I SA/Rz 1220/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr. / Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2016 r. spraw ze skarg R. J. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2015 r. - nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, - nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, oddala skargi. Przedmiotem skarg R. J. są postanowienia Dyrektora Izby Celnej (dalej zwanego DIC) z [...] października 2015 r. nr [...] oraz nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. 1) Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w P. (dalej zwany jako Naczelnik) określił wysokość kwoty podatku od towarów i usług w związku z importem towarów objętych zgłoszeniem celnym z 5 maja 2015 r. 2) Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. nr [...], Naczelnik postanowił zaksięgować retrospektywnie kwotę cła w związku z dopuszczeniem do obrotu towarów objętych zgłoszeniem celnym z 5 maja 2015 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 5 maja 2015 r. A. z siedzibą: ul. J. [...], [...] P. (zwanego dalej jako agencja celna), działając z upoważnienia R. J. – złożył zgłoszenie celne nr [...] wnioskując o objęcie procedurą dopuszczenia do obrotu przewiezionych z U. towarów. Od tych decyzji odwołania złożył R. J. - reprezentowany przez radcę prawnego J. J. 1) DIC postanowieniem z [...] października 2015 r. nr [...], stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. 2) DIC postanowieniem z [...] października 2015 r. nr [...], stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniach DIC wskazał, że w dniu 4 maja 2015 r. R. J. udzielił pełnomocnictwa do działania w formie przedstawiciela bezpośredniego agencji celnej A. Z opisu zakresu reprezentacji wynika, że odnosi się ono, m.in. do reprezentowania strony przed wszelkimi organami celnymi, składania wszelkiego rodzaju wniosków i odwołań do organów celnych lub podatkowych. Udzielone pełnomocnictwo ma charakter stały i nie zostało odwołane. Ponadto strona w jego treści nie zastrzegła, aby doręczanie pism było dokonywane do jej rąk, a nie do rąk pełnomocnika. Decyzje Naczelnika z [...] sierpnia 2015 r. zawierały prawidłowe pouczenia o trybie i terminie wniesienia odwołania i zostały doręczone przedstawicielowi strony w dniu 12 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym ostatnim dniem do wniesienia odwołania od tych decyzji był 26 sierpnia 2015 r. Natomiast odwołania zostały nadane w placówce pocztowej w dniu 1 września 2015 r., a więc z uchybieniem terminu. R. J. – reprezentowany przez radcę prawnego skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2015 r. nr [...] oraz nr [...], wnosząc o ich uchylenie w całość i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości czterokrotności minimalnych kosztów zastępstwa procesowego, a w razie nieuwzględnienia żądania - według norm przepisanych. Skarżący zarzucił, że przedmiotowe postanowienia (podobnie jak i decyzje) zostały wydane w nieistniejącym postępowaniu na skutek niedoręczenia postanowienia o jego wszczęciu stronie – tj. z naruszeniem art. 120 i 121 w zw. z art. 165 § 1, 2 i 4 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; zwanej dalej O.p.). Zaskarżonym postanowieniom zarzucono naruszenie: 1) art. 137 § 1 i 3 w zw. z art. 145 § 2 O.p. w zw. z art. 61 kodeksu cywilnego przez: a) uznanie i przyjęcie, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego agencji celnej w dniu 4 maja 2015 r. i złożone organowi w związku z dokonaniem przez agencję celną zgłoszenia celnego, a przed wszczęciem postępowania – zostało złożone także do akt sprawy dotyczącej kwoty podatku od towarów i usług wszczętej z urzędu postanowieniem wydanym przez Naczelnika dopiero w dniu [...] czerwca 2015 r. b) przez przyjęcie, że pełnomocnictwo to zobowiązuje organ do dokonywania doręczeń w sprawie agencji celnej zamiast bezpośrednio skarżącemu, co doprowadziło do uznania, iż odwołania pełnomocnika strony - radcę prawnego J. J. - za złożone po terminie, c) przez przyjęcie, że pełnomocnictwo udzielone agencji celnej i złożone w związku z dokonaniem zgłoszenia celnego wywołuje skutki także w niniejszej sprawie, d) przez dopuszczenie się domniemania udzielenia agencji celnej przez skarżącego pełnomocnictwa w sprawie mimo, że podmiot ten nie zgłosił swego udziału w postępowaniu i nie złożył do akt postępowania pełnomocnictwa, podczas gdy jednocześnie swój udział w sprawie zgłosił pełnomocnik radca prawny J. J., 2) art. 165 § 1 i § 4 w zw. z art. 137 § 3 O.p. w zw. z art. 137 § 4 O.p. w zw. z art. 61 § 1 kodeksu cywilnego przez wskazanie i przyjęcie, że: a) agencja celna A. jest pełnomocnikiem w sprawach, b) postępowanie w sprawach zostało skutecznie wszczęte mimo, że stronie w ogóle nie zostało doręczone postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania, 3) art. 211 w zw. z art. 145 § 1 w zw. z art. 211 i 233 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. przez przyjęcie, że skuteczne doręczenie decyzji nastąpiło w wyniku doręczenia decyzji agencji celnej w dniu 12 sierpnia 2015 r. podczas gdy doręczenie decyzji nastąpiło dopiero w dniu 18 sierpnia 2015 r. przez doręczenie skarżącemu, a zatem odwołanie wniesione przez pełnomocnika skarżącego zostało wniesione w przepisanym terminie 14 dni od doręczenia decyzji, który upływał w dniu 1 września 2015 r., 4) art. 165 § 1, § 2 i § 4 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 123 § 1 O.p. przez niedoręczenie postanowienia o wszczęciu postępowania stronie, co pozbawiło ją czynnego udziału w sprawach i miało istotny wpływ na ich rozstrzygnięcie oraz stanowi przyczynę wznowienia, a przy tym powoduje, że postanowienia zostały wydane w nieistniejącym postępowaniu, z braku jego skutecznego wszczęcia, 5) art. 2 Konstytucji wyrażającego zasadę działania organów na podstawie prawa w zw. z art. 165 § 1, 2 i 4 w zw. z art. 145 § 1 O.p. przez przyjęcie, że pełnomocnik umocowany do reprezentowania strony w innym postępowaniu jest z samej mocy pełnomocnictwa złożonego na potrzeby tego postępowania umocowany i zobowiązany do reprezentowania tej strony w każdym innym postępowaniu toczącym się przed tym organem lub takim, które dopiero będzie się toczyć. W uzasadnieniu skarg podniesiono, że dopiero skuteczne złożenie do akt dokumentu pełnomocnictwa, zobowiązuje organ do dokonania doręczeń pełnomocnikowi, gdyż ma on obwiązek złożyć urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa do akt każdej z prowadzonych spraw. Jeżeli tego nie uczynił, to organ podatkowy powinien dokonywać doręczeń bezpośrednio do rąk strony. Podkreślono, że w sprawach udział w postępowaniu zgłosił nowy pełnomocnik tj. radca prawny J. J., na etapie odwołania. Natomiast podmiot wymieniony w pełnomocnictwie złożonym dla celów dokonania zgłoszenia celnego nie zgłosił swego udziału, ani też wolą strony nie było, aby był takim pełnomocnikiem. Zdaniem skarżącego do czasu złożenia pełnomocnictwa przez radcę prawnego wraz odwołaniem - strona działała osobiście i nie ma znaczenia, że organ doręczył decyzje agencji celnej – tytułując ją pełnomocnikiem. Podsumowując stwierdzono, że agencja celna - nie mogła skutecznie podejmować działań w imieniu strony, gdyż nie złożyła ona do akt udzielonego pełnomocnictwa. Dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt sprawy, aktualizują się procesowe obowiązki i uprawnienia pełnomocnika w określonym postępowaniu. Organ nie może zastępować strony w tym zakresie i doszukiwać się istnienia w tym postępowaniu pełnomocnictwa. W konsekwencji dla obliczenia terminu do wniesienia odwołania znaczenie ma data doręczenia stronie, a nie agencji celnej - przedstawicielowi wskazanemu przez organ. W odpowiedzi na skargi DIC wniósł o ich oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień. Organ odwoławczy podniósł, że całe postępowanie prowadzone z wniosku strony i wszczęte przez złożenie zgłoszenia celnego, a następnie jego weryfikację, pobraniem zabezpieczenia, aż do czasu wydania decyzji kończących postępowanie stanowiło jeden ciąg zdarzeń prowadzonych przez Naczelnika. Na żadnym z etapów prowadzonego postępowania pełnomocnictwo (udzielone przez R. J. do działania przez agencję celną w formie przedstawicielstwa bezpośredniego) oraz sposób doręczania nie był przez stronę, ani jej pełnomocnika kwestionowany. Nie było zatem wątpliwości, że pełnomocnictwo obwiązuje. Zatem rodzaj pełnomocnictwa udzielonego agencji celnej reprezentowanej przez agenta celnego J. B., (który podpisał to pełnomocnictwo i upoważnienie to miało charakter stały), można było uznać za ustanowienie go pełnomocnikiem strony w postępowaniu wszczętym w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i zakończonego decyzjami Naczelnika z [...] sierpnia 2015 r. WSA Postanowieniami z 4 lutego 2016 r. sygn. I SA/Rz 1220/15 i I SA/Rz 1221/15, wydanymi na posiedzeniu niejawnym zarządził połączenie spraw o sygn. I SA/Rz 1220/15 i I SA/Rz 1221/15 do łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia i prowadzić je pod wspólną sygn. I SA/Rz 1220/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Przedmiotem zaskarżenia są postanowienia Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2015 r., stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołań od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z [...] sierpnia 2015 r. Decyzje organu I instancji zostały doręczone przedstawicielowi bezpośredniemu R. J. – agencji celnej A. w dniu 12 sierpnia 2015 r., zostały również doręczone R. J. w dniu 18 sierpnia 2015 r. Natomiast odwołania od ww. decyzji zostały nadane w dniu 1 września 2015 r. w urzędzie pocztowym przez kolejnego pełnomocnika – radcę prawnego J. J. w imieniu R. J. Organ odwoławczy przyjął, że decyzje Naczelnika z [...] sierpnia 2015 r. zostały doręczone skutecznie przedstawicielowi bezpośredniemu strony - agencji celnej w dniu 12 sierpnia 2015 r. Uznał, że ostatnim dniem terminu czternastodniowego do wniesienia odwołań od decyzji był dzień 26 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym odwołania złożone przez nowego pełnomocnika - radcę prawnego w dniu 1 września 2015 r. zostały wniesione z uchybieniem terminu, o czym DIC stwierdził w postanowieniach z [...] października 2015 r. Skarżący R. J. – reprezentowany przez radcę prawnego nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego i uznał, że dla obliczenia terminu czternastodniowego do wniesienia odwołań znaczenie ma data doręczenia decyzji stronie, a nie agencji celnej, przez co odwołania złożone w dniu 1 września 2015 r. przez radcę prawnego w imieniu strony są złożone w terminie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w dniu 4 maja 2015 r. R. J. udzielił pełnomocnictwa do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego agencji celnej A., ul. J. [...], [...] P. (k. 176 akt administracyjnych). Ww. agencja celna przyjęła upoważnienie do reprezentowania R. J. do dokonywania czynności i formalności związanych z obrotem towarowym za granicą w zakresie procedur celnych, czynności wynikających ze stosowania prawa celnego, reprezentowania przed organami celnymi, składania wszelkiego rodzaju wniosków, całkowitej obsługi związanej z odprawą celną, reprezentowania strony przed wszelkimi organami celnymi, składania wszelkiego rodzaju wniosków i odwołań do organów celnych lub podatkowych. Udzielone pełnomocnictwo ma charakter stały i nie zostało odwołane. Co istotne z upoważnienia nie wynika aby strona zastrzegła, że doręczania pism mają być dokonywane do jej rąk, a nie do rąk pełnomocnika. W zamieszczonym w aktach administracyjnych zgłoszeniu celnym z 5 sierpnia 2015 r. w polu nr 14 jako Zgłaszający/Przedstawiciel – widnieje: A., ul. J. [...], [...] P. Zamieszczenie symbolu [2] w tym polu, stanowi o zadeklarowaniu przedstawicielstwa bezpośredniego. Nadto w polu 54 zgłoszenia widnieje podpis agenta celnego – J. B. (zgłaszającego/przedstawiciela), który podpisał przedmiotowe zgłoszenie celne w dniu 5 maja 2015 r. w P. Sąd przychyla się do stanowiska organu odwoławczego w odpowiedzi na skargę, że powyższe zgłoszenie jest zgłoszeniem faktu wykonywania działalności na rzecz osoby reprezentowanej – tj. R. J. Poprzez dokonane zgłoszenie celne ustanowiony pełnomocnik dobrowolnie wyraził chęć reprezentowania importera, jako przedstawiciel bezpośredni w postępowaniu wszczętym przed organami celnymi. Z treści art. 75 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. z 2015 r. poz. 858 ze zm.; zwanego dalej u.p.c.) wynika, że agencja celna może być przedstawicielem strony w postępowaniu celnym. Stosownie do art. 76 u.p.c. czynności dokonane przez przedstawiciela w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która go ustanowiła. Według art. 78 u.p.c. zgłoszenia celnego jako przedstawiciel bezpośredni osoby zainteresowanej może dokonać wyłącznie osoba, o której mowa w art. 4 pkt 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, jeżeli jest agentem celnym lub jeżeli w jej imieniu czynności przed organem celnym dokonuje upoważniony pracownik wpisany na listę agentów celnych. Zaznaczyć należy, że praktycznym przejawem korzystania z przedstawiciela bezpośredniego będącego agentem celnym jest zawarcie takiej informacji w zgłoszeniu celnym SAD, jak również podpisanie deklaracji wraz z wyraźnym zaznaczeniem, że deklaracja została złożona przez osobę wpisaną na listę agentów celnych. Forma pisemna zgłoszenia celnego z wykorzystaniem dokumentu SAD jest formą podstawową, przewidzianą na gruncie ogólnych regulacji wynikających z przepisów prawa celnego (por. Komentarz do art. 78 ustawy - Prawo celne, W. Poniewierka, Prawo celne. Komentarz., WK, 2015). Instytucja przedstawicielstwa w sprawach celnych jest uregulowana w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. L 302 z 19.10.1992, s. 1; zwany dalej WKC). Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 WKC na warunkach określonych w art. 64 ust. 2 i z zastrzeżeniem przepisów przyjętych w ramach art. 243 ust. 2 lit. b) każda osoba ma prawo do działania przez przedstawiciela reprezentującego ją przed organami celnymi celem dokonania wszelkich czynności i formalności przewidzianych w przepisach prawa celnego. Z treści art. 5 ust. 2 WKC wynika, że przedstawicielstwo może być: - bezpośrednie, w tym przypadku przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby, lub - pośrednie, w tym przypadku przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby. Kwestią istotną jest, że przedstawiciel musi zgłosić fakt wykonywania działalności na rzecz osoby reprezentowanej, sprecyzować, czy jest to przedstawicielstwo pośrednie czy bezpośrednie, oraz być umocowany do reprezentowania (art. 5 ust. 4 WKC). Z powyższych regulacji wynika zatem, że przedstawiciel dokonując zgłoszenia celnego jest obowiązany wskazać czy występuje on jako przedstawiciel pośredni, czy też bezpośredni. Wbrew ocenie skarżącego nie ma bezpośredniego obowiązku przedstawienia do zgłoszenia celnego oryginału pełnomocnictwa. Dlatego też organ odwoławczy zasadnie wezwał pismem z 25 września 2015 r. agencję celną do nadesłania oryginału pełnomocnictwa udzielonego w związku ze zgłoszeniem celnym z 5 maja 2015 r. Nadesłane w wyniku wezwania upoważnienie stanowi dowód, że R. J. udzielił upoważnienia agencji celnej do reprezentowania go przed organami celnymi, przez złożenie zgłoszenia celnego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 138a § 1 O.p. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W art. 145 § 1 O.p. wyrażono ogólną zasadę, zgodnie z którą pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Stosownie do art. 145 § 2 O.p., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Wprawdzie ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, jednak musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt I SA/Lu 157/96). W doktrynie zgodnie przyjmuje się nawet, że w sensie proceduralnym pełnomocnik jest osobą ważniejszą niż strona postępowania. W sytuacji gdy pismo zostało jednocześnie doręczone stronie i pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma, natomiast bieg terminu (np. wniesienia środka odwoławczego) rozpoczyna się z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (por. postanowienie NSA OZ w Poznaniu z 11 marca 1997 r., sygn. I SA/Po 1333/96). Inaczej mówiąc pełnomocnik - z chwilą ustanowienia - ma decydującą rolę w postępowaniu. Zasada pierwszeństwa pełnomocnika dotyczy każdego etapu postępowania i wszystkich terminów. Pełnomocnik, działający w sprawie, powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, gdyby działała samodzielnie. Pominięcie pełnomocnika w czynnościach procesowych, co w praktyce dotyczy przede wszystkim wadliwego doręczania pism procesowych i rozstrzygnięć, traktuje się tak samo jak pominięcie strony (por. B. Adamiak i inni, Ordynacja podatkowa - Komentarz 2004, Wrocław 2004 r., s. 553). Udzielenie pełnomocnictwa procesowego, prowadzi do swoistego wyłączenia strony od udziału w czynnościach postępowania - w zakresie udzielonego pełnomocnictwa. Można nawet przyjąć, że stosownie do brzmienia art. 145 § 2 O.p. strona działająca przez pełnomocnika nie powinna w ogóle otrzymywać żadnych pism w związku z czynnościami zmierzającymi do załatwienia danej sprawy podatkowej. Wprawdzie nawet w przypadku udzielenia pełnomocnictwa ogólnego, nie jest wykluczone podejmowanie czynności w postępowaniu przez samą stronę. To strona decyduje o tym, w jakim zakresie chce skorzystać z pomocy pełnomocnika w konkretnym postępowaniu czy też przy poszczególnych czynnościach. Dopóki jednak nie dojdzie do cofnięcia pełnomocnictwa czy też ograniczenia jego zakresu, organ podatkowy nie jest uprawniony do decydowania za stronę o sposobie jej działania w postępowaniu. Nie należy tracić z pola widzenia, że ustanowienie pełnomocnika w sprawie, ma na celu przede wszystkim ochronę strony przed skutkami nieznajomości prawa (por. wyrok NSA z 10 lutego 1987 r. sygn. akt SA/Wr 875/86). Poza sporem jest fakt, że w sprawach organ podatkowy wysłał obie decyzje do przedstawiciela strony (agencji celnej) oraz do samej strony, po doręczeniu tych rozstrzygnięć, odwołania zostały wniesione przez nowego pełnomocnika – radcę prawnego. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że zmiana pełnomocnika po doręczeniu decyzji - na etapie postępowania odwoławczego, nie miała wpływu na skuteczność doręczenia decyzji do rąk pierwszego pełnomocnika, tym bardziej, że upoważnienie udzielone agencji celnej - nie zostało odwołane. W tej sytuacji należy przyjąć, że termin do wniesienia odwołania powinien być liczony od doręczenia decyzji przedstawicielowi strony, a nie stronie. W realiach obu spraw decyzje zostały doręczone przedstawicielowi strony -agencji celnej w dniu 12 sierpnia 2015 r., zatem ostatnim dniem do wniesienia odwołań był 26 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że odwołania złożone w dniu 1 września 2015 r. przez nowego pełnomocnika - radcę prawnego zostały wniesione z uchybieniem terminu, gdyż w sytuacji jednoczesnego doręczenia decyzji stronie i pełnomocnikowi bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczyna się z datą skutecznego doręczenia rozstrzygnięcia pełnomocnikowi, a nie stronie. Z tych względów skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).