II SA/Sz 648/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej A. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr[...] , na podstawie art. 105 § 1, art. 127 § 3 i art. 157 § 1i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po wszczęciu postępowania z wniosku A. K. z dnia [...] r. o stwierdzenie wydania aktu nadania nr [...] z dnia [..] r. z naruszeniem prawa - umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że K. T. - ojciec wnioskodawczyni, aktem nadania z [...] r. nr [...] , wydanym przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S., na podstawie przepisów dekretu z [...] r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz.U.R.P. nr 49, poz. 279), otrzymał stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo, tj. działkę rzemieślniczą we wsi W.,2 ha gruntu oraz budynki - dom mieszkalny, stodołę, oborę, kuźnię i szopę. W okresie późniejszym, w odniesieniu do tej nieruchomości, został wydany akt nadania z [..] r. nr [...] na rzecz M. J.. W ocenie organu, A. K. nie może być stroną postępowania w tej sprawie, bowiem umową darowizny (akt notarialny z dnia [...] r., Rep. "A" Nr [...] ) przeniosła na rzecz E. J. C. własność swojego udziału wynoszącego [...] we współwłasności zabudowanej nieruchomości, obejmującej działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie ewidencyjnym [...] , gmina [...] , objętej księgą wieczystą Kw. Nr [...] (§ 3 aktu notarialnego). Wydanie udziału w nieruchomości nastąpiło w dniu [..] r. i z tym dniem na obdarowaną przeszły wszelkie korzyści i ciężary związane z udziałem w nieruchomości, w tym obowiązek podatkowy (§ 4 aktu notarialnego). Organ podał nadto, że w księdze wieczystej Kw. Nr [...] , w dacie ww. aktu notarialnego, A. K. wpisana była jako współwłaścicielka [...] nieruchomości na podstawie umowy darowizny z [...] r. i umowy sprzedaży z [...] r., a A.A. J. jako współwłaściciel [...] , na podstawie umowy darowizny i ustanowienia bezpłatnej służebności mieszkania z [...] r. Z wypisu z rejestru gruntów według stanu na dzień [...] r. wynika natomiast, że współwłaścicielami działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym [...] są E. J. C. w [...] i A. J. i w [...] Zdaniem Kolegium, z powyższego bezspornie wynika, że wnioskodawczyni A. K. od dnia [...] r. nie legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości, co oznacza, że nie wykazała skutecznie legitymacji prawnej do występowania w charakterze strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji aktu nadania nr [...] z dnia [...] r. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej pod rządami rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym niezbędne jest badanie zgodności wydania decyzji z przepisami tego rozporządzenia. Przepisy ww. rozporządzenia wśród wymienionych w art. 101 ust. 1 czterech ciężkich wad, skutkujących uchyleniem decyzji jako nieważnej, nie przewidywały wady określonej w obowiązującym art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., a mianowicie, gdy decyzja dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, a na takiej podstawie A. K. oparła swój wniosek. Od powyższej decyzji A. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności aktu nadania nie wynika z tytułu własności nieruchomości, ale z tytułu następstwa prawnego po swoim [...] - K. T., który otrzymał część nieruchomości aktem nadania nr [..] z dnia [..] r. Nadto podała, że w [...] r. darowała swojej córce E. C. nieruchomość, która była w jej władaniu, jednakże umową tą nie przekazała córce roszczenia o pozostałą część nieruchomości, którą jej ojciec otrzymał ww. aktem nadania. Tak więc roszczenie to nadal przysługuje jej, a nie jej córce. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że stroną postępowania nieważnościowego może być nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem zakwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości objętej przedmiotowym aktem nadania, gdyż w dniu [...] r. darowała swoją część tej nieruchomość [...] – E. J. C., która według rejestru gruntów na dzień [...] r. jest jej współwłaścicielką w [...] a pozostałe [...] należy do A. J.. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, nie można uznać, że A. K. ma interes prawny lub obowiązek do występowania w charakterze strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. aktu nadania. Nie była bowiem jego stroną, jak również nie dotyczą jej skutki prawne ewentualnego stwierdzenia nieważności tego aktu, wydanego na rzecz innej osoby. Odnosi się to również do objętego alternatywnym wnioskiem postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia K. r., nr [...] o wykonaniu aktu nadania współwłasności gospodarstwa (wspólne siedlisko) na rzecz K. T. i M. J.. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., poza istotą sprawy pozostaje podstawa prawna stwierdzenia nieważności przedmiotowego aktu nadania. Kwestia ta bowiem powinna być przedmiotem rozważań na etapie prowadzonego już postępowania nieważnościowego. W niniejszej sprawie postępowanie to zostało umorzone, a zatem podstawa prawna merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy nie może być przedmiotem analizy, natomiast zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji rozważania w tym zakresie, należy potraktować jedynie informacyjnie. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium uznało, że nie miały one istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Powołane we wniosku następstwo prawne po [...] A. K. - K. T., co do roszczenia o pozostałą część spornej nieruchomości ([...] część), którą otrzymał on aktem nadania nr [..] z dnia [...] r. - nie uprawnienia jej do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności omawianego aktu administracyjnego, bowiem z chwilą zbycia swojej części nieruchomości, utraciła ona wszelkie korzyści i ciężary związane z tą nieruchomością. Przeszły one bowiem na osobę obdarowaną, czyli na jej córkę E. C.. Zdaniem Kolegium, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że ewentualne roszczenia co do pozostałej części spornej nieruchomości przysługują A. i K. . A. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. i o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 K.p.a. w związku z art. 922 K.c. poprzez uznanie, że jako spadkobierczyni K. T., nie jest uprawniona do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] r., co miało wpływ na wynik postępowania. A. K. podała, że w dniu [...] r. został sporządzony protokół oszacowania siedliska, w którym jako współwłaściciele wskazani zostali T. K. [..] w i J. M. w [..] W takich udziałach przyznany został im dom z przybudówką, chlew i szopa. Natomiast warsztat pozostał w wyłącznej własności K. K. . W dniu K. r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki), w którym ustalono szacunek gospodarstwa nadanego K. T. i M. J.. Przy określeniu wartości wskazano: T. [...] J. [...] . Natomiast przy budynkach (dom, przybudówka, chlew, szopa, warsztat) udziałów nie wskazano. Skarżąca zaznaczyła, że powyższy protokół oszacowania oraz orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zostały wydane najprawdopodobniej w oparciu akt nadania [...] r. nr [...] , którym to dokumentem przekazano M. J. część gospodarstwa, wcześniej nadanego K. T. . Następnie, w [...] r. jej .[...] K. T. przeniósł na nią własność zabudowań znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości położonej w W. , pozostawionych na własność po zdaniu gruntów na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Z kolei, w [...] r. skarżąca darowała swój udział w nieruchomości ([...] ) córce E. C.. Zdaniem skarżącej, z powyższego wynika, że zarówno jej ojciec – K. T. , jak i ona sama przenosili na własność tylko tę część nieruchomości, która była w ich posiadaniu. Natomiast roszczenie o zwrot pozostałej części ([..] lub o żądanie stwierdzenia nieważności aktu nadania podlegało dziedziczeniu na zasadach ogólnych w drodze sukcesji generalnej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, w którym Trybunał uznał, że art.156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji będącej podstawą do nabycia prawa własności, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdy od jej wydania nastąpił znaczny upływ czasu - jest niezgodny z ustawa zasadniczą. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono również, że im większy jest upływ czasu od wydania decyzji, tym trudniej jest ocenić przepisy, a decyzja administracyjna określająca prawo własności, wydana ponad 50 lat temu, która na wiele lat ukształtowała sytuację prawną, nie może być podważana nawet wówczas, gdy została wydana z rażącym naruszeniem przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd stwierdził występowanie takich wad i uchybień. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy ma to, czy skarżącej A. i K. przysługiwał status strony w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania z dnia [...] r. nr [...] , wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w S., którym nadano M. J. gospodarstwo – działką roboczą w [...] gmina [...] , składającą się z 1 ha gruntów, domu mieszkalnego o pow.[...] , obory [...] , szopy[...] , połowa od strony wschodniej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ustaliło, że ojciec skarżącej K. T. aktem nadania z dnia [...] r. nr [...] wydanym przez Powiatowa Komisję Osadnictwa Rolnego w S. na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. otrzymał stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo - działkę rzemieślniczą we wsi W., 2 ha gruntu oraz budynki: dom mieszkalny, stodołę, oborę, kuźnię i szopę. W dniu [...] r., w odniesieniu do tej samej nieruchomości, został wydany- w oparciu o przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, akt nadania nr [...] na rzecz M. J.. Kolegium stwierdziło, że A. K., która legitymowała się prawem własności w udziale do [..] nieruchomości, obejmującej działkę nr [...] (do [...] r. dz. nr [...] obręb [...] ), otrzymaną drodze darowizny w dniu [...] r. od ojca K. K. , podarowała tę nieruchomość w dniu [...] r. na rzecz E. J. C.. Z powyższych okoliczności Kolegium wyprowadziło wniosek, że skoro A. K. nie legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości, to nie ma legitymacji prawnej do występowania w charakterze strony w postępowaniu o stwierdzenie nieruchomości aktu nadania nr [...] z dnia [...] r. Z tak zaprezentowanym stanowiskiem Kolegium nie sposób się zgodzić. Jakkolwiek - co do zasady - umorzenie postępowania nieważnościowego po jego wszczęciu w sytuacji, gdy podmiot, który wystąpił z inicjatywą przeprowadzenia w tym trybie postepowania nie legitymuje się przymiotem strony jest prawidłowe, to jednak w niniejszej sprawie taki rodzaj rozstrzygnięcia jest co najmniej przedwczesny. Zauważyć należy, że skuteczny wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nieważności decyzji może złożyć podmiot niebędący stroną postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji, o ile wykaże, że skutki stwierdzenia nieważności będą dotyczyły jego interesu prawnego. O ile więc nie ulega wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie nieważności mógł złożyć podmiot uwłaszczony, to takim uprawnionym podmiotem może być również jego spadkobierca (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 505/07). Niezrozumiałe byłoby odebranie spadkobiercy adresata decyzji uwłaszczeniowej możności wszczęcia postępowania zmierzającego do zbadania prawidłowości określenia w decyzji przedmiotu uwłaszczenia. Kolegium kategorycznie stwierdziło, że przyznanie A. i K. przymiotu strony jest niemożliwe ze względu na brak tytułu prawnorzeczowego do tej części nieruchomości, która otrzymała w ramach darowizny od K. K. , a którą następnie darowała E. J. C.. Zauważyć jednak należy, że wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy tej części nieruchomości, która nie została objęta aktem darowizny, lecz tej, do której swoich praw mógłby dochodzić K. T. . A. K. oprócz aktu darowizny nie przedłożyła w postępowaniu nieważnościowym swoich praw do spadku po K. T., zaś organ nie zobowiązał skarżącej do wykazania praw do spadku po jej [...] . Wynikało to prawdopodobnie z wadliwie przyjętej przez Kolegium koncepcji rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu nadania wydanego M. J. w stosunku do nieruchomości uprzednio przyznanej K. T. , ograniczającej się wyłącznie do tej części nieruchomości, która była przedmiotem darowizny na rzecz skarżącej, której następnie się wyzbyła. Podkreślić jednak należy, że zakres praw spadkowych i tych, które wynikały z umowy darowizny nie muszą być tożsame. A. K. przekazała E. J. C. tylko tę część nieruchomości, której była - zgodnie z treścią księgi wieczystej - właścicielką w dniu dokonywania darowizny. Wniosek skarżącej, co już wyżej zostało wskazane, dotyczy natomiast tej części nieruchomości, do której praw mógłby dochodzić K. T. lub A. K. jako jego spadkobierca, o ile legitymuje się prawem do spadku po K. T.. W istocie spór dotyczy przecież legalności wydania przez Państwową Komisję Ziemską w S. aktu nadania na rzecz innej osoby w sytuacji, gdy nieruchomość ta uprzednio była przedmiotem nadania, została objęta w posiadanie, a następnie z mocy prawa - na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. - przejęta na własność. Sąd nie przesądza, jaka decyzja w wyniku ustaleń poczynionych przez Kolegium zapadnie w przyszłości, albowiem w pierwszej kolejności rzeczą organu będzie ponowne zbadanie, czy A. i K. przysługuje przymiot strony postępowania nieważnościowego jako spadkobiercy K. K. . Z chwilą śmierci osoby, która z dniem [...] r. nabyła z mocy prawa własność całego, oddanego jej przed tą datą w posiadanie gospodarstwa rolnego, na jej spadkobierców przeszło też uprawnienie do żądania usunięcia wad aktu nadania dotyczącego przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Spadkobierca dziedziczący określoną nieruchomość ma prawo do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych. Zaliczyć do nich należy także składanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa gospodarstwa rolnego przez jego poprzednika prawnego (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt II OSK 1007/08). Identycznej argumentacji użył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 października 2003 r. sygn. akt OS 4/03 (ONSA 2004, nr 1, poz. 3). Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie wyjaśniło wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, naruszając w ten sposób przepisy procedury administracyjnej, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.