I SA/Wa 1254/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w trybie uroszczonym w dniu 8 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A.R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K., stanowiącej w dacie przejęcia własność W.R. w orzeczeniu ujętego jako W.R. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w miejscowości K., powiat [...], w części stanowiącej w chwili przejęcia własność W.R. w orzeczeniu ujętego jako W.R. i nieuchylonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1969 r. nr [...]. Podstawę prawną przejęcia w/w nieruchomości stanowił dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa [...], [...], [...] i [...] (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], w oparciu o art. 145 §1 pkt 4 i 148 § 1 i 3 k.p.a., w dniu 23 sierpnia 2011 r. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. oraz o nieuwzględnienie wniosku A.R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1951 r. w części dotyczącej własności W.R. Postanowieniami z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] wznowił postępowanie w w/w sprawie oraz wstrzymał wykonanie swojej decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1951 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 ww. dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416) oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Ponadto Wojewoda wskazał, że w badanym orzeczeniu Prezydium nie określono przedmiotu postępowania (granic nieruchomości), w związku z czym organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie był uprawniony do odtworzenia jakie nieruchomości zostały przejęte na podstawie tego orzeczenia. Zdaniem Wojewody zabieg taki prowadziłby pośrednio do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, co byłoby nieuprawnionym działaniem będącym w wyłącznej kompetencji organu, który wydał orzeczenie o przejęciu nieruchomości. Powołując się na powyższe nie przyznano Skarbowi Państwa - Nadleśnictwo [...] przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym. Od ww. decyzji odwołanie wniósł Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], zarzucając naruszenie art. 77 § 1, art. 7, art. 107 § 1, art. 80 oraz art. 156 § 2 k.p.a., a także "nadinterpretację art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r." oraz niezgodność zaskarżonego orzeczenia z treścią art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r., Nr 97, poz. 1051). Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. W załączeniu do odwołania przedstawił opinię prawną dotyczącą orzeczeń wydawanych przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w latach 1954 - 1959 w sprawie przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości położonych w ówczesnych gromadach G. oraz Z., sporządzoną przez Kancelarię ["...]" Spółka komandytowa w [...] w dniu [...] października 2008 r. Po rozpoznaniu powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w punkcie 1) uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., w punkcie 2) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. oraz w punkcie 3) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 8 grudnia 1951 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości K., stanowiącej w dacie przejęcia własność W.R. w orzeczeniu ujętego jako W.R. Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A.R., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. polegające na błędnej ich wykładni poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przepisy rozporządzenia wykonawczego w ogóle nie miały zastosowania co w konsekwencji skutkowało błędną wykładnią, niewłaściwym zastosowaniem przepisów dekretu, czy też w przypadku § 1 rozporządzenia niezastosowaniem go przez organ. Zarzuciała również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: • art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji w sytuacji gdy odwołanie Lasów Państwowych w merytorycznej części stwierdzenia nieważności dekretu nie było zasadne i nie zasługiwało na uwzględnienie; • art. 6, 7, 8, 77 i 80 k.p.a. polegające na ich niezastosowaniu poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej i zasadę praworządności, oraz działanie w sposób niepogłębiający zaufania strony do władzy publicznej, rezygnację z wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wydaniu decyzji bez należytego wskazania podstawy prawa materialnego, niezałatwieniem sprawy skarżącej zgodnie z jego wnioskiem mimo wszelkich podstaw ku temu, przeprowadzeniu postępowania w sposób niewzbudzający zaufania do organów publicznych, nie rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego; • art. 75 ust. 1 i art. 78 ust 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.) polegające na jego błędnej wykładni skutkującej przyjęciem, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1951 r. posiadało wszystkie elementy wymienione w tych przepisach, podczas gdy ww. orzeczenie było pozbawione osnowy, która jest elementem obligatoryjnym decyzji administracyjnej w rozumieniu ww. przepisów. • art. 156 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. polegające na jego niezastosowaniu podczas gdy w postępowaniu administracyjnym w I instancji na podstawie zebranego materiału dowodowego zostało w sposób należyty ustalone, że w przedmiotowej sprawie przy braku przesłanek negatywnych spełnione zostały przesłanki pozytywne z ww. przepisu, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności kwestionowanego orzeczenia. Powyższe naruszenie skutkowało odmową stwierdzenia przez organ II instancji nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1951 r Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo, stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium z dnia [...] grudnia 1951 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Zarządzeniem z dnia 16 października 2015 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 25 listopada 2015 r. Dnia 2 listopada 2015 r. wróciła awizowana przesyłka adresowana do uczestnika postępowania J.R. z adnotacją: “Zwrot adresat zmarł" (k-35 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 4 listopada 2015 r. zdjęto sprawę z wokandy posiedzenia jawnego wyznaczonego na dzień 25 listopada 2015 r. oraz zwrócono się do właściwego Urzędu Stanu Cywilnego o nadesłanie odpisu zupełnego aktu zgonu uczestnika postępowania J.R.. Z załączonego do akt sprawy aktu zgonu Nr [...] wystawionego przez Urząd Stanu Cywilnego w R. wynika, iż J.R. zmarł w dniu [...] grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływana dalej jako: "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż w niej podniesione. Przepis art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) powołana dalej: “k.p.a.", ustanawia ogólną zasadę udziału strony w postępowaniu. Należy stwierdzić, że stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do art. 28 k.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z rozdzielnika zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2015 r. wynika, że decyzja ta została doręczona m.in. J.R. W tym miejscu wskazać należy, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zupełnego aktu zgonu nr [...] wynika, że J.R. zmarł w dniu [...] grudnia 2014 r., a więc przed wydaniem w niniejszej sprawie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] maja 2015 r. Oznacza to, że postępowanie prowadzone przez organ II instancji oraz wydana w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzja skierowana została do osoby zmarłej, a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tego rodzaju doręczenie decyzji - to jest skierowanie ich do osoby zmarłej - stanowi rażące naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wobec stwierdzenia, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99 (LEX nr 82653): "Wskazana wada postępowania jest istotna, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa ze śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (zob. Małgorzata Stahl - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83 - OSPIKA 1984, z. 5, poz. 108). Z powyższego względu należało uznać, że decyzje organów orzekających w sprawie naruszyły przepis postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Reasumując, powyższa okoliczność oznacza, że postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] maja 2015 r. prowadzone było z udziałem J.R., zatem osoby nieżyjącej z pominięciem jego spadkobierców. W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd był zobligowany do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2011 r. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odstąpił od jej dalszej kontroli pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów procesowego i prawa materialnego. Z tej przyczyny również zarzuty skargi nie mogły stać się przedmiotem szczegółowej analizy pod kątem naruszenia prawa innego niż powodującego nieważność decyzji. Taka kontrola może nastąpić dopiero po ustaleniu stanu faktycznego z udziałem prawidłowo ustalonych stron postępowania, mających możliwość uczestniczenia w każdym jego stadium. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające w sprawie winny uwzględnić podniesione wyżej okoliczności i w pełni stosując się do przepisów (zasad) warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego, wydać rozstrzygnięcie z udziałem spadkobierców zmarłego uczestnika postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.