II GZ 546/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 2 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 868/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na pismo pozostawiające bez rozpoznania wniosek w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż obecnie znajduje się w trudnej, "wręcz tragicznej sytuacji finansowej oraz rodzinnej". Posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych oraz ZUS. Toczą się przeciwko niej liczne postępowania egzekucyjne. Aktualna sytuacja finansowa skarżącej spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej, ale poważnie zagraża jej egzystencji jako człowieka i obywatela. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 903,16 zł. Nie wskazała żadnego majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3 000 euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca złożyła informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 i 2014 (PIT/B), zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 i 2014 (PIT-36), deklaracje dla podatku VAT-7 za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych w [...] z dnia 31 stycznia, 28 lutego, 31 marca, 30 kwietnia, 30 maja, 25 czerwca 2015 r., zestawienie operacji na rachunku bankowym w [...] za okres od 1 maja 2012 r. do 7 lipca 2015 r. Oświadczyła ponadto, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z G. Z. i D. Z. Wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Z prowadzonej działalności gospodarczej pozostaje jej kwota około 900 zł miesięcznie, którą przeznacza na jedzenie i środki czystości. Mieszka u babci. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prowadzi ona działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód brutto ma wynosić, według jej oświadczenia 903,16 zł. Jednocześnie zadeklarowała, że nieruchomość, na której zamieszkuje stanowi własność jej babci. Pomimo że według oświadczenia z dnia 16 listopada 2015 r. miała ona przeznaczać kwotę około 900 zł miesięcznie na jedzenie i środki czystości, to w oświadczeniu z dnia 8 lutego 2016 r. (stanowiącym odpowiedź na wezwanie do wskazania i udokumentowania wydatków, jakie ponosi w związku ze swoim utrzymaniem) skarżąca podała już, że nie ponosi żadnych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Nie podała jednak, kto ponosi te koszty i w jakiej wysokości. W tym zakresie ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Odpowiadając na wezwania do złożenia dokumentów potwierdzających powyższe oświadczenia, skarżąca części dokumentów w ogóle nie przedstawiła, a część przedstawiła w sposób niepełny i zawierający istotne nieścisłości. Skarżąca nie przedstawiła zaświadczeń ani dokumentów potwierdzających fakt istnienia zobowiązań wobec banków i innych podmiotów, które według jej oświadczenia z dnia 8 lutego 2016 r., mają wynosić: wobec banków 2.000.000 zł, wobec ZUS 300.000 zł, wobec urzędu skarbowego 150.000 zł. Dokumenty, które skarżąca przedstawiła częściowo, nie potwierdzają jej trudnej sytuacji materialnej. Z zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) oraz informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r. przychód skarżącej wyniósł 785.478,11 zł, koszty – 599.190,86 zł, a dochód 186.287,25 zł. W 2014 r. przychód skarżącej wyniósł 752.682,43 zł, koszty – 730.460,21 zł, a dochód 22.222,22 zł. Z deklaracji VAT-7 wynika, że wykazana przez skarżącą podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów i świadczenia usług wyniosła w 2015 r.: w styczniu 48.757 zł, w lutym 43.403 zł, w marcu 89.640 zł, kwietniu 92.318 zł, w maju 104.417 zł, w czerwcu 116.461 zł. Według "podsumowania księgi przychodów i rozchodów" z dnia 17 września 2015 r. w 2015 r. skarżąca przez sześć miesięcy sprzedała towary i usługi za 494.996,48 zł, nie dokonywała w tym czasie zakupu towarów, poniosła koszty w wysokości 431.127,08 zł obejmujące wynagrodzenia w gotówce i naturze w wysokości 91.373,37 zł oraz pozostałe wydatki w kwocie 339.753,71 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że pomimo deklarowania trudności finansowych, skarżąca prowadzi nadal działalność gospodarczą, która nie została zawieszona i generuje niemałe obroty. Sąd I instancji stwierdził, że ze złożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą wynika, że środki na rachunku bankowym w [...] wynosiły odpowiednio od stycznia do czerwca 2015 r.: 129,53 zł; 5.445,34 zł; 10.715,64 zł; 11.021,91 zł; 15.431,33 zł; 15.630,59 zł. Na rachunku bankowym w [...] saldo końcowe we wrześniu, październiku i listopadzie 2015 r. również było dodatnie i wynosiło odpowiednio 5.865,06 zł; 6.835,21 zł oraz 7.508,31 zł. Kwoty te znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania przed sądem obciążają skarżącą, tj. wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Zestawienie operacji na rachunku bankowym w [...] za okres od dnia 1 maja 2012 r. do dnia 7 lipca 2015 r. dotyczy prawie wyłącznie opłat za prowadzenie rachunku i kartę (poza jednym przelewem przychodzącym w dniu [...] maja 2012 r. na kwotę 221,40 zł). Zdaniem Sądu, skoro skarżącej udzielono kredytów w wysokości 2.000.000 zł, to oznacza, że w procedurze poprzedzającej udzielenie kredytów banki niewątpliwie badały sytuację majątkową skarżącej i musiały uznać ją za stabilną i gwarantującą spłatę kredytu. Doświadczenie życiowe nie pozwala natomiast przyjąć, że bank udzieliłby skarżącej kredytu na tak znaczną kwotę, gdyby nie miał pewności jego spłaty przez skarżącą lub z jej majątku. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że spłata kredytów nie jest uznawana za okoliczność uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła mu obrazę przepisów art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. W uzasadnieniu podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy precyzyjnie i wyczerpująco wykazała, iż nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wyjaśniła, że to, iż jest współwłaścicielką i właścicielką kilku nieruchomości, nie oznacza, że czerpie ona z tego tytułu pożytki. Dodała, że jako współwłaścicielka nieruchomości jedynie w części korzysta z dotacji unijnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, przyjmując, że nie wykazała ona, iż spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów źródłowych, o jakie była wzywana, zaś złożone przez nią oświadczenia i dokumenty przedstawiały niespójny obraz jej sytuacji finansowej, co dodatkowo utrudniło dokonanie miarodajnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W zażaleniu skarżąca podniosła, że jest właścicielką i współwłaścicielką nieruchomości, na które otrzymuje dotacje unijne, tymczasem w oświadczeniu o stanie majątkowym (PPF) nie podała, że posiada jakiekolwiek nieruchomości – ani jako właścicielka ani jako współwłaścicielka. W związku z tym nie wykazała w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty z Unii Europejskiej. Powyższych kwestii strona nie wyjaśniła również na etapie postępowania zażaleniowego. Ponadto należy zauważyć, że również z przedstawionych przez dokumentów dotyczących prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nie wynika, że sytuacja finansowa skarżącej uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wysokość osiąganych przez skarżącą przychodów w połączeniu z informacją o wysokości zgromadzonych środków na rachunkach bankowych oraz o posiadanych nieruchomościach nie świadczy o tym, że aktualna kondycja finansowa skarżącej może zostać określona jako zła. Biorąc pod uwagę, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, zaś z nadesłanych dokumentów nie wynika, by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, należy stwierdzić, iż Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie wykazała ona spełniania przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.