I OSK 2802/16

Dnia 9 czerwca 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 1019/15 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną [pic] I OSK 2802/16 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Prezydent K. odmówił J. K. umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 9 października 2013 r. W dniu 19 listopada 2013 r. strona wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wskazała, że w okresie od dnia 9 września do dnia 15 listopada 2013 r. jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, co uniemożliwiło jej dochowanie terminu. W międzyczasie była również hospitalizowana. Na dowód swojej niedyspozycji przedłożyła zaświadczenie lekarskie obejmujące okres, w jakim upłynął termin do wniesienia odwołania oraz zaświadczenie o pobycie w szpitalu. Zdaniem wnioskodawczyni uchybiła zatem terminowi bez swojej winy. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 58 i 59 § 2 k.p.a., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Kolegium uznało, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Na leczeniu szpitalnym przebywała bowiem od dnia 2 listopada 2013 r., czyli już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminu nie nastąpiło więc wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r., IV SA/Gl 325/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił ww. postanowienie. Sąd uznał, że kwestia winy strony w uchybieniu terminu nie została należycie wyjaśniona. Organ odwoławczy nie dokonał m.in. oceny załączonego do wniosku zaświadczenia lekarza rodzinnego z dnia 15 listopada 2013 r. oraz dołączonej do skargi uzupełniającej dokumentacji lekarskiej. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. ponownie odmówiło przywrócenia terminu. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie ze wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Gliwicach, przeprowadził postępowanie wyjaśniające. W jego toku skarżąca przedstawiła swoje stanowisko i szczegółowo opisała swój stan zdrowia. Wyjaśniła, że nie jest w stanie wskazać przeszkody uniemożliwiającej jej dochowanie terminu, ale złożyła odwołanie w jak najkrótszym terminie w chwili polepszenia stanu zdrowia. Następnie Kolegium poddało analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym dokumentację lekarską i na tej podstawie ustaliło, że skarżąca nie wskazała chwili ustania przyczyn uniemożliwiających jej terminowe wniesienie odwołania. Nawet gdyby hipotetycznie założyć, że przyczyny te ustały w dniu 12 listopada 2013 r., to skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Z dokumentacji medycznej oraz opinii lekarza wynika bowiem, że skarżąca cierpi na schorzenia uniemożliwiające jej samodzielne funkcjonowanie w środowisku już od dłuższego czasu, tj. przed prowadzonym przez organ I instancji postępowaniem w sprawie umorzenia niezależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak jej stanu nie można traktować jako obłożnej choroby, przy czym stałą opiekę nad nią sprawuje córka. Za przeszkodę w terminowym złożeniu odwołania nie można również uznać hospitalizacji skarżącej w dniach od 2 do 6 listopada 2013 r., czyli już po upływie terminu do wniesienia odwołania. W tym okresie wystąpił u niej stan chorobowy nieprzewidywalny, natomiast pozostałe choroby (reumatologiczne i kardiologiczne) mają charakter przewlekły, co potwierdził lekarz prowadzący. Dokumentacja medyczna wskazuje także, że wymienione schorzenia trwają od kilku lat. Organ odwoławczy nie znalazł zatem podstaw do uwzględnienia wniosku. Na ostateczne postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła J. K. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po przeprowadzeniu postępowania, którego zakres został ściśle wyznaczony w poprzednim wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania tego wyroku były wiążące dla organu odwoławczego. W zasadniczej kwestii Sąd nakazał przeprowadzić postępowanie umożliwiające skarżącej uprawdopodobnienie braku jej winy w uchybieniu terminu. Wyraził przy tym jednoznaczny pogląd prawny różnicujący sytuację osób obłożnie chorych lub dotkniętych nagłym atakiem choroby, od osób chorych długotrwale, zaznajomionych ze swoją sytuacją życiową. Sąd I instancji przyjął, że organ odwoławczy wywiązał się z powyższych zaleceń. W szczególności podzielił ustalenie, że skarżąca nie uprawdopodobniła, by uchybienie terminu wiązało się z tego rodzaju sytuacją zdrowotną, która usprawiedliwiałyby spóźnione wniesienie odwołania. Z dokumentów przedstawionych przez samą skarżącą wynika, że niemożność samodzielnej egzystencji istnieje u niej co najmniej od dnia 1 września 2013 r., co stwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 września 2013 r., a długotrwałość złego stanu zdrowia sięga 2007 r., co ustalił wyrok Sądu Rejonowego K. z dnia [...] maja 2008 r., zaliczający skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 13 lutego 2007 r. trwale. Także opis stanu zdrowia w wyjaśnieniach skarżącej jest zbieżny z tymi orzeczeniami. Żadne inne okoliczności nie wynikają z przedłożonych przez nią zaświadczeń lekarskich. Sąd I instancji za istotne uznał wyjaśnienia lekarza w zaświadczeniu z dnia 15 listopada 2013 r. Potwierdzają one przewlekły charakter schorzeń skarżącej, z wyjątkiem ginekologicznego, z którym związana była hospitalizacja w okresie 2-6 listopada 2013 r., a więc 10 dni po upływie terminu do złożenia odwołania. Skarżąca nie uprawdopodobniła występowania przeszkody uniemożliwiającej wniesienie odwołania zarówno w terminie ustawowym, jak i tego, by ta przeszkoda się utrzymywała po upływie 7 dni od zakończenia hospitalizacji (termin z art. 58 § 2 k.p.a.). W ocenie Sądu okoliczność ta nie zmienia przy tym podstawowego ustalenia dotyczącego długotrwałego złego stanu zdrowia skarżącej, który był jej znany i w ramach wymaganej staranności w dbałości o własne interesy, również w kontekście terminowego dokonania czynności procesowych, winien był ją skłonić do zapewnienia sobie pomocy w realizacji praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. Sąd I instancji uznał, że wskazanie przez organ córki skarżącej było w pełni uprawnione, skoro jeszcze w dniu 11 września 2013 r. działała ona z upoważnienia skarżącej. Jeżeli w późniejszym okresie córka ta nie mogła udzielić wsparcia, to oczywiście należało przedsięwziąć inne działania umożliwiające zachowanie ustawowych terminów do dochowania czynności procesowych. Sąd zaznaczył, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że pomoc córki w okresie przewidzianym do wniesienia odwołania była niemożliwa (skierowanie córki na leczenie szpitalne pochodzi z późniejszego okresu). Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016 r. skargę kasacyjną wniosła J. K. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie: 1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie z dnia 10 sierpnia 2015 r. wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 58 § 1 i 2, art. 77 § 1 k.p.a. i w rezultacie nieustalenie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej, 2/ art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 58 § 1 i 2 oraz art. 77 § 1 k.p.a. i w rezultacie nieustalenie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej. Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania i przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest, zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Uprawdopodobnienie, o którym mowa w ww. przepisie, jest środkiem dowodowym niedającym pewności, lecz jedynie czyniącym wiarygodne twierdzenia o danym fakcie. Ustalone w art. 58 k.p.a. kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oznacza to, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można bowiem mówić tylko w przypadku, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia w danych warunkach. Podstawą przywrócenia terminu może być nagła, nieprzewidziana choroba, nie zaś trwające przewlekle schorzenie, które jednocześnie nie uniemożliwia stronie w sposób trwały funkcjonowania w społeczeństwie i załatwiania własnych spraw. Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste działanie, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania czynności. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by w okresie terminu do złożenia odwołania u J. K.j wystąpiła nagła i nieprzewidziana choroba. Wprawdzie, jak wynika z zaświadczenia lekarza medycyny B. O. z dnia [...] czerwca 2015 r., nieprzewidywalny stan chorobowy dotknął skarżącą w roku 2013, miało to jednak miejsce w dniach od 2 do 6 listopada w związku z pozostawaniem na leczeniu ginekologicznym w szpitalu. Stwierdzona wówczas choroba miała jednak miejsce poza 14 dniowym okresem na złożenie odwołania. Z tego też względu nie mogła skutkować przyjęciem istnienia przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie znajdujące się w aktach dokumenty lekarskie nie potwierdziły nagłości rozpoznanej u pacjentki choroby reumatologicznej i kardiologicznej. Lekarz medycyny B. O. zdiagnozowała je jako przewlekłe. Tego rodzaju stany chorobowe nie mogły zaś stanowić o braku winy w uchybieniu terminu, skoro tylko nagłość choroby może świadczyć o braku winy w sposób, jaki jest wymagany przez art. 58 § 1 k.p.a. Wprawdzie rodzaj schorzeń uniemożliwia skarżącej samodzielne funkcjonowanie, jednak w sytuacji, gdy istniała możliwość skorzystania z pomocy córki, która nad matką sprawowała stałą opiekę, nie sposób usprawiedliwić niedochowania terminu. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało, by pomoc ta w analizowanym okresie była niemożliwa. Jak słusznie wywiódł Sąd I instancji skierowanie na leczenie szpitalne córki skarżącej kasacyjnie pochodzi z późniejszego okresu. Za niezasadne uznać należało zatem zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym odnoszące się do oceny przez Sąd Wojewódzki kompletności materiału dowodowego. W konsekwencji zaś nie budziła wątpliwości prawidłowość odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania w świetle postanowień art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a,. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu - adwokat K. K. - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.