I OSK 1075/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1786/15 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 21 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1786/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2015 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Małopolskiego z [...] maja 2015 r. nr [...]. Decyzjami tymi – po uprzednim dwukrotnym uchyleniu przez Ministra postanowień Wojewody o odmowie wszczęcia postępowania nadzorczego – umorzone zostało postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] października 1956 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości L., pow. G., o co wystąpił J. S. stwierdzając, że tym orzeczeniem zostały przejęte m.in. nieruchomości jego poprzedniczki prawnej S. S. Organy stwierdziły, że z orzeczenia z 1956 r. nie wynika, aby objęta nim była nieruchomość S. S., bowiem wymienia ono osoby, których nieruchomości zostały przejęte jako po osobach przesiedlonych do ZSRR, na Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca pobytu, ale wśród nich nie jest wskazana S. S. Nadto organy powołały prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z [...] listopada 2013 r. [...], uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w którym Sąd ten stwierdził, iż przejęcie gruntów S. S. nastąpiło nie na mocy ww. orzeczenia z [...] października 1956 r., ale bez podstawy prawnej. J. S. odmówiono przymiotu strony w postępowaniu nadzorczym. Oddalając skargę J. S. Sąd podkreślił, że z treści orzeczenia z [...] października 1956 r. wynika, że dotyczy ono gruntów we wsi L. o ogólnym obszarze 933 ha, że w osnowie wymienia ono osoby przesiedlone do ZSRR i ich zagrody i jest to 79 osób, oraz osoby przesiedlone na Ziemie Zachodnie z powodu opuszczenia gospodarstwa i zagrody nieznanych z miejsca pobytu i jest to 111 osób i przy każdej z tych grup osób wymieniono ich zagrody, a orzeczenie to zawiera zamknięty katalog osób, których grunty zostały przejęte, ale wśród nich nie ma nazwiska S. S., nie są też wymienione grunty do niej należące. Nadto Wojewódzki Sąd powołał, tak jak organy, wyrok Sądu Rejonowego w G. z [...] listopada 2013 r. [...], na mocy którego w księdze wieczystej w miejsce Skarbu Państwa – PGL Lasy Państwowe [...] został wpisany J. S., wskazując, iż w tym wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że grunty S. S. nie przeszły na mocy ww. orzeczenia z 1956 r., Wojewódzki Sąd podkreślił, że jest tym wyrokiem związany na mocy art. 365 § 1 k.p.c. W takim stanie sprawy Wojewódzki Sąd stwierdził, że organy zasadnie uznały, że J. S. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. S., reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono: – na podstawie art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: a) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego przepisu na skutek przyjęcia, iż Skarżący będący następcą prawnym S.S. pozbawionej własności nieruchomości położonej w miejscowości L. na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r., znak: [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości L., powiat g., nie posiada interesu prawnego i uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r., znak: [...], o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości L., w części będącej w dacie przejęcia własnością S. S., gdyż S. S. nie została wymieniona wprost z imienia i nazwiska w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r., znak: [...], o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych we wsi L., a orzeczenie PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. zawiera katalog zamknięty osób wymienionych z imienia i nazwiska, których pozbawiono własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa rzeczonym orzeczeniem, b) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, skoro Skarżący będący następcą prawnym S. S. jako osoba nieuprawniona domagał się wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPN w G. z dnia [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Skarbu państwa nieruchomości ziemskich w miejscowości L,, w tym zdaniem Skarżącego należących do jego matki S. S., – na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: a) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającą na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r., pomimo tego iż przedmiotowa decyzja Ministra narusza art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, b) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 1 § 1 i 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych, na skutek uchylenia się od kontroli zaskarżonej decyzji i oparcie się wyłącznie na motywach zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...], z których ma wynikać, że należącego do S. S. w miejscowości L. nieruchomości nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r., c) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów Skarżącego podniesionych w skardze, a przede wszystkim do zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej w zakresie tego, że nieruchomości należące do S. S. w miejscowości L. zostały przejęte orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r., pomimo tego że nie została ona z imienia i nazwiska wymieniona w tym orzeczeniu, co wprost wynika z dowodów z dokumentów przedłożonych do akt sprawy przez Skarżącego, d) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż sąd administracyjny związany jest na podstawie art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego motywami zawartymi w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, z których ma wynikać, że należącego do S. S. w miejscowości L. nieruchomości nie zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem PPRN w G. z dnia [...] października 1956 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), "p.p.s.a", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając podstawy skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył przepisów w nich wskazanych. Przedmiotem wniosku J. S. było stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] października 1956 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości w miejscowości Łosie w zakresie dot. nieruchomości S. S. – jego poprzedniczki prawnej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji – postępowanie nadzorcze – wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, jak stanowi art. 157 § 2 k.p.a. Otrzymawszy zatem wniosek o stwierdzenie nieważności organ ma obowiązek ustalić czy podmiot występujący z takim wnioskiem posiada do tego legitymację – czy może być uznany za stronę postępowania. Stroną postępowania, stosownie do art. 28 k.p.a., jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przesądzające zatem o posiadaniu przymiotu strony w postępowaniu jest legitymowanie się interesem prawnym. Interes ten wynika z przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę orzekania. Przepisami, na podstawie których wydano orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności domagał się J. S. były dekrety z dnia 5 kwietnia 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. Nr 59, poz. 318 ze zm.) oraz z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, mazowieckiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339 ze zm.). Stronami postępowania nadzorczego oceniającego orzeczenie z 1956 r. są osoby, do których skierowane zostało to rozstrzygniecie oraz ich następcy prawni. Orzeczenie z 1956 r. skierowane było do dwóch grup osób – przesiedlonych do ZSRR oraz na Ziemie Zachodnie. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku w pierwszej grupie wymienionych zostało 79 osób, w drugiej 111 i zagrody tych osób. Wskazanie tych osób było enumeratywne. Zostały one wymienione z imienia i nazwiska, wedle liczby porządkowej i do każdego nazwiska przypisane była przejmowana zagroda. Te zatem osoby jako strony postępowania zwykłego mają interes prawny w postępowaniu nadzorczym, ale w nim także ich następcy prawni. Te podmioty mogą domagać się skutecznie wszczęcia i przeprowadzenia postępowania nadzorczego. Wśród osób, których nieruchomości zostały przejęte orzeczeniem z 1956 r. nie została wymieniona S. S. ani w grupie przesiedlonych do ZSRR, ani na Ziemie Zachodnie, a powtórzyć też należy, że co powiedziano wyżej, wskazanie osób to katalog zamknięty. Orzeczenie z 1956 r. nie było skierowane do S. S., nie była też stroną postępowania o przejęciu nieruchomości, nie może też być stroną żadnego postępowania dotyczącego tego orzeczenia. Oznacza to, że jej następcy prawni nie mają przymiotu strony w takich postępowaniach, w tym postępowaniu nadzorczym. Zasadnie zatem organy nadzorcze i Wojewódzki Sąd uznały, że J. S. nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. Ocenę tę potwierdza wyrok Sądu Rejonowego w G. z [...] listopada 2013 r. [...] uzgadniający treść księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W wyroku tym Sąd ten uznał, że orzeczenie z [...] października 1956 r. nie stanowiło podstawy przejęcia nieruchomości S. S. na rzecz Państwa, że przejęcie to nastąpiło bez podstawy prawnej i w związku z tym wpisał w miejsce Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe [...] jako właściciela J. S. – następcę prawnego S. S. Wojewódzki Sąd powołał się przy tym na art. 365 § 1 k.p.c. i związanie oceną wyrażoną w tym wyroku co do tego, że orzeczenie z 1956 r. nie obejmowało nieruchomości S. S. Z tych przyczyn postępowanie nadzorcze z wniosku J. S. nie mogło być prowadzone, zatem podlegało umorzeniu, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.