II GZ 316/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2152/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2152/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu WSA podniósł, że [...] – dalej: skarżący - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pięcioletnim synem. Jako jedyne źródło utrzymania wskazał działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód netto oszacował na kwotę [...] zł. Natomiast jako jedyny składnik majątku podał grunty rolne i leśne o łącznej powierzchni [...] m kw. o wartości [...] zł. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: utrzymanie dziecka – [...] zł, kredyt bankowy – [...] zł oraz opłaty za media – [...] zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego wynika, że w roku 2014 skarżący uzyskał dochód w łącznej wysokości [...] zł (w tym: [...] zł z tytułu należności ze stosunku pracy, [...] zł – z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz [...] zł z tytułu innych źródeł) przy przychodzie w łącznej kwocie [...] zł, w tym [...] z tytułu działalności gospodarczej (zeznanie podatkowe za rok 2014 PIT-36 w aktach sądowych sprawy). W okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości [...] zł przy przychodzie w kwocie [...] zł (struktura przychodu dla roku 2015 w aktach sądowych sprawy). Do miesięcznych wydatków skarżącego należą: opłata za wodę – ok. 100 zł, opłata za energię elektryczną – [...] zł, opłata za usługi telekomunikacyjne - ok. [...] zł, alimenty na starszego syna – [...] zł (faktury VAT wraz z dowodami wpłat oraz wyrok orzekający rozwód i ustalający wysokość alimentów na rzecz syna). Łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2014 (podatek rolny i podatek leśny) za grunty skarżącego wyniosło [...] zł (decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r.) Skarżący przedłożył również dokumentację medyczną wraz z fakturami VAT za usługi medyczne i zakup leków, z której wynika, iż przewlekle choruje i wymaga leczenia w poradniach specjalistycznych. Skarżący przedstawił wyciągi z dwóch rachunków bankowych prowadzonych [...] za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2015 r., na których salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: [...] zł i [...]zł, oraz z jednego rachunku bankowego prowadzonego w [...] za okres od 8 lipca 2015 r. do 7 października 2015 r., na którym saldo końcowe wynosiło [...] zł jak i z dwóch rachunków bankowych prowadzonych w [...] za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 5 listopada 2015 r., na których salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: [...] zł oraz – [...] zł. Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Powyższe z tego względu, że analiza transakcji na przedłożonych przez skarżącego rachunkach bankowych wskazuje, że na bieżąco pokrywał on koszty związane z utrzymaniem, a także koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazać również należy, iż skarżący nie wykazał trudności, czy zaległości w spłacie kredytu. Sam fakt udzielenia kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. WSA podniósł, że skarżący w 2014 r. uzyskał dochód w łącznej wysokości [...] zł, przy przychodzie w wysokości [...] zł. W okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł. [...] w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniu WSA zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na wadliwym ustaleniu i ocenie sytuacji materialnej skarżącego. Sąd I instancji nie uwzględnił bowiem wydatków skarżącego na leczenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby [...] nie był w stanie ponieść kosztów sądowych bez takiego uszczerbku. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt CZ 118/71, LEX nr 6980). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Taka sytuacja nie odnosi się do skarżącego. Z akt sprawy wynika, iż [...] uzyskał w roku 2014 dochód w łącznej wysokości [...] zł (w tym: [...] zł z tytułu należności ze stosunku pracy, [...] zł – z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz [...] zł z tytułu innych źródeł) przy przychodzie w łącznej kwocie [...] zł, w tym [...] z tytułu działalności gospodarczej (zeznanie podatkowe za rok 2014 PIT-36 w aktach sądowych sprawy). Natomiast w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. skarżący ze sprzedaży w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości [...] zł przy przychodzie w kwocie [...] zł (struktura przychodu dla roku 2015 w aktach sądowych sprawy). Oceniając stan majątkowy skarżącego należy zauważyć wzrost przychodów ze sprzedaży w stosunku do roku ubiegłego. I tak, o ile 2014 rok zamknął się on przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej na poziomie [...] zł, to w pierwszych trzech kwartałach 2015 roku przychód z tego tytułu sięgnął kwoty [...] zł. Z kolei do miesięcznych wydatków skarżącego należą: opłata za wodę – ok. [...] zł, opłata za energię elektryczną – [...] zł, opłata za usługi telekomunikacyjne - ok. [...] zł, alimenty na starszego syna – [...] zł (faktury VAT wraz z dowodami wpłat oraz wyrok orzekający rozwód i ustalający wysokość alimentów na rzecz syna w aktach sądowych sprawy). Natomiast łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2014 (podatek rolny i podatek leśny) za grunty skarżącego wyniósł [...] zł (decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utracił płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ponadto, kwota zgromadzona na rachunkach bankowych pozwala na uznanie, że skarżący dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na kontach bankowych brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.