą rozpatrywane przed sądami powszechnymi. Przyjęcie w istocie dowolnego założenia, jakoby określone kompetencje przysługiwały w tych sprawach konkretnemu organowi administracji centralnej skutkowałoby, jak w danym przypadku – wobec treści art. 6c ust. 8, gdzie wskazano właściwość sądów powszechnych tylko, co do orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - powstaniem dwu alternatywnych ścieżek kontroli legalności ostatecznych orzeczeń, wydawanych w przedmiocie niepełnosprawności: - przez sądy powszechne, gdy w I. instancji orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, - przez sąd administracyjny gdy orzeczenie w I. instancji wydaje wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (generalnie orzeczenia w ramach trybu nadzwyczajnego w przedmiocie nieważności - zawsze, bądź wznowienia postępowania zmiany decyzji lub jej wygaśnięcia, gdy uprzednio w ostatniej instancji orzekały wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – art. 150 § 1, art. 154 § 1, art. 155 oraz 162 § 1 K.p.a.). Co kluczowe, postępowania w trybach nadzwyczajnych mogą ze swej istoty dotyczyć na równi kwestii o charakterze formalnym (tu np. zagadnienie właściwości miejscowej organu) lecz także tych, o charakterze merytorycznym – np. w kontekście rażącego naruszania prawa, ujawnienia nowych dowodów i ich oceny, gdy uprzednio w zakończonym już postępowaniu wnoszono odwołalnie itp. Wobec wskazanych okoliczności ani względy prostej wykładni językowej (wskazanie zamkniętego katalogu organów, właściwych w danym rodzaju spraw) ani systemowej bądź celowościowej nie przemawiają za przyjęciem, jakoby właściwym do rozpatrzenia sprawy był organ centralny do spraw zabezpieczenia społecznego (tu Minister Pracy i Polityki Społecznej). Wobec nie wskazania w ustawie organu właściwego do rozpatrzenia spraw danego rodzaju, uwzględniając także zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), oraz mając na uwadze, że gdy brak jest organów wyższego stopnia odpowiednikiem odwołania jest możliwość żądania ponownego rozpatrzenia sprawy, należy uznać, że Stronie przysługiwało prawo skierowania stosowanego wniosku do właściwego wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wprawdzie art. 127 §. 3 K.p.a. nie wymienia expressis verbis wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, jednak wskazaną regulację należy stosować per analogiam, celem uzupełnienia luki w przepisach. Organ administracji, do którego mylnie w rozpatrywanym wypadku skierowano odwołanie (wobec wadliwego pouczania), winien był przekazać je według właściwości organowi kompetentnemu do rozpatrzenia środków zaskarżenia (art. 65 ust. 1 K.p.a.). W tym świetle przedwczesne byłoby odniesienie się przez Sąd, co do zarzutów sformułowanych w skardze. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Na orzeczone koszty składa się kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 240 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, sformułowane w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.