I OZ 543/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 865/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] czerwca 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Pismem z dnia 3 września 2015 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 16 listopada 2015 r., W. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazywał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (matka - [...] zł netto; ojciec [...] zł netto), zasiłki rodzinne na dzieci - w łącznej wysokości [...] zł oraz wyliczany na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych teoretyczny dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego dla celów podatku rolnego w wysokości [...] zł. Podał, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł netto miesięcznie i że rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców, z otrzymywanych zasiłków z gminy oraz plonów gospodarstwa. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym [...] ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi pieniężnego dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje około [...] zł miesięcznie. Opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około [...] zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Podał, że koszty leczenia rodziców wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia wymaga leczenia i nie pozwala na wykonywanie pracy fizycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a."– postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. odmówił uwzględnienia przedmiotowego wniosku wskazując, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wnioskodawca i jego rodzina nie żyją w ubóstwie. Wprawdzie, deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, jednak skarżący jest właścicielem nieruchomości - domu, w którym mieszka, o powierzchni [...] m2, oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym [...] ha lasu), która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu i zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Posiadanie zaś majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro więc W. S. posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, zwłaszcza że powyższa nieruchomość położona jest w sąsiedztwie dużego miasta, co niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i stwarza wiele możliwości jej wykorzystania. Sąd podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Niewykorzystywanie zatem posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych. Sąd Wojewódzki zwrócił także uwagę, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198,ze zm.). W ocenie Sądu, z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był W. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je, poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania wnioskodawcy, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i - we własnej ocenie - ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. J. S., w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu zakwestionował jego prawidłowość wskazując, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ww. wniosek nie wziął w ogóle pod uwagę nagłego zdarzenia losowego, które sprowadziło jego obecną aktywność do walki o własne zdrowie i życie. Od tego czasu jego sytuacja materialna uległa zaś pogorszeniu, gdyż jego choroba skutkuje koniecznością korzystania z prywatnych i odpłatnych konsultacji, badań i leków. Sprawowanie nadzoru nad gospodarstwem przejął zaś jego 79 letni ojciec i najstarsza córka. Sąd Wojewódzki - zdaniem skarżącego - nie wziął także pod uwagę obecnego zadłużenia członków rodziny skarżącego, a ponadto okoliczność braku możliwości w obecnym stanie prawnym sprzedaży ziemi rolnej lub jej wydzierżawienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy w związku z tym zaaprobować stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż z treści przedłożonych przez skarżącego informacji i dokumentów nie wynikało, iż prawo pomocy w tej formie mu przysługiwało. Deklarowany bowiem przez niego miesięczny dochód oraz posiadany majątek umożliwiają pokrycie na obecnym etapie kosztów postępowania, zwłaszcza, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie świadczyły o tym, iż dochód jest w całości przeznaczany na pokrycie podstawowych bieżących potrzeb. Podnoszenie takiego twierdzenia, bez jego odpowiedniego uzasadnienia, nie mogło bowiem stanowić dostatecznej podstawy uwzględnienia złożonego wniosku. Choć zatem należy z pewnością przyznać, iż choroba skarżącego jest dotkliwa i niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków, to brak ich należytego wykazania uniemożliwiał przypisania takiemu stanowi rzeczy należytej wagi. Podobnie sam fakt wprowadzenia ograniczeń w handlu ziemią nie może wprost przekładać się na brak możliwości należytego wykorzystywania posiadanego gospodarstwa rolnego, zwłaszcza, jeżeli skarżący nie wykazał, iż podejmował próby uzyskiwania z niego jakiegoś dochodu, a działania te nie przyniosły wymiernego efektu. Z powyższych powodów, nie mogło zatem budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.