II GZ 130/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. A. Spółki z o.o. w N. w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1426/15 w sprawie ze skargi G.A. Spółki z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 19 maja 2015 r. nr . w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1426/15 odmówił G.A. Sp. z o .o. w N. (dalej: "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P.z dnia 19 maja 2015 r. nr . Msz w przedmiocie kosztów badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że wobec spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego i z tego względu nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi. Skarżąca podała, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła po wejściu w życie przepisów ustawy o grach hazardowych, gdyż dotychczasowe zezwolenia wygasły i brak jest możliwości ich przedłużenia. Środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce ani za granicą. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000,- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 657.896,88 zł (za 2013 r.), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu 238.531,30 zł (za 2013 r.). Skarżąca nie podała, w którym banku prowadzony jest jej rachunek i jaki jest stan rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Referendarz sądowy wezwał spółkę do przedstawienia brakujących dokumentów finansowych, których ostatecznie nie dostarczono. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). stwierdził brak przesłanek zwolnienia skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Sąd uznał, że treść złożonego oświadczenia jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pomimo wezwania referendarza sądowego spółka nie podała m.in. czy prowadzi działalność gospodarczą, czy zatrudnia pracowników, w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, obsługa prawna, inne). Nie złożyła także odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r., raportów kasowych za okres od 1 stycznia 2015 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, odpisu bilansu za 2013 i 2014 r., rachunku zysków i strat za 2013 i 2014 r., informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za 2013 i 2014 r., sprawozdania z działalności zarządu za 2013 i 2014 r., odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie sześć miesięcy, zaświadczenia z banku, które będzie obejmowało okres ostatnich sześciu miesięcy, o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, pełnego wykazu środków trwałych należących do spółki (budynki, maszyny, urządzenia, pojazdy mechaniczne, komputery, faxy, drukarki, inne), dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku Spółki. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wskutek niedostarczenia przez skarżącą powyższych danych finansowych, nie można było uwzględnić wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DZ.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca spółka wystąpiła do Sądu pierwszej instancji z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wysokość wpisu sądowego od skargi, jaki zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I należało uiścić wyniosła 100 zł. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy polega na zwolnieniu strony od ponoszenia kosztów uczestnictwa w postępowaniu sądowym w całości lub w części we własnej sprawie i przerzuceniu ciężaru tych kosztów na budżet państwa, a pośrednio na obywateli. Z tego powodu jest ona stosowana w wyjątkowych przypadkach. Celem prawa pomocy jest umożliwienie stronie realizacji prawa do sądu, w sytuacji gdy obiektywnie nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego a jedynie zwolnienie w całości lub w części od tych kosztów daje jej szansę dochodzenia praw na drodze sądowej. W stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ocena kryteriów prawa pomocy odbywa się na bardziej rygorystycznych zasadach niż w przypadku osób fizycznych. Są to bowiem jednostki organizacyjne wyposażone w określony majątek, prowadzące działalność gospodarczą i osiągające zyski. W związku z tym, ocena Sądu, czy dany podmiot spełnia warunki zwolnienia od kosztów postępowania sądowego w całości lub w części będzie uzależniona od jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie skarżąca pomimo wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów finansowych obejmujących m.in. roczne zeznania podatkowe za rok 2013 i 2014, objaśnień do sprawozdania finansowego za lata 2013 i 2014 r. oraz sprawozdania z działalności zarządu jak również informacji o rachunkach bankowych nie przedstawiła Sądowi wymaganych dokumentów. W konsekwencji, spółka uniemożliwiła Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie oceny jej rzeczywistego stanu finansowego. Informacje, jakimi dysponował Sąd pierwszej instancji w tym zakresie pozwalały jedynie stwierdzić, że spółka jest w stanie uiścić wpis w wysokości 100 zł. Z wymienionych względów Naczelny Sad Administracyjny uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.