II GZ 250/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "P." Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3488/15 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi "P." Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3488/15, po rozpoznaniu skargi "P." Spółki z o.o. z siedzibą w W., uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w C. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia. W punkcie 2. tego wyroku zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej kwotę 7.967 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Sąd I instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461; dalej: rozporządzenie). WSA wyjaśnił, że na łączną kwotę kosztów postępowania przysługujących do zwrotu stronie skarżącej w wysokości 7.967 zł zaliczył kwotę 6.967 zł tytułem uiszczonego wpisu stosunkowego od skargi oraz kwotę 1.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że na podstawie art. 206 p.p.s.a. miarkował koszty zastępstwa procesowego, mając na względzie fakt, że przed WSA zawisło kilkadziesiąt spraw ze skarg "P." Spółki z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik. W wyniku zażalenia skarżącej na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 2 wyroku WSA, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GZ 1077/16, uchylił zaskarżone postanowienie i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W ocenie NSA umotywowanie rozstrzygnięcia Sądu I instancji o kosztach było niewystarczające, ponieważ nie wyjaśniało, z jakiego powodu Sąd I instancji obniżył należne koszty zastępstwa procesowego aż o 6.200 zł (z 7.200 zł do 1.000 zł) oraz dlaczego, dokonując kalkulacji kosztów pominął 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Co więcej, NSA uznał omawiane uzasadnienie za zbyt ogólnikowe, bo nawet jeżeli przy miarkowaniu kosztów Sąd I instancji powołuje się – jak w tej sprawie – na wiele podobnych spraw skarżącej, reprezentowanej przez tego samego pełnomocnika, to jednak obowiązkiem Sądu I instancji jest zawsze uwzględnić nakład pracy pełnomocnika w konkretnej sprawie i rozliczyć koszty jego pracy w odniesieniu do tej konkretnej sprawy. O nakładzie pracy pełnomocnika, a tym bardziej o odniesieniu go do konkretnej sprawy w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia Sąd się nie wypowiedział. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3488/15, zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej kwotę 7.967 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że na poczet kosztów postępowania w łącznej wysokości 7.967 zł zaliczył całą kwotę uiszczonego wpisu (6.967 zł). U podstaw zastosowania miarkowania kosztów (obniżenia kosztów zastępstwa procesowego z 7.200 zł do 1.000 zł) w oparciu o przepis art. 206 p.p.s.a. legło ustalenie, że adw. K. K. reprezentowała skarżącą w kilkudziesięciu sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W kilkunastu z tych spraw zasądzono koszty zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Uwzględniając – stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia – niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że kwota 1.000 zł stanowi wynagrodzenie adekwatne do podjętych przez pełnomocnika czynności. W szczególności podkreślił, że adw. K. K. sporządziła w kilkudziesięciu sprawach – w tym m.in. w tej sprawie – tożsame w treści następujące pisma: skargę, uzupełnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, czy też wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd zaznaczył, że w tej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia w ramach zasądzanych kosztów postępowania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego adw. K. K., bowiem w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego poniesienie tego rodzaju wydatku. Zażaleniu skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego ponad kwotę 1.000 zł, tj. o kwotę 6.200 zł. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, tj. w wysokości 7.200 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niesłuszne zastosowanie, w sytuacji gdy w tej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do miarkowania kosztów zastępstwa procesowego; - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy, tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego; - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnienie sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien był zastosować się do oceny prawnej wyrażonej przez NSA w postanowieniu z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GZ 1077/16. Zgodnie z tym orzeczeniem rozstrzygnięcie WSA o kosztach było niewystarczające, ponieważ nie wyjaśniało, z jakiego powodu Sąd I instancji obniżył należne koszty zastępstwa procesowego. Należy zauważyć, że postanowienie Sądu I instancji z dnia 12 stycznia 2017 r. wypełniło wytyczne zawarte w orzeczeniu NSA. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W stanie prawnym tej sprawy "odrębne przepisy", o jakich mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a. stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, stosowane w tej sprawie z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd I instancji uwzględnił skargę w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 696.688,00 zł. Mając na uwadze treść art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 7 rozporządzenia należy stwierdzić, że w tej sprawie co do zasady podstawowa wysokość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogły zostać zasądzone wynosiła 14.167 zł, przy czym 7.715 zł z tej kwoty to równowartość uiszczonego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi, zaś 7.200 zł to stawka minimalna kosztów adwokackich. Podkreślenia jednak wymaga, że dla oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia decydujące znaczenie ma to, że Sąd I instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania zastosował art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W piśmiennictwie wskazuje się art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania kosztów postępowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a sąd stosuje ten przepis z urzędu według własnej, swobodnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 773–774). Oczywiście uznaniowe stosowanie tego przepisu nie może oznaczać dowolności, w związku z czym sąd ma w takim przypadku obowiązek precyzyjnego uzasadnienia rozstrzygnięcia o miarkowaniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., który miał polegać na nieuzasadnieniu sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Celem tego unormowania jest zobligowanie sądu do takiego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, aby strona mogła poznać motywy jakimi kierował się WSA, a także aby możliwa była ewentualna późniejsza kontrola instancyjna tegoż rozstrzygnięcia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie postanowienia WSA w W. z dnia 12 stycznia 2017 r. odpowiada wymogom wynikającym z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a następnie podał powody zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów w wysokości wskazanej w orzeczeniu. W tym zakresie Sąd trafnie skupił się na uzasadnieniu powodów miarkowania kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie postanowienia w tej części pozwala na poznanie stanowiska WSA w tym zakresie i umożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uwagi na uznaniowy charakter stosowania art. 206 p.p.s.a. nie można przy tym uznać, że na mocy art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji miał obowiązek szczegółowego wskazywania "metody" miarkowania kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 13 października 2016 r., II GZ 1018/16). Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., które miało polegać na nieuzasadnionym pozbawieniu skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wskazane przepisy przewidują odpowiedzialność finansową organu za wynik postępowania sądowego, w wyniku którego uwzględniono skargę, a także określają, co wchodzi w skład niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej m.in. przez adwokata. Jednakże od wspomnianej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek określony w cytowanym wyżej art. 206 p.p.s.a., pozwalającym na miarkowanie kosztów postępowania. Zastosowanie przez sąd art. 206 p.p.s.a. nie może być zatem postrzegane jako naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., o ile sąd wskaże i uzasadni, że w konkretnej sprawie można mówić o "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał i uzasadnił, dlaczego uznał, że w tej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Zdaniem NSA za taki uzasadniony przypadek można uznać okoliczność, że przed danym sądem zawisło kilkadziesiąt spraw tej samej spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik. Na tej podstawie logiczna wydaje się teza, że nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową. Koniecznym jest przy tym podkreślenie, że stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.