II FSK 2458/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Wolas, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2916/15 w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 14 grudnia 2016 r., III SA/Wa 2916/15, w sprawie ze skargi P. G. (dalej: Skarżącego) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 11 sierpnia 2015 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a), oddalił skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawiony przez Sad pierwszej instancji przedstawia się następująco. Decyzją z 30 marca 2015 r. Naczelnik Skarbowego w S. (dalej: "NUS") orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego wraz ze spółką M. [...] "D." Sp. z o. o. z siedzibą w S. (dalej: spółka) za zaległości podatkowe tej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych w kwocie 3.756.961 zł wraz z odsetkami za zwłokę, które na dzień wydania decyzji wynoszącymi 2.175.126 zł. Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie wnosząc o jej uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania w sprawie. Skarżący zarzucił decyzji NUS naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. dalej: "O.p.") polegające na wydaniu ww. decyzji pomimo zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (dalej zwany "DIS") decyzją z 11 sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję NUS. Według DIS w sprawie spełnione zostały formalne warunki orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego, określone w art. 108 O.p. Podkreślił, że w dacie kiedy upływały terminy płatności podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. Skarżący był prezesem zarządu spółki. Podzielił w całości stanowisko NUS, iż w sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej - Skarżącego. Jednocześnie podzielił pogląd, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki egzoneracyjne, wymienione w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 O.p. Ponadto wskazany przez Skarżącego rachunek bankowy oraz majątek ruchomy Spółki w skład którego miałoby wchodzić; samochód Kia Sorento [...] oraz Mercedes [...], Samochód ciężarowy MAN, zestaw kontenerów biurowych (12 sztuk) z pełnym wyposażeniem, kruszywo do produkcji mas bitumicznych, zbiornik na asfalt i olej napędowy, zaspokoiłyby istniejącą zaległość spółki jedynie w znikomym stopniu. DIS dokonując analizy sytuacji finansowej spółki pod kątem zaistnienia przesłanek upadłościowych i ustalenia czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość tej spółki wskazał, w oparciu o dane zawarte w bilansie za 2009 r., że poniosła ona stratę w wysokości 3.031.490,20 zł. Na podstawie bilansu za rok 2010 stwierdził, iż jej kondycja finansowa była już słaba w momencie obejmowania przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu i nie uległa poprawie na przestrzeni kolejnego roku mimo, iż strata uległa minimalnemu zmniejszeniu do kwoty 2.988.917,17 zł. Dodatkowo wskazano, że ze sprawozdań finansowych Spółki wynika również, że w 2008 r. aktywa trwałe i obrotowe wynosiły 3.420.272,91 zł, kapitał własny wynosił 1.129.232,25 zł, natomiast zobowiązania i rezerwy na zobowiązania wyniosły 4.549.505,16 zł, Spółka zanotowała stratę za 2008 rok w wysokości - 686.921,36 zł. Z kolei w 2009 r. aktywa trwałe i obrotowe wynosiły 6.070.200,60 zł, kapitał własny wynosił 3.910.702,45 zł natomiast zobowiązania i rezerwy na zobowiązania wynosiły 9.980.903,05 zł, Spółka zanotowała stratę za 2009 rok w wysokości - 3.031.490,20 zł. W 2010 r. aktywa trwale i obrotowe wynosiły 3.532.913,79 zł, kapitał własny wynosił 6.899.619,62 zł, natomiast zobowiązania i rezerwy na zobowiązania wynosiły 10.432.533,41 zł. Spółka zanotowała stratę za 2010 rok w wysokości - 2.988.917,17 zł. W konsekwencji, w ocenie DIS już na koniec 2008 r. majątek spółki był znacznie niższy od jej zobowiązań a sytuacja ekonomiczno-finansowa spółki stwarzała zagrożenie dla terminowego regulowania zobowiązań. Ponadto nie wywiązywała się ona z zobowiązań podatkowych począwszy od 2009 r. Dodatkowo Spółka zalega również z płatnościami także wobec: Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R., Urzędu Miejskiego w S., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych. Tym samym zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. t.j. z 2015 r., poz. 233), już w 2009 r. spółka stała się niewypłacalna, gdyż trwale zaprzestała regulowania swoich zobowiązań. Skarżący nie zgadzając się z decyzją DIS złożył skargę, w której wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 180 oraz art. 187 § 1 w zw. z art. 188 O.p., polegające na odmowie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność wykazania czy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony we właściwym czasie. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Skarżący upatruje wadliwość zaskarżonej decyzji w naruszeniu przepisów postępowania polegających, w szczególności, na odmowie przeprowadzenia przez Organy podatkowe dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność wykazania czy wniosek Skarżącego o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie a tym samym – w konsekwencji - czy w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. wystąpiły przesłanki pozwalające na przypisaniu Stronie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki czy też wystąpiła przesłanka egzoneracyjna. Jednocześnie w sprawie bezspornym jest, że Skarżący złożył wniosek o ogłoszenie upadłości do Sądu Rejonowego w P. [...]Wydział [...] Gospodarczy w dniu 28 kwietnia 2011 r., który – w ocenie Organu – był spóźniony albowiem "już w momencie obejmowania funkcji prezesa w lutym 2010 r. Skarżący powinien zdawać sobie sprawę, że istnieją przesłanki do złożenia przez niego wniosku o upadłość spółki" . Odnosząc się do kluczowej kwestii tj. czy Organy podatkowe zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy Sąd uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione ustalenia, trafnie doprowadziły organ podatkowy do wniosku, że nie było podstaw do powołania w sprawie biegłego. Analiza akt sprawy oraz zaskarżonych decyzji doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że organy podatkowe nie naruszyły zasad postępowania określonych w art. 180, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo wywiązały się z nałożonych ww. przepisami reguł postępowania, gdyż podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dowody zostały zebrane i ocenione bezstronnie, a ich analiza i ocena została dokonana w całokształcie i wzajemnym powiązaniu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 191 O.p. Organy dokonały trafnej analizy sytuacji finansowej Spółki wykazując, że za lata 2009 - 2010 Spółka ponosiła stratę w wysokości 3.031.4690,20 zł za 2009 r. oraz w wysokości 2.988.917,17 zł za 2010 r. Ponadto za te lata kapitał własny Spółki osiągnął wartość ujemną, co oznaczało zagrożenie dla kondycji działalności przedsiębiorstwa. Sąd podzielił pogląd organu, że ujemny kapitał własny zmniejsza szanse na pozyskanie finansowania oraz stwarzał poważne zagrożenie dla dalszego funkcjonowania Spółki, a tym samym stanowił podstawę do ogłoszenia upadłości. Sąd podkreślił, że ustalenia te w sposób jednoznaczny wynikają ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym w szczególności z dokumentacji finansowej Spółki będącej w posiadaniu organów za lata 2009 - 2010. W tak ustalonym i bezspornym stanie faktycznym, organy podatkowe dokonały właściwej subsumpcji przepisów materialnoprawnych mających zastosowanie w sprawie. Sąd przywołał treść art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b) i art. 116 § 2 O.p. i podkreślił, że Skarżący pełnił obowiązki prezesa zarządu spółki w czasie, kiedy upływał termin płatności podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. – co również w sprawie jest bezsporne. Powyższe, w zestawieniu z opisaną sytuacją finansową spółki, potwierdza jednoznacznie, że już na koniec 2008 r. majątek spółki był znacznie niższy od jej zobowiązań, co oznacza, że jej sytuacja finansowo – ekonomiczna stwarzała zagrożenie dla terminowego regulowania zobowiązań. Sąd podzielił pogląd organów podatkowych, że wniosek Skarżącego o ogłoszenie upadłości z dnia 28 kwietnia 2011 r. był spóźniony, z uwagi na wcześniejsze wystąpienie przesłanek upadłościowych, podobnie, jak przyjęcie, iż strona, w okolicznościach sprawy, nie przedstawiła dowodów na brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie. Zdaniem Sądu nie można w tym zakresie przyznać racji Skarżącemu, iż złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie, tj. w momencie, gdy spółka nie podpisała kontraktu opiewającego na kwotę kilkuset milionów złotych na budowę dróg, który miałby wpłynąć na sytuację finansową spółki. Słusznie zauważył organ odwoławczy, mimo iż Skarżący podejmował działania mające na celu poprawę kondycji finansowej spółki, to jednak działania te nie przyniosły rezultatu, a jej sytuacja finansowa nie uległa poprawie. Sąd wyjaśnił, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość nie może polegać na "nadziei na wpływy i zysk" i może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok SN z dnia 10.02.2011r., sygn. akt II UK 265/10). Reasumując Sąd pierwszej instancji ocenił, że zarzuty skargi są bezpodstawne i skargę oddalił. Skarżący wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p. polegające na zaakceptowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie okoliczności, że DIS i NUS w sposób błędny przyjęli, że Skarżący był prezesem zarządu spółki w sytuacji, gdy z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wynika, że spółka, w której prezesem był Skarżący działała pod firmą M. [...] "D." Spółka z o.o., co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organów podatkowych orzekających o odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe spółki, której Skarżący nie był prezesem zarządu. Wskazując powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na początek przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie ustalają stanu faktycznego sprawy, którą kontrolują w kontekście badania legalności wykonywania administracji publicznej. Sądy nie mają w tym zakresie nawet adekwatnych i niezbędnych narzędzi prawnych, zważywszy na to, że, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., mogą przeprowadzić – uzupełniająco w relacji do analizowanego postępowania administracyjnego – tylko jednego rodzaju dowód, i to po spełnieniu określonych warunków i zastrzeżeń prawnych. Sąd administracyjny pierwszej instancji nie mógł więc samodzielnie – wbrew materiałom administracyjnego postępowania podatkowego oraz odmiennie niż wynika to z treści zaskarżonej decyzji – stwierdzić, że Skarżący uczestniczył w zarządzie innej spółki kapitałowej, aniżeli ustalone to zostało w zaskarżonej decyzji. Wyrok i rozważania Sądu pierwszej instancji odnoszą się niewątpliwie do treści zaskarżonej decyzji. Jeżeli w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku znalazły się dane niezgodne ze stanem faktycznym sprawy, to Skarżący mógł przedstawić w tym zakresie zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., czego jednak nie uczynił. Po raz drugi więc przypomnieć wnoszącemu skargę kasacyjną należy, że – na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono – Naczelny Sąd Administracyjny działa wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, zaprezentowane i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami unormowań wynikających art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a. Na koniec dodać można, że ze skargi kasacyjnej nie wynika, w jakim podmiocie Skarżący był członkiem zarządu, jeżeli zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji – przez oddalenie skargi - ustalenia zaskarżonej decyzji miałyby okazać się nieprawdziwe. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.