I SA/Rz 951/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie SO del. Piotr Popek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015r. sprawy ze skargi N. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres: od lipca 2009r. do sierpnia 2013r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: lipiec 2009r. i od września 2009r. do sierpnia 2013r., na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2011r. do sierpnia 2013r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownych rozpatrzeniu wniosku N.O. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2015r. nr [...] odmawiającą umorzenia tychże należności. W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że wnioskodawca w okresie od 30 maja 2009r. do 2 września 2013r. prowadził działalność gospodarczą, z tytułu prowadzenia której miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, z którego nie wywiązał się w sposób prawidłowy, generując obecne zadłużenie na kwotę łączną ponad 30 tys. zł. oraz należne odsetki za zwłokę. W kwestii sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawcy, organ ustalił, że od 2 września 2013r. nie prowadzi on działalności gospodarczej i nie posiada żadnego stałego źródła dochodu. Jest studentem 5 go roku na Wydziale Lekarskim [...] Uniwersytetu Medycznego w K. w systemie niestacjonarnym. Pozostaje na utrzymaniu rodziców i dziadków. Zamieszkuje wraz z bratem - studentem 1- go roku, osiągającym dochody miesięczne w wysokości 520 zł. w wynajętym mieszkaniu. Nie korzysta ze wsparcia finansowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wykazuje koszty związane z utrzymaniem w kwocie około 1.100 zł m-cznie oraz inne koszty w kwocie 2.000,00 zł m-cznie. Oświadcza, że posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach w wysokości 33.000,00 zł, które spłacane jest w ratach po 1.833,00 zł oraz u osób fizycznych w wysokości 10.000,00 zł, które winno być spłacone jednorazowo do 30.09.2017r . Nie posiada Pan wierzytelności, ruchomości i nieruchomości. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013. poz. 1442) zwanej dalej ustawą o s.u.s.; Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości stwierdzając, że trudno przesądzać o istnieniu tej przestanki, w sytuacji gdy próby wyegzekwowania przedmiotowej zaległości nie były podejmowane. Organ podkreślił też, że brak majątku oraz środków finansowych nie przesadza o fakcie umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji gdy skarżący nie posiada majątku na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skuteczniej egzekucji. Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., w zw. z §3 ust.1 pkt 3 Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365.) organ stwierdził, iż skarżący nie wykazał okoliczności mogących wskazywać na wystąpienie powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał na fakt utrzymywania wnioskodawcy przez rodzinę oraz oświadczenie o dobrowolnym spłacaniu zobowiązań wynikających z umów cywilnoprawnych, zwracając uwagę, że istnienie zobowiązań cywilnoprawnych nie może stanowić podstawy do umorzenia zobowiązania publicznoprawnych, a ewentualne wykonywanie takich zobowiązań uzasadnia jedynie wniosek, że skarżący jest w stanie faktycznie regulować zobowiązania. Organ podkreślił też brak przesłanek szczególnych stanowiących podstawy umorzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzje skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust 2 i 3 oraz art. 28 ust 3a ustawy o s.u.s. a także przeprowadzanie postepowania administracyjnego z naruszeniem przepisów art. 7, art. 8 , art. 77, art. 107, art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego tj. niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy w zakresie trudnej sytuacji majątkowej skarżącego, naruszenie zasady zaufania do organów władzy a także wydanie decyzji na podstawie niepełnego materiału dowodowego. W treści skargi skarżący podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu przesłanka umorzenia przedmiotowych zaległości z uwagi na ich nieściągalność istnienie w przedmiotowej sprawie, gdyż w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja roszczeń cywilno-prawnych, będąca w zbiegu z egzekucją administracyjnoprawną. Wskazał również na okoliczności świadczące o tymczasowej niemożności podjęcia pracy zawodowej w celu poprawienia własnej sytuacji materialnej oraz na brak jakiegokolwiek majątku. Zarzucił też organowi dokonywanie wybiórczych ustaleń oraz zlekceważenie zaistniałych przesłanek umorzenia podstępowania. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jest to decyzja uznaniowa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego. Kontrola sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy, pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia bowiem organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Przedmiotowa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Jakiekolwiek zmiany, zaistniałe po dniu wydania decyzji nie mogą bowiem mieć wpływu na prawidłowość działania organu. Biorąc pod uwagę powyższy zakres zaskarżenia, skargę należy uznać za bezzasadną. Wbrew zarzutom skargi bowiem, postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało prawidłowo - w zakresie wystarczającym dla podjęcia rozstrzygnięcia zebrano i rozpatrzono materiał dowodowy, który unaoczniał wystarczająco dokładnie sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Fakt, iż ustalonym okolicznościom faktycznym organ administracyjny nadał inne, aniżeli życzyłby sobie tego skarżący, znaczenie – nie stanowi wadliwości działania organu administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie brak także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o s.u.s stanowiące o możliwości umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także o możliwości umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach o których mowa w §3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie, rozważając przesłankę nieściągalności, organ administracyjny podkreślił, że do tej pory zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie było objęte żadną formą egzekucji i tym samym, żaden organ egzekucyjny nie miał możliwości wypowiedzenia się, co do ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. W związku z tym, brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych do podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o tą przesłankę. Z twierdzeń skarżącego oraz przedłożonych wraz ze skargą dokumentów wynika faktycznie, że z uwagi na brak środków na rachunku skarżącego, niemożliwe była realizacja zajęcia komorniczego skierowanego do tego rachunku, będąca dodatkowo w zbiegu z egzekucją administracyjną prowadzoną przez Urząd Skarbowy w S. Z treści przedłożonych dokumentów nie wynika jednak aby stwierdzona została bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Uznać należy zatem, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie istniała przesłanka bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 28 ustawy o s.u.s. Nie uwzględniając zatem przedmiotowej przesłanki organ nie naruszył przepisów prawa. Badając kwestię pozostałych przesłanek, organ nie zdecydował się umorzyć wnioskowanych należności stwierdzając, że samo istnienie zaległości nie powoduje dla zobowiązanego dolegliwości w postaci niemożności zaspokajania potrzeb, gdyż te zaspokajane są z majątku rodziców i dziadków skarżącego, ponoszących wszelkie koszty jego utrzymania, zakwaterowania i wykształcenia, a za umorzeniem zaległości nie przemawiają też przesłanki szczególne opisane w powołanym rozporządzeniu. Skarżący nie wykazał bowiem aby spłata zadłużenia mogła pozbawić go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dotychczasowych możliwości zarobkowych, ani nie wykazał wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ podkreślił też, że okoliczność iż zobowiązany posiada inne zobowiązania finansowe, nie może mieć wpływu na spłatę należności publicznoprawnych, a także odniósł się do perspektywy czasowej, twierdząc że na podstawie okoliczności faktycznych sprawy, należy oczekiwać rychłej poprawy sytuacji życiowej zobowiązanego, który będąc człowiekiem młodym, wykształconym i rozpoczynającym karierę zawodową, w nieodległej przyszłości zyska nowe możliwości zarobkowe wynikające z podjęcia pracy. Można zatem wnioskować, że będzie w stanie samodzielnie wykonać ciążące na nim zobowiązanie. Takie rozumowanie organu trudno uznać za nieprawidłowe, nielogiczne czy też przekraczające ramy swobodnego uznania. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bezsprzecznie, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna jest trudna, gdyż w chwili obecnej nie dysponuje on ani regularnym dochodem, ani majątkiem trwałym, pozostając na utrzymaniu rodziców i dziadków, którzy łożą na jego utrzymanie i kształcenie. W chwili obecnej jednak, istniejąca zaległość nie jest egzekwowana a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych zobowiązanego. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem skarżącego od ciążącej na nim zaległości. Skoro najważniejsze dobra zobowiązanego nie są zagrożone, można również uwzględnić perspektywę czasową istniejącą w przypadku skarżącego, który z uwagi na młody wiek, wykształcenie i obrany zawód ma szansę w nieodległej przyszłości diametralnie zmienić swoją sytuację majątkową i pozyskać środki na zadośćuczynienie ciążącym na nim zobowiązaniom zarówno publicznoprawnym jaki i cywilnoprawnym. Ewidentnie bowiem sytuacja materialna skarżącego jest sytuacją przejściową, wynikającą z podjęcia studiów lekarskich, których kontynuowanie uniemożliwia wnioskodawcy stałą pracę zarobkową w chwili obecnej, a których ukończenie w nieodległej przyszłości zapewni mu nowe, lepsze możliwości zarobkowe. Umorzenie wnioskowanych zaległości w opisanym stanie faktycznym, bez uwzględnienia otwierających się przez zobowiązanym perspektyw zawodowych i zarobkowych byłoby bezzasadnym przenoszeniem zobowiązań jednostki na ogół obywateli, tym bardziej że żadne szczególne przesłanki nie przemawiają za natychmiastowym zwolnieniem skarżącego z przedmiotowych zobowiązań. Należy mieć na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Umorzenie zaległości nie może być jednakże wykorzystywane nagminnie jako środek zwiększający płynność finansową zobowiązanych, których tymczasowa sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Tym bardziej, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych obok umorzenia zaległości przewiduje też inne środki mające ulżyć zobowiązanym w razie wystąpienia uzasadnionych okoliczności tj. odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty. Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości tj. zobowiązanemu nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny – w sytuacji faktycznej skarżącego trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości. Tym samym, kontrolując pawiowość zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.