II GZ 178/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 732/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 732/15 odmówił M.G. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] maja 2015 r., w przedmiocie płatności obszarowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi M.G. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 2 540 zł netto. Jako elementy swojego majątku skarżący wskazał nieruchomość rolną o wymiarze 4,8135 ha oraz dom o powierzchni 80 m2. Podkreślił także, że jest w trudnej sytuacji losowej, ponieważ podczas budowy autostrady zniszczono i podpalono jego nieruchomość oraz że pomaga finansowo swoim dzieciom w utrzymaniu wnucząt. Postanowieniem z 27 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw na to postanowienie. W sprzeciwie ponownie podkreślił swoją trudną sytuację materialną i wskazał, że na stałe wydatki ponoszone przez skarżącego składają się wydatki na światło 86 zł, wodę 94 zł, wywóz śmieci 20 zł, telefon 100 zł, podatek rolny 30 zł, ochronę Solid 60 zł, wyżywienie 436 zł, środki czystości 160 zł, leki 150 zł, paliwo 250,78 zł, utrzymanie gruntów rolnych 300 zł przez 9 miesięcy (miesięcznie 225 zł). W skali miesiąca przedstawione przez skarżącego wydatki wynoszą 1 611,78 zł, zatem do dyspozycji skarżącego pozostaje co miesiąc kwota 928 zł na inne nieprzewidziane wydatki. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcia stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki upoważniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. WSA w G. podkreślił, że skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury w wysokości 2 540 zł netto. Przy odjęciu kosztów utrzymania do dyspozycji skarżącego zostaje kwota ponad 900 zł miesięcznie. Ponadto Sąd zaznaczył, ze wpis w rozpoznawanej sprawie oraz sprawie o sygn. IV SA/Gl 731/15 wynosi po 200 złotych, dlatego też skarżący jest w stanie wygospodarować jednorazowo 400 złotych, zwłaszcza że wpis ten stanowi górną granicę opłat, jakie będzie musiał ponieść w całym postępowaniu (kolejne opłaty mogą wynosić zaledwie po 100 złotych). Sąd zauważył również, iż suma wydatków z eksploatacją samochodu nie wyczerpuje wymogu wydatków związanych z zapewnieniem podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto opłaty związane z wychowaniem wnuków przez skarżącego, na które się powołał w treści wniosku mają charakter dobrowolnych świadczeń bowiem skarżący nie posiada do nich tytułu prawnego. Sąd odnosząc się do nieruchomości skarżącego uznał, że faktycznie padła ona ofiarą pożaru, jednak okoliczność ta zaistniała w roku 2008, natomiast skarżący nie wykazał by zdarzenie to wiązało się z trwałymi konsekwencjami dla jego sytuacji majątkowej. M.G. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Należy zauważyć, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy nie pozwala na udzielanie dofinansowania kosztem środków publicznych w sytuacji kiedy osoba występująca z wnioskiem o zwolnienie z kosztów jest w stanie wygospodarować jakąkolwiek kwotę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową i osobistą skarżącego z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy. Sąd I instancji trafnie zauważył, że koszty postępowania, które skarżący ma obowiązek ponieść na obecnym etapie rozpoznawania sprawy to wyłącznie koszty sądowe w postaci wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł (podobnie jak i w drugiej wskazywanej przez Sąd I instancji sprawie). Analiza sytuacji finansowej skarżącego wykazała, że po odjęciu niezbędnych kosztów utrzymania w dyspozycji skarżącego wciąż pozostaje kwota pozwalająca na pokrycie wskazanych kosztów. Wobec tego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Należy podkreślić, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie na dalszym etapie postępowania w razie zmiany okoliczności sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.