II OZ 551/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1323/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. O., B. O., A. O. i H. O. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1323/15 odmówił K. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z synem i córką. Nie uzyskuje dochodów, gdyż prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty. Posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości 1.200 zł i 950 zł. Skarżący nie wykazał posiadania majątku, przedmiotów wartościowych, oszczędności. Podał, że posiada 1/16 nieruchomości ze spadku oraz 3,6 ha nieruchomości rolnej, co do której toczy się postępowanie o zasiedzenie. W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 16 października 2015 r. skarżący został zobowiązany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), do złożenia dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan majątkowy i dochody. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r. odmówiono K. O. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że jego sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Pomimo wezwania strona nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów świadczących o jej sytuacji materialnej. Lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a tym samym odbiera mu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. O. stwierdził, że przedstawił swoją sytuację majątkową, wykazał okoliczności i fakty, które uzasadniają zwolnienie go od wpisu od skargi. Podkreślono, że posiadany przez skarżącego majątek generuje znaczne koszty w obecnej sytuacji na rynku ekonomicznym i obciążenia na rzecz Skarbu Państwa i Samorządu Terytorialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto wnioskodawca powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ich ponieść. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 16 października 2015 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez wskazanie: - z jakich środków, bądź przy czyim wsparciu wnioskodawca się utrzymuje skoro nie uzyskuje dochodów, ew. należało nadesłać zaświadczenie z urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego, - jaką działalność gospodarczą prowadzi, - kto jest właścicielem lokalu, który wnioskodawca wskazał w formularzu PPF jako miejsce zamieszkania (ul. [...] w W.); należało wskazać wielkość tego lokalu oraz wyjaśnić, czy z osobami które w nim mieszkają wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, skoro A. O., H. O. i B. O. również zamieszkują w tym lokalu; - stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (żywność, leki, odzież itp.) oraz lokalu (opłaty stałe media, telewizja, telefon itp.), - z jakich środków wnioskodawca opłaca alimenty na dzieci, skoro nie uzyskuje dochodów, - czy posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak należało wskazać ich rodzaj rocznik i szacunkowe miesięczne koszty utrzymania, - czy otrzymuje pomoc od rodziny, jeżeli tak, to należało wskazać na czym ona polega, - czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak, to należało nadesłać kopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; a także do nadesłania kopii dokumentu PIT rozliczającego podatek dochodowy za rok 2014 r. oraz kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na żadne z postawionych w nim pytań, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego sytuacji finansowej oraz rzeczywistego stanu majątkowego. Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.