II OZ 288/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. S. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 964/15 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S. z o.o. w G. na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2015r. znak: ... w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 1 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 964/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S. z o.o. w G., zw. dalej spółką lub skarżącą, na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 22 maja 2015 r., znak: ..., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 21 września 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku wskazała, że w związku z trudną sytuacją finansową wnosi o zwolnienie z wniesienia żądanej opłaty. W uzupełnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca wskazała nadto, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w G. zablokowano jej wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, a wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o przedstawienie dokumentów poświadczających jej kondycję finansową skarżąca skierowała do Sądu pismo z dnia 4 grudnia 2015 r., w którym oświadczyła, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwościach płatniczych spółki, a samo wezwanie jest tylko fikcją mającą na celu uzasadnienie odmowy przyznania prawa pomocy, w której spółka nie będzie brała udziału. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Na ww. postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw. Sąd I instancji rozpatrując sprawę wywiódł, że w jego ocenie skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że nie dysponuje jakimikolwiek informacji o ewentualnych postępowaniach egzekucyjnych toczonych wobec spółki, jak również nie dysponuje dokumentami świadczącymi o utracie płynności finansowej. Sąd wyjaśnił, że celem wezwania spółki o wyjaśnienie swej sytuacji finansowej było prawidłowe i rzetelne ustalenie stanu faktycznego celem rozpoznania wniosku strony. Spółka nie wykonała zarządzenia i nie dostarczyła żadnych dokumentów, zatem Sąd musiał ocenić sytuację finansową skarżącej na podstawie dostępnych danych, co doprowadziło do wniosku o braku wykazania przez spółkę, że znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi. Sąd I instancji wskazał również, że w innej sprawie ze skargi tej samej spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. II OZ 1051/15). Mając powyższe na uwadze, Sąd I Instancji, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1, art. 260 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu wniosku. Na ww. postanowienie skarżąca złożyła zażalenie wnosząc o jego uchylenie jako rażąco naruszającego prawo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym − gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów. Treść art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji wezwał skarżącą m.in. o złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy poparte rachunkiem zysków i strat za 2014 r., przedstawienie wykazu nieruchomości i ruchomości będących własnością spółki, przedstawienie zeznania podatkowego za 2014 r., wykazu zobowiązań, kredytów i pożyczek, określenie ilości pracowników i źródeł finansowania ich wynagrodzenia oraz przedstawienie wyciągów z kont bankowych obejmujących operacje za ostanie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżąca nie przedłożyła żadnego z ww. dokumentów, tym samym nie wypełnia ciążącego na niej obowiązku, na co wskazał już referendarz sądowy. Mimo to skarżąca uchyliła się od współpracy z sądem i nie przedstawiła ww. rachunków do dnia dzisiejszego. W konsekwencji, w skutek braku żądanych informacji nie można było dokonać pełnej analizy stanu majątkowego spółki. Informacje nadesłane przez skarżącą nie są bowiem miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia stwierdzając, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że nienadesłanie dokumentów, o które spółka została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.