II GZ 955/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt I SAB/Kr 12/15 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Tarnowie w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości. I Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. (sygn. akt I SAB/Kr 12/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 87 § 1 i art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odrzucił wniosek Z. B. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (pkt 1 sentencji), a także - działając na podstawie art. 177 § 1 i art. 178 p.p.s.a. - odrzucił skargę kasacyjną skarżącego (pkt 2 sentencji) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 2016 r. (sygn. akt I SAB/Kr 12/15) o odrzuceniu skargi Z. B. na bezczynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Tarnowie w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2013 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wydane 30 marca 2016 r. na podstawie art. 56 § 1 pkt 6 p.p.s.a. postanowienie WSA w Krakowie o odrzuceniu skargi Z. B. zostało doręczone w dniu 5 kwietnia 2016 r. pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu, tj. adwokatowi K. F. W dniu 8 kwietnia 2016 r. zostało złożone osobiście do akt sprawy zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 7 kwietnia 2016 r. o zmianie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu dla skarżącego. W miejsce dotychczasowego pełnomocnika został wyznaczony inny - w osobie adwokata M. M. W zarządzeniu Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej znajdowała się adnotacja, że zarządzenie to otrzymują zarówno dotychczasowy pełnomocnik skarżącego, jak i nowy pełnomocnik, przy czym ten ostatni otrzymał również odpis postanowienia Sądu. Natomiast skarżący otrzymał wspomniane zarządzenie w dniu 14 kwietnia 2016 r. za pośrednictwem Sądu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że następnie w dniu 16 maja 2016 r. została nadana do tego Sądu skarga kasacyjna od postanowienia z 30 marca 2016 r., wniesiona przez adwokat F. K. - substytuta pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu, tj. adwokata M. M. W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wnioskodawca wyjaśnił, że wniosek o przywrócenie terminu składa "z ostrożności procesowej". Zaznaczył, że wprawdzie poprzedni pełnomocnik otrzymał postanowienie o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem w dniu 5 kwietnia 2016 r. i gdyby od tej daty liczyć termin do złożenia skargi kasacyjnej, to wówczas skarga kasacyjna byłaby złożona z naruszeniem terminu wskazanego w art. 177 § 3 p.p.s.a., jednakże nowy pełnomocnik z urzędu otrzymał z Sądu jedynie postanowienie o przyznaniu prawa pomocy, zaś do dnia złożenia skargi kasacyjnej nie otrzymał odpisu postanowienia odrzucającego skargę ani jego uzasadnienia. Pełnomocnik stwierdził, że wiadomość o wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi powziął wyłącznie na podstawie analizy akt sprawy w dniu 13 maja 2016 r. Powołując się na treść art. 177 § 1 p.p.s.a. oraz art. 177 § 3 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skargę kasacyjną wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, natomiast w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata po wydaniu orzeczenia - termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Natomiast skarga kasacyjna wniesiona po upływie terminu podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a. Z kolei przytaczając treść art. 86 § 1, art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. WSA wskazał, że sąd postanowi przywrócenie terminu na wniosek strony, która nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy, przy czym wniosek ten wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu (art. 88 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, pierwszoplanową kwestią, która powinna podlegać badaniu w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu jest kwestia formalnoprawna, tj. siedmiodniowego terminu od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, o którego przywrócenie strona wnioskuje. Sąd zauważył, że "drugi" pełnomocnik z urzędu przyjmuje, iż wiadomość o wydaniu zaskarżonego postanowienia podjął w dniu 13 maja 2016 r. w trakcie analizy akt sprawy, tymczasem zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej o jego wyznaczeniu jest z dnia 7 kwietnia 2016 r., a we wniosku powołano datę 11 kwietnia 2016 r., z którą faktycznie "drugi" pełnomocnik dowiedział się o jego wyznaczeniu. W ocenie WSA, jest to o tyle istotne, że "data ta byłaby początkiem biegu siedmiodniowego terminu liczonego dla ustania przyczyny uchybienia terminu". Sąd przyjął, że pełnomocnik z urzędu nie udokumentował tej daty, a powinien sobie zdawać sprawę z tego wymogu. W konsekwencji WSA uznał, że nie jest możliwa prawidłowa ocena przez Sąd przesłanki formalnej przywrócenia terminu jaką jest siedmiodniowy termin. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie ma możliwości przyjęcia, że ustanie przyczyny uchybienia terminu nastąpiło w dniu 13 maja 2016 r., bowiem nie zostało to udokumentowane i nie wiadomo, czy jest to pierwsza data, z jaką "drugi" pełnomocnik powziął wiadomość o zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem WSA, pierwszą datą jest niewątpliwie moment otrzymania przez niego zarządzenia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, czyli - gdyby przyjąć informację podaną przez "drugiego" pełnomocnika - 11 kwietnia 2016 r., zaś w takiej sytuacji upływ siedmiodniowego terminu należałoby przyjąć w dniu 18 kwietnia 2016 r. i w tej sprawie byłby on przekroczony. Z tych powodów WSA uznał, że zarówno wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jak i skarga kasacyjna podlegały odrzuceniu. II Z. B. (zastępowany przez adwokata) złożył zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu pierwszej instancji. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej i rozpoznanie merytoryczne tej ostatniej, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. Wnoszący zażalenie zarzucił zaskarżonemu postanowieniu: 1. błąd w ustaleniach faktycznych stanowiący podstawę wydanego postanowienia, a zasadzający się w uznaniu braku dostatecznych podstaw do przyjęcia, iż wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej był należycie uzasadnionym, w sytuacji gdy właściwa wykładnia treści tego wniosku w konsekwencji in fine prowadziła do zdań odmiennych, 2. błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonego postanowienia, a polegający na niezasadnym odrzuceniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał w szczególności, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w swej treści zawierał okoliczności, które stanowiły podstawy zarówno braku zawinienia co do terminu złożenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu, jak i przyczyny uzasadniające jego wniesienie w danym momencie czasowym. Podnoszone przez Sąd pierwszej instancji argumenty dotyczące ustalenia biegu terminu, od którego liczyć należy bieg terminu dla wniesienia skargi kasacyjnej nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości. Natomiast z treści wniesionego pisma procesowego wprost wynika termin początkowy niezbędny dla ustalenia określonych skutków prawnych. W piśmie procesowym z 25 sierpnia 2016 r., zatytułowanym "Uzupełnienie zażalenia", pełnomocnik skarżącego oświadczył, że pełnomocnikowi z urzędu wyznaczonemu w miejsce poprzedniego pełnomocnika nigdy nie doręczono postanowienia o odrzuceniu skargi, a w szczególności nie uczyniono tego wraz z pismem w sprawie zmiany pełnomocnika z 7 kwietnia 2016 r. (doręczonym w dniu 12 kwietnia 2016 r.). Do pisma tego załączono jedynie postanowienie w sprawie "zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata", a nie postanowienie o odrzuceniu skargi. Zatem pełnomocnik do czasu sprawdzenia akt sprawy (które przez długi czas nie były dostępne wobec znajdowania się ich w NSA) nie miał możliwości dowiedzenia się o postanowieniu o odrzuceniu skargi i jego treści. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zawarty w zażaleniu wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia zasługiwał na uwzględnienie, bowiem orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania sądowoadministracyjnego (tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 88 p.p.s.a.) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi kasacyjnej podlegało uchyleniu z uwagi na naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Z przywołanych przepisów wynika, że uzasadnienie postanowienia powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy oraz zarzutów i stanowisk stron, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno pozwalać na prześledzenie toku rozumowania, jaki doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji. Zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi kasacyjnej nie spełnia przywołanych wymogów, przez co niemożliwym jest dokonanie jego merytorycznej kontroli instancyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji wskazuje podstawę prawną tego rozstrzygnięcia (art. 177 § 1 i art. 178 p.p.s.a.), ale nie wyjaśnia, a jaki sposób dokonał subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej z tych przepisów. WSA stwierdza, że skargę kasacyjną wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem i że skarga kasacyjna wniesiona po upływie terminu podlega odrzuceniu, ale nie wyjaśnia w sposób jednoznaczny, jaką datę przyjął za początek biegu terminu na wniesienie skargi kasacyjnej i z jaką datą termin ten upłynął, a w konsekwencji nie konfrontuje tychże dat z momentem, w jakim została złożona przedmiotowa skarga kasacyjna. Przytoczenie przez Sąd pierwszej instancji treści art. 177 § 3 p.p.s.a. sugeruje, że zdaniem WSA termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o jego wyznaczeniu. Abstrahując już od braku jednoznaczności uzasadnienia zaskarżonego postanowienia co do przyjęcia przez WSA takiego poglądu, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że art. 177 § 3 p.p.s.a. nie mógł mieć zastosowania w tej sprawie. Przepis ten został dodany do p.p.s.a. przez art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015, poz. 658), przy czym z treści art. 2 ustawy zmieniającej wynika, że nie ma on zastosowania do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, a więc przed 15 sierpnia 2015 r. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarga na bezczynność została złożona przez Z. B. przed wspomnianą datą, a więc w tej sprawie art. 177 § 3 p.p.s.a. nie może być stosowany. Wszystkie te uchybienia Sądu pierwszej instancji musiały skutkować uchyleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Wspomniany brak jednoznacznego wskazania przez Sąd pierwszej instancji okresu, w jakim należało złożyć skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, prawdopodobnie stał się także przyczyną błędnych rozważań odnośnie do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził (przywołując treść art. 87 § 1 p.p.s.a.), że wniosek o przywrócenie terminu składa się w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, jednak z niezrozumiałych przyczyn przyjął, że ten siedmiodniowy termin należało liczyć od 11 kwietnia 2016 r., kiedy to "drugi" pełnomocnik z urzędu miał odebrać odpis zarządzenia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej o jego wyznaczeniu do reprezentowania skarżącego w tej sprawie. Sąd pierwszej instancji zdaje się nie dostrzegać, że skoro postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane 30 marca 2016 r., a termin na wniesienie skargi kasacyjnej wynosił 30 dni od doręczenia tego postanowienia, to niemożliwym jest przyjęcie, że w dniu 11 kwietnia 2016 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, skoro w tej dacie termin ten nie mógł jeszcze upłynąć - i to nawet gdyby postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone w dacie jego wydania. We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej wskazano, że pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu tego terminu w dniu 13 maja 2016 r. w trakcie analizy akt sprawy. Kwestionując tę datę (jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej), Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność ta nie została udokumentowana. Odnosząc się do takiego stanowiska WSA, stwierdzić należy, że na k. 78 akt sądowych znajduje się prezentata Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z datą 13.05.2016 r. i informacją o złożeniu pełnomocnictwa osobiście. Kolejną kartę akt sądowych stanowi odpis pełnomocnictwa procesowego substytucyjnego podpisanego przez adwokata M. M., a udzielonego adwokat F. K. i potwierdzonego przez nią za zgodność z oryginałem w dniu 13 maja 2016 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, te okoliczności uprawdopodabniają twierdzenie, że w dniu 13 maja 2016 r. adwokat F. K. stawiła się osobiście w WSA w Krakowie i mogła przeglądać akta niniejszej sprawy. Drugi "zarzut" Sądu pierwszej instancji odnośnie do daty wskazanej we wniosku o przywrócenie terminu sprowadził się do twierdzenia, że nie wiadomo, czy jest to pierwsza data, z jaką "drugi" pełnomocnik z urzędu powziął wiadomość o postanowieniu o odrzuceniu skargi. Taki argument WSA nie może uzasadniać odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu, skoro Sąd - opierając się na treści akt sprawy - nie wskazał, że wcześniej ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej (bo np. "drugi" pełnomocnik z urzędu wcześniej dowiedział się o wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi). Z tych względów również postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej podlegało uchyleniu. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd pierwszej instancji uwzględni ocenę wyrażoną w niniejszym postanowieniu i raz jeszcze rozważy, czy skarga kasacyjna została złożona w ustawowym terminie, co będzie determinowało dalsze czynności procesowe odnośnie do tego środka odwoławczego i odnośnie do złożonego przez pełnomocnika strony wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. PG