I SAB/Sz 15/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Ziemowit Augustyniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. W dniu [...] r. [...] (dalej: "Strona" lub "Skarżący"), prowadzący działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, drogą elektroniczną zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału [...] (dalej: "Organ" lub "Zakład") o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za poszczególne okresy rozliczeniowe od 2010 do 2016 r. Z uwagi na brak kwalifikowanego podpisu wnioskodawcy i okoliczność, że pozostaje on przedsiębiorcą (a zatem wniosek dotyczył pomocy publicznej udzielanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej; Dz.U. z 2016 poz. 1808 ze zm.) działając na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.; dalej: "K.p.a.") Organ wezwał Stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania poprzez: - podpisanie wniosku; - przedłożenie wszystkich zaświadczeń o pomocy de minimis otrzymanych w roku, w którym Strona ubiega się o pomoc oraz w ciągu dwóch lat poprzedzających ten rok, albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis otrzymanej w tym okresie, albo oświadczenia o nieotrzymaniu tej pomocy w tym okresie, przedłożenie formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, stosownie do warunków określonych w przepisach ww. ustawy oraz przepisów wykonawczych. Do ww. wezwania Zakład załączył następujące druki: oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis; formularz stanowiący załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis (Dz.U. z 2014 r. poz. 1543); oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Strona złożyła podpisany wniosek wraz z załączoną do niego dokumentacją (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości oraz pisma Strony szczegółowo opisujące sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną). Strona nie przedłożyła jednak zaświadczeń o pomocy de minimis otrzymanych w roku, w którym ubiega się o pomoc oraz w ciągu dwóch poprzedzających ten rok, ani oświadczenia o wielkości pomocy de minimis otrzymanej w tym okresie, ani oświadczenia o nieotrzymaniu tej pomocy w tym okresie, a także formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis, odnoszącego się do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zawnioskowanych należności. W związku z powyższym pismem z dnia 1 marca 2017 r. nr [...] Zakład pozostawił wniosek Strony bez merytorycznego rozpoznania. Strona wniosła skargę na ww. pismo Organu z dnia 1 marca 2017 r., którą to skargę Organ potraktował jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w sprawie pozostawienia wniosku o umorzenie należności bez rozpatrzenia. Pismem nr [...] z dnia 21 marca 2017 r. Organ podtrzymał swoje stanowisko w powyższym zakresie. tj. o pozostawieniu wniosku Strony o umorzenie należności z tytułu składek bez rozpoznania. Strona wniosła do tutejszego sądu skargę na niezałatwienie sprawy zakończonej stanowiskiem organu zawartym w ww. piśmie z dnia 21 marca 2017 r. o nr jw., którą to skargę Sąd potraktował jako skargę na bezczynność Organu. W skardze Strona wskazała, że Jej prawa z Konstytucji RP są nienaruszalne – suwerenne i niezbywalne ustawą zasadniczą. Strona wskazała swoją sytuację rodzinną i powołała się na Rezolucję o Ochronie Rodziny, Powszechną Deklarację Praw Człowieka, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania karnego, wyroki Trybunału Konstytucyjnego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga na bezczynność nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola sądu obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Ponieważ na zawiadomienie o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 K.p.a. nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, kontrola tego aktu następuje w ramach skargi na bezczynność organu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, nieuzasadnione pozostawienie podania (wniosku) bez rozpoznania stanowi nierozpoznanie sprawy w terminie. Stronie, która zarzuca organowi administracji publicznej naruszenie prawa polegające na bezczynności wobec zaniechania wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego prze nią podania (żądania), przysługuje - na zasadach ogólnych - skarga do sądu administracyjnego (por. uchwała składu siedmiu 7 sędziów NSA z dnia 3 września 2013 r., I OPS 2/13, ONSAiWSA 2014/1/2). Z uwagi na fakt, że skarga w rozpoznawanej sprawie wniesiona została do Sądu po uprzednim wniesieniu środka zaskarżenia (wezwania do usunięcia naruszenia prawa) do organu wyższego stopnia uznać należy, że zostały spełnione wszelkie formalne warunki oraz wymogi do wniesienia skargi przewidziane przepisami ustawy. W sprawach ze skarg na bezczynność organu administracji publicznej, w celu ustalenia wystąpienia albo niewystąpienia stanu bezczynności organu istotne znaczenie ma precyzyjne zidentyfikowanie przedmiotu żądania zawartego w skardze na bezczynność i skonfrontowanie tego żądania oraz jego zasadności z istnieniem po stronie organu administracji prawnego obowiązku działania, na wniosek lub z urzędu, polegającego na załatwieniu (rozstrzygnięciu) konkretnej sprawy administracyjnej. W postępowaniu ze skargi na bezczynność, uwzględniając stan faktyczny i stan prawny danej sprawy (istniejący w dacie wyrokowania) sąd administracyjny rozstrzyga, czy rzeczywiście organ administracji pozostaje w bezczynności polegającej na tym, że w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje on żadnych czynności do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa - nie zakończył prowadzonego postępowania wydaniem (w terminie) decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął innej stosownej czynności, do podjęcia której był zobowiązany lub nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 36 K.p.a. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi, z której wynika, że Skarżący jest niezadowolony z powodu braku merytorycznego załatwienia jego sprawy (a więc bezczynności organu w tym zakresie), określonej we wniosku z dnia 23 stycznia 2017 r., tj. nierozpoznania jego żądania umorzenia nieopłaconych składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, społecznego i na Fundusz Pracy ze względu na trudną i złożoną sytuację zawodową, rodzinną, zdrowotną i materialną, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do postawienia Zakładowi zarzutu pozostawania w bezczynności gdyż organ prawidłowo zastosował dyspozycję art. 64 § 2 K.p.a. Jak wynika z akt sprawy Zakład pozostawił wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych bez rozpoznania, o czym poinformował Skarżącego zawiadomieniem z dnia 1 marca 2017 r. Organ zatem zakończył sprawę z ww. wniosku Skarżącego czynnością określoną w art. 64 § 2 K.p.a., która to czynność jest czynnością jednostronną i władczą w tym sensie, że zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Należy wskazać, że zgodnie z art. 64 K.p.a. jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania (§1). Jeżeli natomiast podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (§2). Komentowany przepis przewiduje tryb usuwania braków w podaniach. Ma on charakter gwarancyjny, bowiem wnoszący podanie, co do zasady otrzymuje możliwość naprawienia błędów i uzupełnienia braków w podaniu. Dopiero niewykonanie wskazówek organu może spowodować negatywne skutki w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania. Do braków formalnych podania (poza oznaczeniem wnoszącego podanie), które rodzą obowiązek organu administracji publicznej wezwania strony do usunięcia w ustawowym terminie, należą m.in. braki podania wskazane w art. 63 § 2 K.p.a., tj. określenie żądania, podpis strony, a także wymagania określone w przepisach szczególnych, w tym wynikających z ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r. Nr 59 poz. 404 ze zm.) i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis (Dz.U. z 2010 r. Nr 53 poz. 311 ze zm.). Ponadto podanie wniesione w formie elektronicznej powinno m.in. być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, lub uwierzytelniane w sposób zapewniający możliwość potwierdzenia pochodzenia i integralności weryfikowanych danych w postaci elektronicznej (§ 3a). Zdaniem Sądu w sprawie bezsporne jest, że wniosek Skarżącego z dnia 23 stycznia 2017 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek zawierał braki formalne. Dokument został wniesiony drogą mailową i nie zawierał kwalifikowanego podpisu ani ściśle określonych załączników wykazujących wypełnienie wymogów wynikających z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 963), rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), a także – w przypadku wniosku składanego przez przedsiębiorcę ww. ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy (tj. ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis). W ocenie Sądu, zasadnie zatem Organ – pismem z dnia 6 lutego 2017 r. - wezwał Skarżącego na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. do uzupełnienia braków formalnych podania poprzez jego wniesienie zgodnie z zasadami określonymi w art. 63 § 1 – 3 K.p.a., w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie chodziło zatem o podpisanie przez Skarżącego złożonego drogą elektroniczną wniosku, a także dołączenie do wniosku odpowiednich załączników określonych przepisami szczególnymi, tj. ww. ustaw i rozporządzeń wykonawczych. Sąd podkreśla jednocześnie, że w ww. wezwaniu Organ szczegółowo wskazał i przytoczył Skarżącemu przepisy prawa, na podstawie których orzeka w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a więc podał przesłanki z art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Z pisma wynika także, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek przedłożenia dokumentów umożliwiających dokonanie przez organ oceny spełniania warunków przy ubieganiu się o umorzenie. W treści wezwania wskazano wyraźnie, że Skarżący wraz z podpisanym wnioskiem powinien złożyć oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, zeznanie podatkowe za ostatni rok, aktualny wyciąg z księgi przychodów i rozchodów lub aktualny wyciąg z ewidencji za 2017 r., a także zaświadczenia o pomocy de minimis otrzymane w roku, w którym płatnik ubiega się o pomoc oraz w ciągu dwóch poprzedzających ten rok lat albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis otrzymanej w tym okresie albo oświadczenia o nieotrzymaniu tej pomocy w tym okresie. Wezwanie zawierało także prawidłowe pouczenie, że nieusunięcie braków formalnych w terminie 7 dni spowoduje stosownie do art. 64 § 2 K.p.a. pozostawienie podania bez rozpoznania. Sąd zauważa, że do wezwania Organ dołączył odpowiednie druki wskazanych oświadczeń oraz formularza informacji przestawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Treść tak sformułowanego wezwania nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu. Wynika z niego za równo zakres w jakim wniosek Skarżącego wymagał uzupełnienia jak i wskazanie podstawy prawnej wezwania do przedłożenia określonych dokumentów i informacji. Ponadto organ prawidłowo pouczył Skarżącego o skutkach prawnych braku zastosowania się do ww. wezwania. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący odebrał ww. wezwanie dnia 14 lutego 2017 r. a zatem termin do jego wykonania upływał dnia 21 lutego 2017 r. Pomimo jasno sprecyzowanego zobowiązania, pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego poprzez brak przedłożenia stosownych dokumentów (w tym ww. oświadczeń i formularza) oraz otrzymania od Organu wraz z wezwaniem stosownych druków – Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów niezbędnych do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie składanego przez przedsiębiorcę w ramach pomocy de minmis. Należy się zgodzić z Organem, że przedłożenie jedynie podpisanego wniosku wraz z niepełną dokumentacją nie jest wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy umorzenia składek w rozpoznawanej sprawie, w której wnioskodawcą jest przedsiębiorca. W ocenie Sądu, Zakład miał więc prawo, zgodnie z wcześniej udzielonym pouczeniem, pozostawić wniosek Skarżącego bez rozpoznania. Skoro brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek opłacanych przez przedsiębiorcę, a organ zgodnie z art. 64 § 2 K.p.a. pozostawił ww. wniosek bez rozpoznania to powyższe okoliczności wykluczają możliwość postawienia zarzutu bezczynności i czynią skargę niezasadną. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż skoro każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, to tym samym także pozyskanie nowych dowodów potwierdzających te okoliczności (w tym uzyskanie zaświadczeń o pomocy de minimis, czy wypełnienie stosownych oświadczeń i formularzy) może być zawsze podstawą do wystąpienia przez Skarżącego z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości. Sąd podkreśla bowiem, że nawet odmowa umorzenia składek przez Zakład (a więc merytoryczne załatwienie sprawy) nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 2794/15 (wyrok dostępny na stronie www. orzeczenia nsa.gov.pl) przepisy prawa nie tamują możliwości wystąpienia do Zakładu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.