I SA/Wa 2162/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], odmawiającej E. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w części jaką w drodze spadku po E. G. nabył E. G. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje. Przedmiotowa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ ustalił, że pismem z dnia 28 listopada 1990 r. E. G. zrzekł się na rzecz swojego brata E. G. rekompensaty za pozostawione przez E. G. nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do rekompensaty podpisał notariusz wykonujący czynności zawodowe w [...]. Pismem z dnia 19 grudnia 1990 r. E. G. wniósł do Urzędu Miejskiego w K. wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez E. G. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca jednocześnie zaznaczył, iż ubiega się o potwierdzenie prawa do rekompensaty za całość majątku pozostawionego, gdyż na mocy wskazania swojego brata E. G. stał się jedyną osobą uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty. Z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 1998 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po E. G. zmarłym w dniu [...] lutego 1956 r. na podstawie ustawy nabyli: Z. G., E. G. oraz E. G. Z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] marca 1999 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po Z. G. zmarłej w dniu [...] września 1965 r. na podstawie ustawy nabyli: E. G. oraz E. G. Pismem z dnia 11 października 2006 r. Ambasada [...] poinformowała Wojewodę [...], iż E. G. urodzony [...] lutego 1920 r. w B. posiadał obywatelstwo [...] do dnia śmierci tj. do dnia [...] grudnia 2000 r. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] potwierdził E. G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości P., powiat [...], woj. [...], w zakresie jego udziału spadkowego w wysokości 1/4 części, nabytego po właścicielu mienia. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], odmówił E. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. G. nieruchomości w miejscowości P., powiat [...], woj. [...] w części jaką w drodze spadku po E. G. nabył E. G. Z uzasadnienie decyzji organu wojewódzkiego wynika, ze powodem wydania odmownej decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty był fakt, że E. G. nie posiadał obywatelstwa polskiego. Organ wojewódzki zauważył również, iż oświadczenie E. G. z dnia 29 listopada 1990 r. jest nieskuteczne w świetle prawa polskiego, gdyż dla jego ważności ustanowiony został wymóg złożenia oświadczenia przed notariuszem polskim, a nie jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie przed notariuszem pełniącym swoje obowiązku w [...]. Ponadto w ocenie Wojewody [...], gdyby nawet oświadczenie o wskazaniu spełniało wymogi formalne, ze względu na fakt, iż E. G. nie posiadał obywatelstwa polskiego, do skutecznego wskazania i tak by nie doszło. Brak posiadania obywatelstwa polskiego przez E. G. w ocenie organu wojewódzkiego automatycznie wyłącza w tym zakresie możliwość potwierdzenia osobom przez niego wskazanym, prawa do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. G. o decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje. Minister Skarbu Państwa wyjaśnił w oparciu o akta sprawy, że E. G. nie posiadał obywatelstwa polskiego. Zdaniem organu konsekwencją tego był fakt, iż nie miał on również uprawnień do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W świetle powyższego E. G., nie mógł w drodze wskazania skutecznie przenieść uprawnień do dochodzenia roszczeń zabużańskich na rzecz swojego brata E. G. Z tych samych względów prawo do rekompensaty nie mogłoby również skutecznie przejść na spadkobierców E. G. Organ II instancji zwrócił uwagę na treść art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) zgodnie z którym, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z powyższego przepisu wynika, że instytucja wskazania może być zastosowania wyłącznie pomiędzy spadkobiercami właściciela mienia pozostawionego. Organ podkreślił, że cesja prawa do rekompensaty uzależniona jest również od spełnienia warunków formalnych w postaci złożenia oświadczenia o wskazaniu z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Dla Ministra Skarbu Państwa nie ma wątpliwości, iż notariusz, przed którym składane jest oświadczenie o wskazaniu winien wykonywać swój zawód na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, ze oświadczenie o wskazaniu zostało wprawdzie spisane w 1990 r. tj. pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, która w art. 88 ust. 4 nie przewidywała obowiązku złożenia oświadczenia przed notariuszem to jednak mając na uwadze fakt, iż Minister Skarbu Państwa obowiązany jest do stosowania obecnie obowiązujących przepisów tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. regulujących kwestie roszczeń zabużańskich (art. 27 ustawy) i wobec tego po stwierdzeniu, że oświadczenie E. G. o wskazaniu E. G. jest nieskuteczne, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] odmawiającą skarżącemu prawa do rekompensaty. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył E. G. Zaskarżonej decyzji zarzucał : 1. naruszenie art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej ustawa z 8 lipca 2005 r.) w zw. z art. 2 Konstytucji, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż z przepisu tego, w zakresie spraw niezakończonych do momentu wejścia w życie ww. ustawy, wynika obowiązek stosowania przez organy administracyjne także przepisów prawa materialnego tejże ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 27 prowadzi do wniosku, iż rzeczony przepis należy stosować wyłącznie w zakresie trybu postępowania; 2. naruszenie przepisu art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 listopada 1990 r., poprzez nieuwzględnienie posiadania przez skarżącego prawa podmiotowego do rekompensaty za mienie zabużańskie, które skarżący nabył na podstawie ww. ustawy z chwilą skutecznego wskazania skarżącego przez E. G. w dniu 28 listopada 1990 r. Mając na uwadze powyższe wnosił o uchylenie w całości decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. wydanej w sprawie [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...]. Skarżący podkreślił, że Wojewoda [...], a za nim Minister Skarbu Państwa błędnie ustalili, iż E. G. nie mógł przekazać w dniu 28 listopada 1990 r. swojej części prawa do rekompensaty, gdyż jemu samemu wymienione prawo nie przysługiwało. Skarżący wskazał, że asumptem organów do zajęcia powyższego stanowiska było ustalenie, że E. G. w dniu 28 listopada 1990 r. nie posiadał obywatelstwa polskiego, tym samym, w opinii Wojewody i Ministra, zgodnie z ustawą z 8 lipca 2005 r. nie przysługiwało mu prawo do rekompensaty, a co za tym idzie nie mógł tym prawem zadysponować. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę zaskarżonych decyzji. Zdaniem skarżącego takie stanowisko prezentowane przez organy administracji winno być uznane za nieprawidłowe. Skarżący zwrócił uwagę, że w dniu 28 listopada 1990 r. przedmiotowe zagadnienia podlegały innemu reżimowi prawnemu niż obecnie. Ówcześnie kwestie te uregulowane były przez ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a w szczególności art. 88 tej ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, wskazania mógł dokonać każdy ze spadkobierców, w szczególności do skutecznego wskazania, po stronie wskazującego nie był wymagany przymiot posiadania polskiego obywatelstwa. Co więcej, zgodnie z ówczesnymi regulacjami wskazanie mogło nastąpić w dowolnej formie (obowiązujące wtedy przepisy nie wymagały aby była to forma z podpisem poświadczonym notarialnie, tak jak czyni to obecnie art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) Zdaniem skarżącego zarówno kwestia braku posiadania obywatelstwa przez E. G. jak i dokonania wskazania w określonej formie nie powinny stanowić podstawy do wydania w tej sprawie decyzji o odmowie wnioskodawcy prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. W związku ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie kluczowym zagadnieniem pozostaje kwestia czy art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ma zastosowanie w zakresie spraw niezakończonych do momentu wejścia w życie ww. Skarżący ubiega się o prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP przez ojca E. G., w części jaką w drodze spadku po E. G. nabył E. G. Pismem z dnia 19 grudnia 1990 r. E. G. wniósł do Urzędu Miejskiego w K. wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez E. G. poza obecnymi granicami RP. Jednocześnie zaznaczył, iż ubiega się o potwierdzenie prawa do rekompensaty za całość majątku pozostawionego, gdyż na mocy wskazania swojego brata E. G. stał się jedyną osobą uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty. Zaznaczył, ze pismem z dnia 28 listopada 1990 r. E. G. zrzekł się na jego rzecz rekompensaty za pozostawione przez E. G. nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami RP. Powyższe oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do rekompensaty podpisał notariusz wykonujący czynności zawodowe w [...]. E. G. urodzony [...] lutego 1920 r. w B. posiadał obywatelstwo [...] do dnia śmierci tj. do dnia [...] grudnia 2000 r. Jest bezsporne, że w dacie oświadczenia obowiązywał przepis art. 88 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami, który wskazywał na właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą jako osobę, której przysługuje uprawnienie do zaliczenia wartości tego mienia, ale jednocześnie stanowił, że uprawnienie to może także przysługiwać wskazanej przez niego jednej osobie uprawnionej do dziedziczenia ustawowego, ponadto przepis art. 88 ust. 4 powołanej ustawy nie przewidywał obowiązku złożenia oświadczenia przed notariuszem. Wniosek przez E. G. został do organu wniesiony w dniu 19 grudnia 1990 r. pod rządami art. 88 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami. Obowiązująca w dacie orzekania ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.) ograniczyła krąg osób uprawnionych do rekompensaty tylko do właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP (art. 2), a w przypadku śmierci właściciela do wszystkich spadkobierców albo niektórych z nich wskazanych przez pozostałych spadkobierców (art. 3 ust. 2). Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku, gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2 ustawy, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodzić należy się z organem, iż wobec braku przepisów przejściowych ratio legis wyżej wymienionej regulacji prawnej opiera się na założeniu, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało wszczęte na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów i nie zakończyło się przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., organ rozpatrujący sprawę winien ustalić w oparciu o nową regulacje prawną, czy wszystkie przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty zostały spełnione. Ustawa z 8 lipca 2005 r. wyraźnie akcentuje wymóg posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę ubiegającą się o przyznanie rekompensaty. Wymóg ten odnosi się zarówno do właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP (art. 2 pkt 2) jak i do spadkobierców właściciela takiej nieruchomości (art. 3 ust. 2). Nie ulega więc wątpliwości, że obecnie obowiązująca ustawa nie zawiera żadnych ograniczeń co do wymogów jakim powinien odpowiadać spadkobierca poza posiadaniem obywatelstwa polskiego. Wymóg posiadania obywatelstwa polskiego odnosi się do wszystkich spadkobierców - zarówno do tych, którym ma być przyznane prawo do rekompensaty jak i do tych, którzy wskazują komu spośród nich rekompensata ma przysługiwać. Prawo do rekompensaty jest bowiem wspólnym uprawnieniem spadkobierców. Odmienna wykładnia co do wymogu polskiego obywatelstwa w stosunku do spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP sytuowałaby tych spadkobierców w sytuacji korzystniejszej niż samych właścicieli tych nieruchomości, bo im przysługuje prawo do rekompensaty również tylko w sytuacji gdy, poza innymi wymogami określonymi w ustawie, posiadają polskie obywatelstwo. Takie wyróżnienie spadkobierców w stosunku do właścicieli mienia pozostawionego byłoby niczym nieuzasadnione. W rozpoznawanej sprawie E. G. nie posiadał obywatelstwa polskiego. Nie nabył więc prawa do rekompensaty. Zatem nie mógł skutecznie zadysponować prawem którego nie nabył. Cesja prawa do rekompensaty uzależniona jest również od spełnienia warunków formalnych w postaci złożenia oświadczenia o wskazaniu z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Nie może być jednocześnie wątpliwości, iż notariusz, przed którym składane jest oświadczenie o wskazaniu winien wykonywać swój zawód na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy oświadczenia z dnia 28 listopada 1990 r. wynika że E. G. zrzekł się na rzecz swojego E. G. rekompensaty za pozostawione przez E. G. nieruchomości znajdujące się poza obecnymi granicami RP, przed notariuszem wykonującym swój zawód na terytorium [...]. W tej sytuacji jak słusznie zauważył organ, pomimo że doszło do podpisania oświadczenia o zrzeczeniu prawa do rekompensaty przed notariuszem, to jednak czynności tej dokonał notariusz państwa obcego, co zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. niweczy skutek w postaci cesji prawa do rekompensaty na rzecz E. G. Organ słusznie zauważył, iż notariusz podpisujący oświadczenie o wskazaniu działał w oparciu o amerykański system prawny, a tym samym jego czynności nie wywołują skutków prawnych wobec obywateli polskich. Wprawdzie oświadczenie o wskazaniu zostało spisane w 1990 r. tj. pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, która w art. 88 ust. 4 nie przewidywała obowiązku złożenia oświadczenia przed notariuszem to jednak należy mieć na uwadze fakt, iż Minister Skarbu Państwa obowiązany jest do stosowania obecnie obowiązujących przepisów tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. regulujących kwestie roszczeń zabużańskich (art. 27 ustawy). Wykładnia przepisów powołanej ustawy z 28 lipca 2005 r. dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa a taka wykładnia uprawniała organ do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącego w zakresie części wynikającej ze wskazania . Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.