II OZ 264/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1381/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W. i J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] kwietnia 2015 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 26 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.W. i M.W. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W. i J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący uzyskują dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. W mieszkaniu nie posiadają ogrzewania ani zimnej wody. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżący podali, że mieszkają w mieszkaniu o powierzchni 57 m2. Wskazali, że ich mieszkanie sprzedała spółdzielnia i mają w sądzie sprawę o eksmisję. Ich dochody są na poziomie minimum socjalnego, a wydatki związane z prowadzeniem licznych spraw administracyjnych "pochłaniają" jedną całą emeryturę. Oświadczyli, że chociaż M.W. założyła działalność gospodarczą, ale na jej uruchomienie nie ma pieniędzy i nie osiąga z niej dochodów. J.W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wskazali, że dom został wybudowany przez skarżących ich własną pracą (budowa od 1996 r.), nie jest zamieszkany, budowa była prowadzona z kredytów pobieranych i spłacanych przez syna wnioskodawców. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący załączyli oświadczenie J.W. i M.W., że nie zamieszkują razem z wnioskodawcami. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że pomimo wezwania do wskazania wysokości miesięcznych wydatków, skarżący nie podali ani wysokości wydatków związanych z własnym utrzymaniem ani też wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują. Skarżący wskazali jedynie, że wydatki związane z prowadzeniem licznych spraw administracyjnych "pochłaniają" jedną emeryturę. Sąd I instancji podkreślił także, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, ponieważ tylko takie wydatki mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb nie można natomiast zaliczyć kosztów związanych z prowadzeniem postępowań przed organami administracyjnymi czy sądami. Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie odnieśli się w żaden sposób do wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżących wezwano także do wskazania, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych. Skarżący nie udzielili w tym zakresie żadnej odpowiedzi. W ocenie Sądu I instancji, brak jest informacji pozwalających na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się wydatki i koszty utrzymania skarżących, to zaś nie pozwala na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych. Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zgadzając się z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia i podnosząc argumenty dotyczące zasadności skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił sytuację materialną skarżących. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżących ma to, że skarżący nie przedstawili żądanych dokumentów i oświadczeń, które miały w sposób jednoznaczny i precyzyjny przedstawić ich sytuację majątkową. Jednocześnie nie sposób pominąć, że skarżący otrzymują stały dochód z tytułu emerytury. Ponadto skarżący unikają precyzyjnego wskazania swoich miesięcznych wydatków. Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący występują w licznych postępowaniach sądowoadministracyjnych, ponieważ każda z tych spraw powinna być traktowana odrębnie, a skarżący wnosząc kolejne skargi muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia w tych sprawach kosztów sądowych. Należy więc podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący nie wykazali, że nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania, co uniemożliwia przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.