II OZ 11/16

Dnia 15 stycznia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 793/15 o oddaleniu wniosku dotyczącego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2015 r., znak [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek D. G. o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 260, art. 243 § 1, art. 246 § 1, art. 199, art. 252 § 1 i 2 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stwierdził, że materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącego okazał się niewystarczający do stwierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w całości albo w części. Ciężar wykazania, że w danej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie omawianego wsparcia ze środków publicznych spoczywa na wnioskodawcy. Osoba ta ponosi także negatywne konsekwencje niewywiązania się z powyższego obowiązku. Skoro skarżący nie przedstawił rzetelnie i wyczerpująco okoliczności faktycznych w celu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego chociażby w części, jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, strona przedstawiła we wniosku tylko te informacje, które mogą świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, natomiast pominęła pozostałe, które mogłyby pozwolić na pełne naświetlenie sytuacji majątkowej i ekonomicznej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń popartych dokumentami, które miały być uzupełnieniem złożonego na formularzu oświadczenia odnośnie jego stanu majątkowego, jednak nie uczynił zadość wezwaniu sądowemu przed wydaniem rozstrzygnięcia przez referendarza sądowego ani nie zawarł odpowiednich wyjaśnień w sprzeciwie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył D. G., podnosząc, że Sąd I instancji błędnie ocenił zebrane dowody i dokumenty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącego oświadczenie o wysokości dochodów nie zostało w żaden sposób uwiarygodnione, jak również skarżący podając nawet wysokość dochodów i obciążeń finansowych, uchylił się od obowiązku przedstawienia dokładnych danych, co w związku ze znanymi Sądowi I instancji informacjami z urzędu dotyczącymi sytuacji rodzinnej, mogło budzić uzasadnione wątpliwości. Na podstawie treści uzasadnień wcześniejszych postanowień tego Sądu z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Po 872/08 (utrzymanego w mocy postanowieniem NSA z dnia 21 lipca 2009 r. sygn. akt II OZ 609) i postanowienia z dnia 6 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 111/15, można bowiem założyć, że skarżący najprawdopodobniej prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką i bratem. Skarżący nie odniósł się w ogóle do tej kwestii. Z uwagi na konstrukcję instytucji prawa pomocy, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że okoliczności te mają istotne znaczenie, gdyż w razie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, sytuacja materialna skarżącego jest współkształtowana przez sytuację materialną członków jego rodzinny. W tych okolicznościach istniały zatem podstawy do wezwania skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów, celem wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej (art. 255 p.p.s.a.). Na uwagę zasługuje, że na skierowane wezwanie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Ponadto wnosząc zażalenie skarżący nawet nie podjął próby wyjaśnienia istniejących w sprawie wątpliwości, co więcej wskazał, że Sąd błędnie ocenił zebrane dowody i dokumenty, których jednak skarżący nie złożył, poza formularzem PPF. Zasadnie zatem Sąd I instancji, w sytuacji gdy skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej uznał, że wniosek nie może być uwzględniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo ocenił przedstawioną sytuację finansową skarżącego jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazania wymaga, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.