II GZ 349/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 lutego 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1404/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o uzupełnienie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 1 lutego 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1404/15, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o uzupełnienie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że R. P. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, wyjaśniając, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie złożonego wniosku, skarżący nie odpowiedział. Wobec tego postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od wskazanego postanowienia R. P. stwierdził, że udowodnił swoją trudną sytuację życiową, a referendarz żąda nadesłania rzeczy niemożliwych. W opisanym stanie rzeczy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak uznał Sąd, wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść koszów postępowania, ponieważ nie wykonał prawidłowo zobowiązania do przedłożenia dokumentacji obrazującej jego pełną sytuację finansową, co uniemożliwiło Sądowi ocenę prawdziwości złożonych oświadczeń. Sąd zaznaczył też, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia 100 zł tytułem wpisu od skargi. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) R. P. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 1 lutego 2016 r. Wnoszący zażalenie stwierdził, że za każdy dokument żądany przez Sąd w wezwaniu trzeba zapłacić, a skarżący nie ma żadnych dochodów i jest osobą w istocie bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów (por. wezwanie k. 27 akt sądowych), którego to wezwania skarżący nie wykonał i żadnych dokumentów nie przedstawił. Podobnie rzecz ma się ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2015 r., do którego wnioskodawca również nie załączył dokumentów. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że WSA zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji R. P. uchylił się także w zażaleniu wniesionym do NSA, a skoro tak, to podważenie oceny Sądu I instancji wyrażonej w kontrolowanym postanowieniu nie było możliwe. Poza tym trzeba zgodzić się z Sądem, że w tej sprawie znajdował zastosowanie art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., czyli sprzed wejścia w życie istotnej nowelizacji Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte 14 kwietnia 2015 r., co zresztą nie było kwestionowane. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.