II GZ 393/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 10 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 137/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r., działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił P. S. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2015 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze na opisaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji nakładającą na P. S. (dalej: skarżący) karę pieniężną w wysokości 12 000 zł, strona wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody oraz trudnych, wręcz niemożliwych do odwrócenia skutków. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, mającym na utrzymaniu żonę oraz trójkę małoletnich dzieci, w tym jedno niepełnosprawne, nad którym opiekę sprawuje niepracująca żona. Wnioskodawca wyjaśnił, że z tytułu działalności gospodarczej, w okresie od kwietnia 2013 r. do lipca 2014 r. ponosił straty związane z panującą na rynku konkurencją oraz z nakładami na zakup automatów, w efekcie zaprzestał prowadzenia działalności i sprzedał urządzenia, co pozwoliło na pozyskanie środków na częściową spłatę zobowiązań. Skarżący podał, że jest zatrudniony na stanowisku prezesa zarządu spółki kapitałowej i uzyskuje miesięczny dochód na poziomie 5000 zł netto (6073 zł brutto), ponadto nie posiada żadnych innych składników majątkowych, z których mogłaby zostać wyegzekwowana nałożona kara pieniężna. Stwierdził również, że ewentualna egzekucja nałożonej kary skierowana do jego jedynego majątku w postaci wynagrodzenia za pracę spowoduje brak możliwości zaspokojenia bytu rodziny skarżącego przez okres co najmniej kilku miesięcy. Wnioskodawca podkreślił, że w wyniku toczących się postępowań nałożono na niego kary pieniężne w łącznej kwocie 156 000 zł, przed organami pierwszej instancji toczą się postępowania mające za przedmiot kary pieniężne w wysokości 192 000 zł, a ponadto przedmiotem skarg do Sądu stały się decyzje nakładające na niego obowiązek zapłaty 96 000 zł. Skarżący stwierdził również, że nakładanie kar na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych, w tym art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 612) jest dokonywane przez organy z naruszeniem prawa europejskiego, co w ocenie strony, obliguje Sąd do udzielenia ochrony tymczasowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uznając, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, w pierwszej kolejności wskazał, że wydanie objętego skargą aktu na podstawie przepisu – w ocenie strony niezgodnego z prawem europejskim – nie stanowi okoliczności uzasadniającej udzielenie ochrony tymczasowej. Argumentacja tego rodzaju nie może wywrzeć zamierzonego rezultatu, abstrahuje ona bowiem od przesłanek warunkujących możliwość wstrzymania wykonania aktu lub czynności wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Argumentacja skarżącego zmierzająca do wykazania, iż wykonanie zaskarżonej decyzji narazi go na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków również nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. skarżący poniósł stratę w kwocie 106 853,96 zł. Jednak zgodnie z poglądami orzecznictwa strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie jest przesłanką do wstrzymania wykonania decyzji. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Z kolei, załączona do wniosku dokumentacja nie pozwalała na ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego, i w konsekwencji Sąd nie miał możliwości dokonania oceny, czy wykonanie objętej skargą decyzji – nakładającej obowiązek zapłaty kary w kwocie 12 000 zł – skutkować będzie takim uszczerbkiem w środkach skarżącego, który spowoduje zachwianie bytu jego rodziny. Skarżący wykazał jedynie, że przed organami celnymi toczą się postępowania w przedmiocie kar pieniężnych oraz, że zaskarżył do Sądu trzy decyzje organu odwoławczego, których ewentualna egzekucja, w ocenie wnioskodawcy, pozbawi jego rodzinę koniecznego utrzymania. W tym kontekście Sąd przypomniał, że obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie, że na skutek zapłaty spornej kwoty grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku wykonania zaskarżonej decyzji nie wystarczy zwrot zapłaconej dobrowolnie bądź wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W ocenie WSA skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki udzielenia mu ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. II P. S. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie oraz o orzeczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniu Sądu pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną interpretację i tym samym niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w realiach rozpoznawanej sprawy wykonanie zaskarżonej decyzji nie spowoduje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, a skarżący nie przedłożył dowodów na poparcie swojego stanowiska, podczas gdy strona w dostateczny sposób wykazała (przedkładając stosowną dokumentację), że zarówno jednostkowa kara pieniężna, jak również zbiorcza ich liczba (kilkadziesiąt postępowań prowadzonych w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej) stanowi kwotę, której zapłata wykraczałaby poza możliwości płatnicze skarżącego w realiach jego sytuacji rodzinnej i kondycji majątkowej. Autor zażalenia podniósł również, że według stanu na [...] lutego 2016 r. skarżący posiadał na rachunku bankowym środki w kwocie 308 zł, na rachunku walutowym 305 euro oraz na rachunku oszczędnościowym, według stanu na [...] marca 2016 r. – kwotę 1, 14 zł. Ponadto, wbrew temu, co wskazał WSA w P., strata finansowa skarżącego nie wynika z generowania przez niego kosztów (np. nakładów inwestycyjnych lub odpisów amortyzacyjnych), obniżających dochód, ale z nadwyżki kosztów bieżącej działalności (w tym zobowiązań) nad przychodami z tej działalności, jak również kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z prowadzonymi wobec niego postępowaniami podatkowymi. Skarżący ponownie zaakcentował pogląd, że nakładanie kar, na przyjętej przez organ podstawie, stanowi naruszenie prawa europejskiego. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest pozbawione usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skoro Sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku tak, aby przekonać sąd o zasadności udzielenia ochrony tymczasowej w toczącym się postępowaniu. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, nie udokumentował wystarczająco swojej aktualnej sytuacji majątkowej, a treść uzasadnienia wniosku strona oparła przede wszystkim na wielości toczących się wobec skarżącego postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oraz na poglądzie, że organy – w pewnym uproszczeniu – stosując art. 14 ust. 1 u.g.h. naruszają prawo europejskie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wniosek skarżącego. Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie aktu administracyjnego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w takim akcie należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania aktu nakładającego obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. To strona – chcąc skorzystać z wyjątku od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu – powinna wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania aktu przedstawić sądowi nie tylko argumenty, ale i stosowne dokumenty na ich poparcie, wskazujące że w sprawie istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny nie ma natomiast instrumentów prawnych do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej czy rodzinnej strony, które to okoliczności mają znaczenie przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może spowodować w danym przypadku skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd kasacyjny w całości podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie można utożsamiać z oceną legalności wydanego aktu. Celem instytucji wstrzymania wykonania aktu jest bowiem jedynie tymczasowe ukształtowanie stosunków do czasu merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd. Z powyższego wynika, że Sąd wyłącznie bada zaistnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., przede wszystkim w oparciu o okoliczności wskazane we wniosku. Jak zauważył WSA, z analizy uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak też z dołączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący wykazał w 2014 r. stratę w wysokości 106 853,96 zł przy czym przychód skarżącego wyniósł 860 417,72 zł a koszty uzyskania przychodu 967 271,68 zł. Sąd stwierdził przy tym, że wnioskodawca nie podjął próby ograniczenia ponoszonych kosztów. Skarżący w zażaleniu podniósł, że wykazana strata finansowa nie wynika z generowania przez niego kosztów (np. nakładów inwestycyjnych lub odpisów amortyzacyjnych), obniżających dochód, ale z nadwyżki kosztów bieżącej działalności (w tym zobowiązań) nad przychodami z tej działalności, jak również kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z prowadzonymi wobec niego postępowaniami podatkowymi. Skarżący nie może uzasadniać wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji argumentując, że brak środków na zapłatę kary w tej konkretnej sprawie wynika z konieczności ponoszenia przez niego kosztów innych toczących się postępowań. Jako niekonsekwentne należy również ocenić wyjaśnienia skarżącego, który w uzasadnieniu zażalenia w jednym miejscu stwierdza, że nadal prowadzi działalność gospodarczą (wykazując stratę za 2015 rok) tylko z powodu licznych zawisłych postępowań podatkowych (str. 3 zażalenia), a w innym wskazuje, że faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności, w związku z licznymi postępowaniami wszczynanymi wobec niego przez organy celne (str. 4 uzasadnienia zażalenia). Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że w treści zażalenia skarżący podniósł dodatkowe okoliczności odnoszące się do sytuacji finansowej w postaci informacji o stanie jego rachunków bankowych oraz dotyczące straty poniesionej za 2015 r. w wysokości 41 968,01 zł. Informacje te nie uzasadniają jednak zmiany poglądu w zakresie braku spełnienia przesłanek do udzielenia ochrony tymczasowej. W ocenie Sądu kasacyjnego należy zgodzić się z poglądem WSA, że wykazywana strata nie jest miarodajnym kryterium dla oceny zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. ze względu na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wywieranie skutków finansowych jest dla zobowiązanego do zapłaty kary pieniężnej normalną konsekwencją. Instytucja wstrzymania przez Sąd wykonalności zaskarżonego aktu nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Skarżący nie wykazał, iż zostały spełnione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji organu celnego, dlatego postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.