II FSK 2869/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA del. Małgorzata Długosz-Szyjko, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Sz 259/13 oddalającego skargę K. K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 180/12 na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie na rzecz K. K. kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 259/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę K. K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 180/12 w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący złożył w dniu 13 marca 2013 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 180/12 zakończonej wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r., w której oddalono jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2010 r. Jako podstawę wznowienia skarżący podał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Skarżący wskazał, że 29 stycznia 2013 r. dowiedział się, że w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 180/12 zapadł wyrok. Następnie dodał, że zawiadomienie o rozprawie. nie zostało mu doręczone, nie otrzymał awiza o pozostawieniu przesyłki, zawierającej ww. zawiadomienie w urzędzie pocztowy. Zdaniem strony na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie ma zapisów o datach jego awizowania oraz informacji kiedy nastąpił jej zwrot do Sądu. Skarżący podniósł, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zaznaczono, iż zawiadomienie o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej pozostawiono w skrzynce listowej. Zdaniem skarżącego nie było to możliwe, gdyż lokal w którym zamieszkuje nie posiada skrzynki listowej. Skrzynka listowa nie była zamontowana też na drzwiach ww. lokalu. Na poparcie swoich twierdzeń, skarżący złożył pismo urzędu pocztowego z dnia 8 marca 2013 r. o braku w 2012 r. skrzynki pocztowej oddawczej. W ocenie skarżącego został naruszony art. 73 p.p.s.a. Sąd podjął czynności wyjaśniające i zwrócił się o wyjaśnienia do urzędu pocztowego w sprawie zawiadomienia skarżącego o rozprawie z dnia 9 maja 2012 r. Z informacji urzędu pocztowego wynikało, że pod adresem zamieszkania skarżącego brak było skrzynki oddawczej, lecz przesyłki i awiza zostawiano w drzwiach adresata. Listonoszka, która obsługiwała ten rejon przez pomyłkę zaznaczyła, że awizo zostawiła w skrzynce adresata zamiast w drzwiach adresata. Urząd pocztowy wskazał, że awizo zostało umieszczone 29 marca 2012 r. w drzwiach adresata. 2. Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny przesłanki wskazanej przez skarżącego dotyczącej doręczenia zastępczego zawiadomienia o terminie rozprawy, wskazał, że zawiadomienie zostało skarżącemu doręczone prawidłowo na podstawie art. 73 p.p.s.a. przez zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej na drzwiach mieszkania adresata, co wynikało z pisma urzędu pocztowego z 10 kwietnia 2013 r. Jak wynika z koperty, zawierającej zawiadomienie (k.115 akt o sygn. I SA/Sz 180/12) posiada stempel "S. 12 29031216" dotyczący daty pierwszego awiza, pieczęć "awizowano powtórnie" wraz ze stemplem "S. 12 06041208" oraz pieczęć "zwrot nie podjęto w terminie " wraz ze stemplem "S. 12 14041209". W ocenie Sądu z powyższego wynika, że warunki z art. 73 p.p.s.a. zostały dochowane przez urząd pocztowy. Powyższy przepis nie zawiera regulacji o obowiązku zaznaczenia na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma dat jego awizowania i kiedy nastąpił zwrot przesyłki do sądu. Zdaniem Sądu nie świadczy to o nieprawidłowości wynikających z ww. przepisu. 3. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez błędne uznanie, że w sprawie doszło do doręczenia skarżącemu pisma w trybie art. 73 p.p.s.a., bezkrytyczną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka tj. listonosza doręczającego pismo. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych. 5. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż ma ona usprawiedliwione podstawy, dlatego należało ją uwzględnić. Zawierając w rozdziale 4 działu III regulację dotycząca doręczania pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym, p.p.s.a. stanowi przede wszystkim, że sąd doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Pisma doręcza się stronie albo działającemu za nią przedstawicielowi lub ustanowionemu pełnomocnikowi. W myśl art. 69 p.p.s.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu, miejscu pracy lub tam gdzie się adresata zastanie. Z przytoczonego przepisu, określającego miejsca i sposoby doręczenia osobom fizycznym pism w postępowaniu sądowym, wynika ponadto reguła, iż zarówno w miejscu zamieszkania, miejscu pracy, jak i w każdym innym miejscu, gdzie się adresata zastanie, doręczenie dokonywane jest bezpośrednio temu adresatowi za jego pokwitowaniem. Przewidując, jako regułę, bezpośrednie doręczanie pism osobom fizycznym, p.p.s.a. dopuszcza także możliwość ich doręczenia za pośrednictwem innych osób tj. dorosłego domownika, administracji domu, dozorcy domu czy jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy osobie upoważnionej do odbioru pism, gdy sam adresat jest nieobecny a osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Dokonane w taki sposób doręczenie pisma adresatowi uznaje się za skuteczne z chwilą jego doręczenia za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, administracji domu, dozorcy domu lub w miejscu pracy osobie upoważnionej do odbioru pism. P.p.s.a. przewiduje na koniec sytuacje, w których nie jest możliwym dokonanie doręczenia pisma osobom fizycznym w sposób wskazany w art. 65- 72 p.p.s.a., I tak, w myśl przepisu art. 73 § 1 p.p.s.a., poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, w przypadku doręczania pisma przez pocztę, względnie pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta). W obu tych przypadkach koniecznym jest dwukrotne zawiadomienie adresata o pozostawieniu pisma w określonym miejscu, przy czym powtórne zawiadomienie następuje w razie nie podjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie adresata o pozostawieniu pisma w określonym miejscu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu przechowywania pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (miasta), samo pismo zaś pozostawia się w aktach sprawy. Z ostatnio przytoczonego przepisu wynika zatem zasada, iż przyjęcie fikcji prawnej doręczenia pisma z upływem ostatniego dnia okresu, przez który pismo przechowywane jest w placówce pocztowej lub na który złożone zostało w urzędzie gminy (miasta), możliwe jest jedynie wówczas, gdy adresat o miejscu takiego przechowywania lub złożenia pisma został prawidłowo zawiadomiony, tzn. gdy zawiadomienie to złożone zostało dwukrotnie w jednym z miejsc w przepisie tym wskazanych. Brak informacji, pochodzącej od doręczającego pismo, co do miejsca pozostawienia adresatowi zawiadomienia o miejscu przechowywania lub złożenia pisma, względnie podanie takiej informacji niezgodnej z rzeczywistością, oznacza zatem, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do przyjęcia fikcji prawnej doręczenia pisma adresatowi z ostatnim dniem okresu przechowywania pisma w placówce pocztowej lub złożenia w urzędzie gminy. Bezspornym w sprawie jest, że obowiązek zawiadamiania skarżącego o terminie ww. rozprawy realizowany był za pośrednictwem poczty, która przesyłkę adresowaną na miejsce zamieszkania zwróciła do nadawcy z adnotacją o jej niepodjęciu przez adresata pomimo pozostawienia adresatowi dwukrotnego zawiadomienia o miejscu jej przechowywania. Jest oczywistym, że posiadając taką informację istniały podstawy do uznania, iż spełnione zostały przesłanki do przyjęcia, w myśl art. 73 § 4 p.p.s.a., że z ostatnim dniem 14-dniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej doszło do jej doręczenia skarżącemu. Wnosząc skargę w przedmiotowej sprawie skarżący zakwestionował przesłanki, na jakich oparte zostało założenie, iż doręczenie zawiadomienia o rozprawie nastąpiło na skutek jego nieodebrania przez adresata, ostatnim dniem 14-dniowego terminu jego przechowywania, wskazując, iż nie został spełniony warunek pozostawienia mu zawiadomienia o miejscu przechowywania przesyłki (awiza) oraz że relacja doręczyciela o złożeniu tego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej adresata jest relacją nieprawdziwą z tej przyczyny, że miejscu swego zamieszkania taką skrzynką nie dysponuje i w przeszłości nie dysponował. Na dowód tego załączył do skargi pismo urzędu pocztowego. Okoliczność braku skrzynki pocztowej w miejscu zamieszkania skarżącego znalazła też potwierdzenie w toku czynności podjętych przez Sąd pierwszej instancji, co jednoznacznie wskazuje na to, że zamieszczona na zwróconej do nadawcy przesyłce relacja doręczyciela pocztowego o sposobie zawiadomienia adresata o jej nadejściu i przechowywaniu w placówce pocztowej (o sposobie awizowania przesyłki) jest relacją nierzetelną, nie odpowiadającą i nie mogącą odpowiadać rzeczywistemu stanowi rzeczy i to niezależnie od przyczyn tej nierzetelności. Tak więc, skoro warunkiem uznania pisma za doręczone na skutek upływu ustawowego terminu jego przechowywania w placówce pocztowej, w sytuacji niemożności jego doręczenia adresatowi osobiście lub za pośrednictwem dorosłego domownika, administracji domu, dozorcy domu, jest prawidłowe tj. dokonane w jeden ze wskazanych sposobów, dwukrotne pozostawienie adresatowi zawiadomienia o miejscu przechowywania lub złożenia przesyłki, to za oczywiste uznać należy, iż brak rzetelnej informacji co do sposobu spełnienia tego warunku, uczynionej na zwróconej do nadawcy przesyłce, oznacza niemożliwość przyjęcia fikcji prawnej, że doręczenie takie nastąpiło. Wadliwości nierzetelnej informacji dotyczącej sposobu awizowania przesyłki nie konwaliduje bynajmniej, w sytuacji gdy nie potwierdza tego sam adresat, złożone ex post oświadczenie doręczyciela o możliwości awizowania przesyłki w inny sposób, tj. pozostawienia zawiadomienia (awiza) w innym z przewidzianych ustawowo miejsc. Bez znaczenia dla skuteczności wskazywanego sposobu awizowania przesyłki pozostają też przyczyny leżące u podstaw nierzetelnej informacji (omyłka pisarska, świadomie wprowadzenie w błąd czy brak należytej staranności ze strony doręczyciela). Jeśli w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki konieczne do uznania, że doręczenie skarżącemu zawiadomienia o rozprawie dokonane zostało skutecznie w sposób określony przepisem art. 73 p.p.s.a, tj. w następstwie upływu terminu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej, o którym przechowywaniu adresat został dwukrotnie zawiadomiony w sposób wskazany przez doręczyciela pocztowego na pozostawionej w aktach sprawy przesyłce, to w sytuacji, gdy możliwość dokonania takiego zawiadomienia w inny sposób tj. na drzwiach mieszkania adresata, nie znajduje potwierdzenia u samego adresata, koniecznym jest stwierdzenie, iż nie wystąpiły też przesłanki do stwierdzenia, że z upływem terminu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącemu zawiadomienia o rozprawie. Brak skutecznego zawiadomienia skarżącego o terminie rozprawy uzasadnia tym samym twierdzenia skarżącego, że został pozbawiony możliwości działania i obrony swoich interesów oraz, że na skutek ww. uchybienia nie miał wiedzy o treści zapadłego orzeczenia jak i pozbawiony został możliwości uzyskania uzasadnienia wyroku i ewentualnej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 1 tej ustawy w związku z § 14 ust 1 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.). [pic]