II OZ 865/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1894/15, w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi J. H. i V. T. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1894/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. H. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że J. H. i V. T. pismem z dnia 5 maja 2015 r. wnieśli skargę do WSA w Warszawie na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału pismami z dnia 6 lipca 2015 r., skarżący zostali wezwani solidarnie do usunięcia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie 5 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpisy wezwań zostały doręczone skarżącym w dniu 10 lipca 2015 r., o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji w aktach sprawy (k. 42, 43). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący – J. H. nadesłał 5 egzemplarzy kserokopii skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi, bowiem nadesłane kserokopie skargi nie zostały poświadczone za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisane. Odpis postanowienia Sądu z dnia 3 grudnia 2015 r. doręczono ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – J. H. w dniu 15 grudnia 2015 r. J. H., reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia 22 grudnia 2015 r. (data nadania) zwrócił się do sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, składając jednocześnie 5 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem. We wniosku wskazał, że nie miał świadomości, iż jako osoba nie będąca adwokatem lub radcą prawnym może sam poświadczyć za zgodność z oryginałem wniesioną osobiście skargę. Składając zatem 5 kserokopii skargi działał w przekonaniu, że prawidłowo uzupełnił braki formalne skargi. Mając natomiast na uwadze, że potrzebna jest mu pomoc profesjonalnego pełnomocnika złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy również w tym zakresie. Tym samym skarżący wskazał, że nieświadomość prawna nie powinna skutkować dla niego ujemnymi konsekwencjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Sąd wskazał, że nieuwaga czy też niedołożenie należytej staranności w zrozumieniu i prawidłowym wykonaniu prostego obowiązku nałożonego na stronę stanowią wyraz braku należytej dbałości o swoje interesy i nie uzasadniają przywrócenia terminu. Przywrócenie terminu, jak zauważył Sąd, nie jest bowiem możliwe w sytuacji gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, co w jego ocenie miało miejsce w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. H., reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący podniósł, że wbrew stanowisku Sądu skierowane do niego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, przewidując możliwość alternatywnego ich uzupełnienia, nie zawierało jasnej i czytelnej informacji dla osoby nie będącej prawnikiem. Ponadto skarżący wskazał, że okolicznością usprawiedliwiającą nieuzupełnienie braków formalnych skargi jest również stan jego zdrowia, znany Sądowi i analizowany podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący jest bowiem osobą niepełnosprawną i ma trudności w komunikowaniu się z otoczeniem. Okoliczności te mogły mieć zatem wpływ na zrozumienie przez skarżącego treści wezwania Sądu. Skarżący wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy świadczonej z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte ani w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie przepisy powyższe zostały zastosowane w sposób prawidłowy. Wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi sąd oddalił z uwagi na nieuprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący brak swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności upatruje w tym, że wystosowane do niego wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi było dla niego niezrozumiałe, gdyż wskazywało dwa alternatywne sposoby ich uzupełnienia. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że Sąd pismem z dnia 6 lipca 2015 r. wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie 5 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd wezwał zatem skarżącego do wykonania prostej czynności, niewymagającej specjalnej wiedzy. Przyjmując nawet, że skarżący mógł mieć wątpliwości czy może sam poświadczyć za zgodność z oryginałem odpisy skargi, to sformułowanie "własnoręcznie podpisanych" nie nasuwa już żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Zdaniem NSA wezwanie jest zatem na tyle precyzyjnie zredagowane, że jego treść nie wzbudza wątpliwości co do sposobu jego wykonania, co oznacza, że skarżący nie może uzasadniać niewykonania wezwania powołując się na niejasność wezwania albo na okoliczność niezrozumienia jego oczywistej treści. Obowiązek własnoręcznego podpisania skargi stanowi bowiem wymóg elementarny, a jego realizacja nie wymaga wiedzy prawniczej ani biegłości w procedurze sądowej. Tak więc skarżący wysyłając w zakreślonym przez Sąd terminie 5 egzemplarzy kserokopii skargi czy to z powodu nieuwagi czy też niedołożenia należytej staranności nie wykonał prawidłowo prostego obowiązku na niego nałożonego. Ponadto za okoliczność usprawiedliwiającą nieuzupełnienie braków formalnych skargi zgodnie z wezwaniem z dnia 6 lipca 2015 r. nie można uznać stanu zdrowia skarżącego. Skarżący powoływał się bowiem na swoją niepełnosprawność i trudności z komunikowaniem się z otoczeniem, których to przyczyn nie można uznać w każdej sytuacji za przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu. W przypadku skarżącego, jest to bowiem stan przewlekły, a nie nagła sytuacja pogorszenia zdrowia w takim stopniu, aby można było uznać, że miała ona rzeczywisty wpływ na niemożność dokonania uchybionej czynności w ustawowym terminie. Skarżący nie przedstawił nowych okoliczności, świadczących o powstaniu nagłych zdarzeń, czy innych sytuacji, które w znaczący sposób wpłynęły na niemożność podjęcia przez niego prawidłowych czynności procesowych. Znajdująca się w aktach sprawy karta wypisowa ze szpitala, z opisem dolegliwości skarżącego, posiada datę 8 maja 2013 r. Stwierdzić zatem należy, że nie zawsze długotrwała choroba (niepełnosprawność) powoduje zatamowanie biegu terminów procesowych w stosunku do osoby dotkniętej taką chorobą, tym bardziej, gdy strona w trakcie ich biegu podejmuje jednak czynności procesowe. Z akt sprawy wynika, że skarżący wykonał w tym czasie pozostałe wezwania Sądu z dnia 6 lipca 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie o wpis od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF załączając stosowne dokumenty, jak też w odpowiedzi na otrzymaną odpowiedź na skargę organu złożył obszerne pismo procesowe (pismo z dnia 28 sierpnia 2015 r.) załączając 8 egzemplarzy tego pisma. Sądowi wiadomo także z urzędu, że skarżący prowadził w tym samym czasie kilka innych postępowań sądowych przeciwko organom administracji publicznej. Powyższe powoduje, że brak jest podstaw do uznania skarżącego za osobę mającą trudności z komunikowaniem się z otoczeniem, co uniemożliwiło mu prawidłowe wykonanie wezwania. Wskazać również należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 września 2015 r. zwalniającego skarżącego od wpisu sądowego i ustanawiającego dla niego adwokata analizował sytuację materialną i zdrowotną skarżącego jedynie w zakresie możliwości poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania, a nie w zakresie możliwości wykonania prostej czynności na wezwanie Sądu. Skarżący nie wykazał zatem braku winy w uchybieniu terminu, gdyż podane w zażaleniu okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Podkreślić należy, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Przywrócenie uchybionego terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się również, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli skarżącego i nie dającej się przezwyciężyć. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje wywiedziony przez skarżącego zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 87 § 2 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w przekroczeniu terminu, a zatem nie ma podstaw do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Natomiast w kwestii wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wyjaśnić, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. Należy podkreślić, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 P.p.s.a.).