II GZ 961/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Spółki z o.o. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3253/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w O. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 3253/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił F. G. C. Spółce z o.o. w O. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2015 r. (nr [...]) odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. I Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia - określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) - przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że z analizy złożonych przez spółkę dokumentów źródłowych wynika, iż skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 1.688.950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1.745.404,46 zł. Z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej w tym okresie i dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż na poziomie 679.992,00 zł). Ponadto z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że pomimo wykazywanych trudności spółka nadal obraca środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez skarżącą na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. W ocenie WSA, bez znaczenia w zakresie oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy był końcowy wynik finansowy Spółki za 2014 r., tj. strata podatkowa w wysokości 56.454,26 zł. Sąd I instancji podzielił stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych odnośnie uznania, że strata nie świadczy o braku środków finansowych i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy oraz stwierdził, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez skarżącą przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd zauważył, że za 2013 r. spółka wykazała stratę na poziomie 149.368,31 zł, a w 2014 r. w wysokości 167.360,10 zł. Natomiast w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. spółka wykazała zysk w wysokości 91.406,56 zł uzyskując przychody netto w kwocie 867.268,28 zł. Z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. wynika zaś, że spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości 25.590,89 zł. W odniesieniu do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, Sąd I instancji wskazał, że strona mogła wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, nawet jeżeli spółka obecnie nie prowadzi działalności w zakresie gier hazardowych lub działalność ta jest ograniczona, trudno zdaniem Sądu przyjąć, że automaty wyczerpują cały jej majątek i nie dysponuje ona innymi jego składnikami. W ocenie WSA, z uwagi na określony w KRS przedmiot działalności spółki (np. naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, reklama, badanie rynku i opinii publicznej, pozostała indywidualna działalność usługowa) trudno również uznać, że aktualnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej, wymagającej odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego. Sąd podkreślił nadto, że działalność spółki nie została zawieszona, ani nie znajduje się w fazie upadłości czy też likwidacji. Sąd I instancji nie zgodził się również z argumentacją spółki, iż zysk wygenerowany w I kwartale 2015 r. należy oceniać jako chwilową poprawę jej finansów. Zdaniem Sądu, skoro skarżąca osiąga przychody, uzyskane środki może przeznaczyć zarówno na prowadzenie działalności gospodarczej, jak i na pokrycie kosztów sądowych, jednakże nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła F. G. C. Spółka z o.o. Orzeczenie zaskarżyła w całości i wniosła o jego zmianę w całości, poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu spółka wnosząca zażalenie stwierdziła m.in., że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji obecna sytuacja finansowa spółki uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przychód jest bowiem wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu. Autor zażalenia dodał, że aktualna sytuacja majątkowa spółki wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych spółki, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, spółka nie posiada obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Trafnie WSA zwrócił uwagę na wysokość przychodu skarżącej spółki za 2014 r. oraz za pierwszy kwartał 2015 r., które to wartości znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania, sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Jak przyznał autor zażalenia, przychód jest jednym z czynników obrazujących kondycję finansową podmiotu gospodarczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa była zatem ocena dokonana przez Sąd I instancji, że fakt wykazania przez skarżącą przychodu za 2014 r. w wysokości 1.688.950,20 zł, w powiązaniu z danymi z dokonywanych w pierwszym kwartale 2015 r. transakcji handlowych (sprzedaż na poziomie 679.992,00 zł), świadczy o tym, iż aktualna kondycja finansowa spółki jest daleka od złej. Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty przedłożone przez stronę. W szczególności warto zwrócić uwagę na wyciągi z rachunków bankowych spółki, z których wynika, że spółka prowadzi działalność na dużą skalę i nadal obraca środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania. Z przedstawionych przez stronę wyciągów wynika również, że spółka we wskazanych w nich miesiącach dokonywała kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie mają zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, skoro dochodzone w związku z nimi należności wynoszą 34.129,20 zł oraz 38.941,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na konto w wysokości na ogół znacznie przekraczającej wspomnianą kwotę (tj. 50 500 zł w lutym 2015 r., 112 600 zł w marcu 2015 r., 22 300 zł w kwietniu 2015 r., 123 000 zł w maju 2015 r.). Wspomniane wpłaty gotówkowe świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarię adwokacko-radcowską, opłata za wynajem samochodu, usługi księgowe, opłaty tytułem czynszu za lokal. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.