III SA/Wr 477/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania płatności na zalesianie gruntów rolnych z tytułu premii zalesieniowej na lata 2014-2024 oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Zaskarżoną decyzją z [...] r. (nr [...]), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej: Dyrektor OR ARiMR), po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z/s w R. (dalej: Kierownik BP ARiMR) z [...]r. (nr [...]), wydaną w przedmiocie wstrzymania M. T. (dalej: strona, skarżąca) płatności na zalesianie gruntów rolnych z tytułu premii zalesieniowej na lata 2014-2024. Jako podstawę prawną decyzji podał m. in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 187, poz. 1929 ze zm. - dalej: rozporządzenie zalesieniowe). Z akt sprawy wynika, że - ww. decyzją z [...] stycznia 2015 r. - Kierownik BP ARiMR wstrzymał stronie płatności przyznane na mocy decyzji z 10 grudnia 2007 r. (nr [...]) z tytułu premii zalesieniowej na lata 2014-2024. Rozstrzygnięcie to oparł na przepisie § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, w myśl którego, płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11 rozporządzenia. Wskazał, że - w dniu [...] kwietnia 2014 r. - do BP ARiMR wpłynął akt notarialny - umowa darowizny (Rep. A nr [...]z dnia [...]r.), mocą którego strona darowała swojemu wnukowi (R. T.) należące do niej nieruchomości rolne, w tym wszystkie działki rolne objęte płatnościami na zalesienie. Podał, że wnuk strony nie spełnił warunków z § 11 rozporządzenia zalesieniowego W odwołaniu od ww. decyzji, strona wniosła o jej uchylenie, tłumacząc, że przyczyną zaistniałej sytuacji jest choroba (strony i jej męża). Zauważyła, że przepisała gospodarstwo na wnuka, gdyż wraz z mężem nie byli w stanie go prowadzić (oboje wymagają leczenia i stałej opieki). Stwierdziła, że jej synowa poinformowała ARiMR w R. o przepisaniu gospodarstwa, nie wskazując jednak o płatnościach na zalesienie. Wyraziła pogląd, że przepisy prawa, mocą których wstrzymano jej sporne płatności, są krzywdzące, gdyż las nie został wycięty, czy zniszczony, a wnuk w dalszym ciągu będzie wykonywał zalecane zabiegi pielęgnacyjne, wynikające z prawidłowego gospodarowania. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, zaskarżoną decyzją, Dyrektor OR ARiMR utrzymał decyzję Kierownika BP ARiMR w mocy. Uzasadniał, że stosownie do treści § 11 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego, w przypadku, gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli: 1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji; 2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek. Dyrektor OR ARiMR wskazał, że zgodnie z treścią § 11 ust. 4 ww. rozporządzenia, przepisy ust. 1-3 stosuje się w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie, z tym że: 1) płatność na zalesianie przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części, jeżeli zobowiąże się do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności na zalesianie, uzyskanych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek, jaką poprzedni właściciel lub współwłaściciel byłby obowiązany zwrócić, jeżeli wystąpiłyby okoliczności powodujące konieczność zwrotu płatności na zalesianie - w przypadku wystąpienia takich okoliczności; 2) do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dołącza się również oświadczenie producenta rolnego, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie wymienione w pkt 1. Dalej, Dyrektor OR ARiMR odwołał się do § 13 ust. 3 pkt 3 analizowanego rozporządzenia stanowiącego, że płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że skarżona odwołaniem decyzja wydana została zgodnie z prawem. Podkreślił, że strona nie kwestionuje faktu, że [...] września 2013 r., na podstawie aktu notarialnego, doszło - w wyniku zawartej umowy darowizny - do przeniesienia na innego producenta rolnego (wnuka strony) prawa własności działek rolnych objętych dofinansowaniem z tytułu zalesienia oraz że ów nowy producent rolny nie dotrzymał, wskazanego w § 11 rozporządzenia zalesieniowego, 35-dniowego terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań uprzednio złożonych przez stronę. Zaakcentował, że wnuk strony w ogóle nie złożył ww. wniosku i nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia zalesieniowego, złożonych przez stronę, tj. poprzedniego właściciela działek. Dyrektor OR ARiMR zaznaczył, że określony w § 11 ww. rozporządzenia termin jest terminem materialno-prawnym (nieprzywracalnym), którego uchybienie powoduje wygaśnięcie uprawnień do przyznania płatności. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu przyczyn zdrowotnych, Dyrektor OR ARiMR wyłożył, że w przypadku wstrzymania płatności na zalesienie (§ 13 ust. 3 rozporządzenia zalesieniowego) pozostają one bez znaczenia oraz że mogą być one - ewentualnie - wzięte pod uwagę w sytuacji decydowania o zwrocie płatności na zalesienie (§ 13 ust. 8 tego rozporządzenia), co nie było przedmiotem niniejszej sprawy. W skardze, strona zaskarżyła decyzję Dyrektora OR ARiMR w całości. Zarzuciła, że narusza ona: 1) § 13 ust. 3 pkt 3 w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego poprzez jego błędne zastosowanie i orzeczenie wstrzymania płatności, w sytuacji wystąpienia wyjątkowych okoliczności, o których mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004; 2) art. 39 ust. 1 ww. rozporządzenia przez jego błędne niezastosowanie i w rezultacie przyjęcie, że powołane przez stronę okoliczności wystąpienia wyjątkowych okoliczności (choroba Alzheimera) nie zasługiwały na uwzględnienie; 3) art. 7 i art. 77 K.p.a. przez wydanie decyzji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, tj. pominięcie ustalenia faktów mających istotne znaczenie dla sprawy, skutkujące naruszeniem zasady prawdy obiektywnej; nie przeprowadzenie wszystkich niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia dowodów, dokonanie oceny dowodu z przekroczeniem granic "swobodnej oceny dowodów". Tak stawiając zarzuty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona dowodziła, że ustalenia i wnioski orzekających w sprawie organów są całkowicie nietrafne. Przywołując treść § 11 rozporządzenia zalesieniowego podniosła, że zarówno w dacie dokonania darowizny, jak i później, nie została pouczona, ani przez notariusza, ani też przez pracowników ARiMR, o konsekwencjach wynikających z przepisów tego rozporządzenia. Zarzuciła, że organy obu instancji pominęły zgłaszany przez nią - w toku postępowania - fakt, że przyczyną przekazania wnukowi - w drodze darowizny - wszystkich należących do niej nieruchomości rolnych, jak i bezpośrednim powodem braku wykonania dyspozycji § 11 ust. 1 rozporządzenia była okoliczność pogarszającego się stanu zdrowia (jej i męża), wymagająca leczenia i stałej opieki (u skarżącej zdiagnozowano otępienie mieszane w chorobie Alzheimera; objawy tej choroby związane są z okresowymi zanikami pamięci, nieporadnością, otumanieniem, mają charakter postępujący). Skarżąca wskazała, że jej sytuacja zdrowotna wypełnia przesłanki z art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., zwalniające z obowiązku zwrotu płatności w sytuacji wystąpienia siły wyższej, objawiającej się długotrwałą niezdolnością rolnika do wykonywania zawodu. Podała, że sytuacja zaistnienia "wyjątkowych okoliczności", zgłaszana przez nią w postępowaniu, została przez organ II instancji zupełnie zbagatelizowana. Stwierdziła, że w skarżonej decyzji organ pominął zasadę słuszności oraz akcentowany przez nią fakt, że przekazanie nieruchomości wnukowi dawało jedyną gwarancję prawidłowego gospodarowania nimi (prowadzenia dalszych zabiegów pielęgnacyjnych związanych z zalesieniem części tych nieruchomości). W odpowiedzi na skargę, Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie. Uznał, że podniesione w skardze argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje. Skarga jest oczywiście niezasadna. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Zdaniem Sądu, w sprawie prawidłowo wstrzymano stronie skarżącej płatności na zalesienie gruntów rolnych z tytułu premii zalesieniowej na lata 2014-2024. Zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, płatność na zalesianie podlega (podkreślenie Sądu) wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11. W myśl § 11 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku, gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli: 1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji; 2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek. Stosownie do § 11 ust. 4 ww. rozporządzenia, przepisy ust. 1-3 stosuje się w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie, z tym że: 1) płatność na zalesianie przysługuje producentowi rolnemu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części, jeżeli zobowiąże się do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności na zalesianie, uzyskanych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek, jaką poprzedni właściciel lub współwłaściciel byłby obowiązany zwrócić, jeżeli wystąpiłyby okoliczności powodujące konieczność zwrotu płatności na zalesianie - w przypadku wystąpienia takich okoliczności; 2) do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dołącza się również oświadczenie producenta rolnego, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie wymienione w pkt 1. Wykładnia § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia stanowi, że w przypadku zaistnienia określonych w jego treści okoliczności, bez względu na przyczyny, organ obowiązany jest wstrzymać płatności na zalesianie. Ów przepis ma bowiem charakter związany, będąc pozbawionym elementu uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie należało ustalić, czy: 1) producent rolny (w sprawie - strona) przeniósł własność (współwłasność) wszystkich (część) działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, 2) czy producent rolny, który przejął własność (współwłasność) działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności nie spełnił warunków, o których mowa w § 11 rozporządzenia zalesieniowego. Powyższe stanowi, że prowadzone w sprawie czynności dowodowo-wyjaśniające winny być skierowane na gromadzenie materiału dowodowego odnoszącego się do ustalenia zaistnienia obu wskazanych wyżej okoliczności. Także ocena zebranych dowodów powinna koncentrować się na tym przedmiocie. W sprawie niewątpliwym jest, że aktem notarialnym - umowa darowizny (Rep. [...]z dnia [...] września 2013 r.), strona ("ustępujący" producent rolny) darowała swojemu wnukowi (R. T.- "nowemu" producentowi rolnemu) wszystkie należące do niej nieruchomości rolne objęte płatnościami na zalesienie. Powyższy fakt pozostaje między stronami niesporny. Niesporne pomiędzy stronami jest także to, że wnuk strony nie spełnił warunków przewidzianych w § 11 rozporządzenia zalesieniowego (nie wystąpił ze stosownym wnioskiem o przyznanie płatności i nie zobowiązał się do realizacji wskazanych tam zobowiązań, nie tylko w przewidzianym terminie 35 dni, ale w ogóle). Dodać trzeba, że przewidziany w § 11 rozporządzenia termin jest terminem materialnym, a więc nieprzywracalnym, co słusznie wywodzi Dyrektor OR ARiMR. Podsumowując, Sąd uznał, że w sprawie zaistniały wszelkie, określone w § 13 ust. 3 pkt 3 (w zw. z § 11) rozporządzenia zalesieniowego, przesłanki nakazujące wstrzymanie płatności na zalesienie. Ustosunkowując się do poszczególnych zarzutów skargi, stwierdzając ich oczywistą niezasadność, Sąd stwierdza jn. W sytuacji niewątpliwego zaistnienia przesłanek określonych w § 13 ust. 3 pkt 3 (w zw. z § 11) rozporządzenia zalesieniowego i uwzględniając fakt, że ramy niniejszej sprawy dotyczą wstrzymania płatności na zalesienie nie zaś zwrotu tych płatności (podkreślenia Sądu), bez znaczenia dla sprawy pozostają okoliczności (ich wyjaśnienie) i dowody potwierdzające stan zdrowia strony (jej męża). Słusznie wywodzi Dyrektor OR ARiMR, że okoliczności związane ze stanem zdrowia strony mogłyby mieć znaczenie przy odstąpieniu od zwrotu płatności na zalesianie, czyli instytucji określonej w § 13 ust. 8 rozporządzenia zalesieniowego, zgodnie z którym, jeżeli wystąpiły wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE 153 z 30.04.2004, str. 30, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 87). Należy zatem stwierdzić, że w niniejszej sprawie - dotyczącej wstrzymania, nie zaś odmowy zwrotu ww. płatności - bez znaczenia pozostają wyjątkowe okoliczności w postaci choroby strony, jak również postanowienia ww. rozporządzenia Rady (WE). Wobec powyższego, zarzut dotyczący pominięcia możliwości zwolnienia strony z obowiązku zwrotu płatności, w sytuacji wystąpienia wyjątkowych okoliczności, jest chybiony, co słusznie wywiedziono w odpowiedzi na skargę. Odnosząc się do zarzutu, że strona nie została pouczona przez notariusza oraz przez pracowników ARiMR o konsekwencjach wynikających z § 11 ust. 1 oraz § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, wskazać za Dyrektorem OR ARiMR (patrz treść odpowiedzi na skargę) trzeba, że składając wniosek w pierwszym roku, producent rolny oświadcza m.in., że zna zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych oraz jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "zalesianie gruntów rolnych". Słusznie zatem wywodzi Dyrektor OR ARiMR, że to strona ponosi odpowiedzialność za niestosowanie przepisów szczegółowych. Wbrew zarzutom skargi, w sprawie zrealizowano dyspozycję przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był bowiem wystarczający (kompletny) dla podjęcia jednoznacznych ustaleń i stwierdzenia, że w sytuacji strony wystąpiły określone w § 13 ust. 3 pkt 3 w zw. z § 11 rozporządzenia zalesieniowego przesłanki nakazujące wstrzymanie płatności na zalesienie (patrz wcześniejsze wywody Sądu). W opinii Sądu, orzekające w sprawie organy oceniły znaczenie i wartość poszczególnych środków dowodowych i wpływu jednej okoliczności na inne. Nie można zatem organom tym postawić skutecznie zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i naruszenia art. 80 K.p.a. W sprawie zrealizowano także zasadę przekonywania. W uzasadnieniu skarżonej decyzji wyjaśniono bowiem stronie, dlaczego sprawa została załatwiona tak, a nie inaczej. Dodać trzeba, że w zaskarżonej decyzji odniesiono się do - zgłaszanych przez stronę w postępowaniu administracyjnym - "wyjątkowych okoliczności", w postaci stanu zdrowia strony i jej męża oraz przepisów ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (patrz str. 5-6 skarżonej decyzji), słusznie wskazując na brak ich wpływu na sposób rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, obejmującej wstrzymanie płatności na zalesienie. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostają podnoszone przez stronę argumenty "słusznościowe" oraz fakt, że przekazanie nieruchomości wnukowi dawało jedyną gwarancję dalszego prawidłowego gospodarowania nimi. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości.