II GZ 374/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. O. w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 2895/15 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 maja 2015 r. nr . w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 2895/15 odmówił R. O. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających do zwrotu w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. R. O. (dalej: "skarżący", "wnioskodawca") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwójką dzieci, posiada nieruchomość rolną o pow. 8,44 ha, a także budynek gospodarczo-garażowy, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dochód z rolnictwa wynosi 2.000 zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że zamieszkuje w domu matki, z którą jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 31 sierpnia 2015 r. wyjaśnił, iż otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 18.967,40 zł i wsparcie ONW w wysokości 4.957,92 zł, które to środki przeznacza po 2.000 zł na bieżące życie i opłaty. Zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r. wnioskodawca został ponownie wezwany do udzielenia konkretnych informacji na temat sytuacji finansowej oraz złożenia określonych dokumentów. Korespondencja obejmująca powyższe wezwanie, przesłana na wskazany we wniosku adres była dwukrotnie awizowana (w dniach 23 września 2015 r. i powtórnie 1 października 2015 r.), a następnie zwrócona jako niepodjęta . Zarządzeniem z dnia 16 października 2015 r. wezwanie uznane zostało za doręczone – w trybie przepisu art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.:) z dniem 7 października 2015 r. W zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Pismem z 16 listopada 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw. W związku z tym, skarżącego ponownie wezwano do uzupełnienia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Wezwanie to nie zostało przez skarżącego odebrane pomimo dwukrotnego awizowania i zostało uznane za doręczone w dniu 23 grudnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie stwierdził istnienia przesłanek określonych w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według Sądu pierwszej instancji, treść złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym formularzu była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i jego możliwości płatniczych, a co za tym idzie, także możliwości poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w sprzeciwie skarżący nie przedstawił dodatkowej dokumentacji dotyczącej swojej sytuacji i oświadczył, że dane dotychczas ujawnione są w jego ocenie wystarczające do przyznania mu prawa pomocy. Sąd ponownie wezwał go do przedstawienia aktualnej sytuacji majątkowej. Skarżący nie odebrał wezwania i nie uzupełnił brakujących informacji. Z kolei sytuacja majątkowa wynikająca ze złożonych oświadczeń nie uzasadniała zdaniem Sądu zwolnienia go od kosztów sądowych w kwocie 200 złotych tytułem wpisu sądowego.. R. O.zażaleniem zaskarżył powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji. W zażaleniu wymienił szczegółowo wydatki, jakie ponosi miesięcznie podkreślając, że utrzymuje się z pieniędzy pożyczonych od znajomych. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Natomiast sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do informacji przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i uznał je za niewystarczające dla przeprowadzenia oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. W związku z tym, skarżący wskutek wniesionego sprzeciwu, został ponownie wezwany do udzielenia informacji: czy prowadzi działalność rolniczą, czy uzyskuje dochody z posiadanych działek rolnych o powierzchni 8, 44 ha np. ze sprzedaży płodów rolnych lub sprzedaży żywca, czy posiada rachunek bankowy w Myszkowie, lokaty itp. Sąd pierwszej instancji zobowiązał skarżącego do przedłożenia rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy obrazujących operacje finansowe dokonane w tym okresie i wyznaczył termin 14 dni na uzupełnienie wymienionych braków wniosku. Pomimo dwukrotnego awiza skarżący nie odebrał powyższego wezwania i nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze tę okoliczność, Sąd pierwszej instancji miał uzasadnione podstawy pozwalające stwierdzić, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 200 zł nie zasługuje uwzględnienie. Brak stosownych informacji oraz dokumentów finansowych z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wniesienie sprzeciwu nie pozwoliły Sądowi pierwszej instancji stwierdzić, że zapłata wpisu sądowego od skargi spowoduje brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego. Zauważyć w tym miejscu należy, iż w przypadku uznania przez sąd danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, wnioskodawca, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jest zobowiązany złożyć w zakreślonym przez sąd terminie dodatkowe oświadczenia lub dokumenty. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie uniemożliwiło Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy jego stanu finansowego pod kątem kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i w konsekwencji doprowadziło do ujemnych skutków procesowych polegających na odmowie zwolnienia z kosztów sądowych. Z wymienionych względów naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji