IV SA/Gl 566/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi A. S., T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r. nr: [...] ustalił dla A. i T. S. opłatę za pobyt dziecka M. S. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego A zlokalizowanego w J. gm. W. za okres od [...] r. do [...]r. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r., w wysokości po [...] [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. i w wysokości [...] zł od [...] r. do [...]r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn.: [...] małoletnia M. S. została umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno- terapeutycznego A. W związku z tym zostało wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Opłata została ustalona zgodnie z Zarządzeniem nr 11/2012 Starosty O. (dalej: Zarządzenie), opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Województwa [...]. z dnia 30. 03. 2012 r., poz. 1427 w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O., który to akt stosownie do art. 196 ust. 4 ustawy o pieczy zastępczej, stanowi podstawę ustalenia wysokości opłaty. Zgodnie ze wskazanym wyżej Zarządzeniem miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w B w O. wynosiły 50648,00 zł do dnia 31. 03. 2013 r., natomiast po jego zmianie (Zarządzenie nr 13/2013 Starosty O. z dnia 27. 02. 2013r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O.) w 2013 roku wynosiły 5 487,00 zł. W uzasadnieniu odniesiono się do kwestii ustalenia opłaty za okresy nieobecności małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W cenie organu, w sytuacji w której było to spowodowane samowolnym opuszczaniem przez nią placówki bez zgody kadry wychowawców i Sądu Rejonowego, bądź też pobytem w szpitalu w O. oraz C w S., brak jest podstaw prawnych do nieuwzględniania tych okresów. Wobec tego, że Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] r. zmienił zarządzenia opiekuńcze co do małoletniej M. S., umieszczając ją w D w L., opłata za jej pobyt w pieczy zastępczej w miesiącu [...] r. wynosi [...] zł za okres od [...] r. do [...] r. W odwołaniu od powyższej decyzji strony wniosły o jej uchylenie, podnosząc zarzut niezgodności z prawem ze względu na nadanie jej wstecznego działania. W ich ocenie, stosownie do art. 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustalenie opłaty powinno nastąpić przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Decyzji o ustaleniu opłaty nie ma do chwili obecnej, a dziecko nie przebywa w pieczy zastępczej już od [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania oraz poczynione w jego wyniku ustalenia faktyczne i prawne, podzielając w konkluzji stanowisko przyjęte przez organ I instancji. Odnosząc się do zarzutu podnoszonego w odwołaniu wskazano, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej możliwe jest nie wcześniej niż od miesiąca zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania w tej sprawie. Wobec tego zasadnie ustalono opłatę od [...] r., bowiem strony zostały skutecznie powiadomione o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w [...] r. Zawiadomienie o wszczęciu tego postępowania z dnia [...] r. zostało odebrane przez adresata w dniu [...]r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strony podniosły zarzuty naruszenie prawa procesowego, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Pierwszy z tych zarzutów dotyczy zastosowania art. 193 ust. 6a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którym opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Przepis ten wszedł w życie we wrześniu 2014 r., a więc po upływie roku od pobytu córki skarżących w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Przyjmowana wcześniej wykładnia przepisów dotyczących ustalania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zmierzała do obciążania rodziców opłatą za okres faktycznego przebywania dziecka w placówce. Stosując przepis art. 193 ust. 6a ustawy do stanów sprzed jego wyjścia w życie organ dopuścił się naruszenia zakazu wstecznego działania prawa. Drugi zarzut wiąże się z naruszeniem art. 194 ust. 1 ustawy ze względu na umieszczenie dziecka placówce opiekuńczo-wychowawczej przed wydaniem decyzji ustalającej opłatę za jego pobyt w takiej jednostce. W myśl tego przepisu opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zdaniem skarżących, w sytuacji w której nie doszło do wydania takiej decyzji przed umieszczeniem córki w placówce postępowanie w sprawie ustalenia opłaty powinno zostać umorzone. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu, przywołując podobne argumenty jak w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] ustalające dla A. i T. S. opłatę za pobyt dziecka M. S. w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego A, zlokalizowanego w J. gm. W., za okres od [...] r. do [...]r.: w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r., w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. i w wysokości [...] zł od [...] r. do [...]r. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w tej decyzji stanowiły przepisy art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a i 6a w zw. z art. 194 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ( t.j. z Dz. U. z 2015r., poz. 332, z późn. zmian.,dalej: ustawa). W myśl postanowień art. 193 ust. 1 pkt. 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w jednej z tych placówek. Opłatę taką rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, przy czym nie ponoszą jej za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 1a w zw. z ust. 6a). Stosownie do art. 194 ust.1 opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć opłatę w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia (art. 194 ust. 3). Analiza powyższych unormowań prowadzi do kilku istotnych dla rozpatrywanej sprawy konkluzji. Po pierwsze – ustalenie przez starostę opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinien nastąpić, co do zasady, przed jego umieszczeniem w placówce. Dopuszczalne jest jednakowoż, zdaniem Sądu, ustalanie "wsteczne" takiej opłaty. Na taką możliwość, z punktu widzenia formalnego, wskazuje postanowienie art. 193 ust. 1a ustawy (opłatę ponoszą rodzice dziecka "od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej"). Po drugie - odczytanie art. 194 ust. 1 w zw. z ust. 3 tego przepisu, wskazującego na możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (uchwała rady powiatu), w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, prowadzi do logicznego stwierdzenia, iż rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi zostać poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia. W normie zawartej w art. 194 ust. 3 ustawy wyraźnie jest mowa o "odstąpieniu od ustalenia" opłaty, co oznacza, w przypadku odstąpienia, bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ustalenia opłaty. Dopiero odmowa odstąpienia otwiera możliwość ustalenia opłaty. Wyrokiem z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 133/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu I instancji w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki skarżących za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego A zlokalizowanego w J. gm. W. za okres od [...]r. do [...] r., a więc tożsamy z okresem, za który kwestionowana decyzją została ustalona opłata. W tym stanie rzeczy, skoro w wyniku tegoż wyroku nastąpiło wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia w przedmiocie odstąpienia, a tym samym sprawa ta, poprzedzająca i warunkująca wydanie decyzji dotyczącej ustalenia opłaty, nie została załatwiona, przedmiotowa sprawa musi wrócić do organu I instancji, który po wcześniejszym rozważeniu i podjęciu orzeczenia co do odstąpienia, będzie mógł przystąpić do wydania decyzji dotyczącej opłaty za pobyt córki skarżących w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych uwag. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.