I FZ 79/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2170/15 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 24 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Po 2170/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił G. B.(dalej: "Skarżący") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołując art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") wyjaśnił, że Skarżący nie wykazał, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody. Przede wszystkim nie wskazał konkretnych okoliczności, z których wynika, że jego aktualna sytuacja finansowa jest trudna. Tymczasem do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczający sam wywód strony. Skarżący powinien poprzeć swoje twierdzenia dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej np. odpisami z zeznań rocznych podatkowych, deklaracji VAT-7, bilansu, rachunku zysku i strat oraz sprawozdania finansowego. Skarżący wprawdzie załączył do wniosku deklaracje podatkowe PIT-37 za 2013 r., 2014 r. i 2015 r. oraz PIT/O za 2015 r., jednak nie podał żadnych informacji o wielkości swojego majątku, np. czy w skład majątku wchodzą jakieś nieruchomości, przedmioty wartościowe, oszczędności, jaki jest stan majątkowy osoby/osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie przedłożył też żadnych wyciągów z rachunków bankowych, kont czy lokat bankowych. Dopiero porównanie wydatków Skarżącego z jego majątkiem czynnym mogłoby pozwolić ustalić jakie skutki w odniesieniu do sytuacji finansowej skarżącego i osób pozostających na jego utrzymaniu wywoła wykonanie decyzji. Sąd wskazał natomiast, że za uwzględnieniem wniosku mogłaby przemawiać wysoka kwota egzekwowanego zobowiązania podatkowego (wartość przedmiotu sporu wynosi: należność główna 139.491,72 zł; odsetki za zwłokę 93.639,00 zł), jednakże Sąd nie mógł odnieść tej kwoty do rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie i zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 61 § 3 P.p.s.a. polegający na braku wykładni ww. przepisu, zwłaszcza zaś braku wyłożenia kluczowych dla ww. przepisu nieostrych pojęć: "zachodzenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", b) art. 61 § 3 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez niedokonanie wykładni uwzględniającej mechanizm słusznościowy oraz zasadę proporcjonalności, wbudowane w art. 2 Konstytucji, c) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zaniechaniu dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, d) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. polegające na nienależytym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, co w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną ocenę i kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu, stanowiących podstawę wydanego orzeczenia. W związku z powyższym wniesiono o zmianę wydanego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu z załączonego do zażalenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na okoliczności zachodzenia wobec osoby Skarżącego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, który udokumentowany jest w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji w świetle materiału akt sprawy nie dostrzegł podstaw do uczynienia zadość wnioskowi Skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 P.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu, artykuły P.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek wojewódzki sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy. W niniejszej sprawie strona nie przedstawiła całościowo swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Tymczasem ocena występowania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powinna być dokonana w kontekście analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd w takiej sytuacji nie może przeprowadzać postępowania wyjaśniającego z urzędu w poszukiwaniu przyczyn ubiegania się strony skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowym ani tym bardziej domniemywać okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony. Natomiast przedstawione przez stronę dokumenty tylko w sposób wybiórczy obrazują jej sytuację majątkową. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na spełnienie omawianych przesłanek oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosowanymi dokumentami. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA przyjął, że do oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS konieczne jest odniesienie wskazanych przez Skarżącego okoliczności do sytuacji finansowej Skarżącego. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zażalenie jest środkiem odwoławczym od orzeczenia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w zażaleniu przedstawiać nowej argumentacji oraz załączać do niego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i przedstawiania nowych dowodów na poparcie wniosku zaprzecza funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stałby się podmiotem ponownie oceniającym wniosek. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Skarżący może z uwagi na treść art. 61 § 4 P.p.s.a., rozważyć ponowne wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji do Sądu pierwszej instancji, z prawidłowym uzasadnieniem, który może zawierać podniesione w zażaleniu okoliczności. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga jednak, aby okoliczności te zostały merytorycznie ocenione najpierw przez Sąd pierwszej instancji. Odnośnie naruszenia art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez brak wyłożenia nieostrych pojęć tj. "zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", to nie zasługuje on na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu wyjaśnił, że "do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczający sam wywód strony. Skarżący powinien bowiem poprzeć swoje twierdzenia dokumentami źródłowymi" (s. 3 uzasadnienia). Sąd pierwszej instancji biorąc pod uwagę, że na Skarżącym ciąży obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek zaistniałych w art. 61 § 3 P.p.s.a. i niepełne dane dotyczące majątku Skarżącego nie mógł odnieść się do pojęć nieostrych, których konkretyzacja nastąpiłaby właśnie w kontekście prawidłowo uzasadnionego wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ jest on bezpodstawny. Artykuł 209 P.p.s.a. przewiduje, że wniosek o zwrot kosztów postępowania rozstrzyga w orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz orzeczeniach, o których jest mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.