I OZ 91/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 roku, sygn. akt IV SA/Po 776/15 w sprawie ze skargi R.Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2014 roku Nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przez R.Ś. skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane. We wniosku o przywrócenie terminu skarżąca wskazała, że wprowadzona została w błąd treścią uzasadnienia zakażonej decyzji. Ponieważ z uzasadnienia tego, zdaniem skarżącej, wynikało, iż prawidłowość pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia oceniana będzie dopiero w toku postępowania, którego przedmiotem będzie zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z tego względu skarżąca pozostawała w przekonaniu, że nie ma interesu prawnego i nie może zaskarżyć decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. Skarżąca podkreśliła, że dopiero pełnomocnik wyznaczony z urzędu w sprawie w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń poinformował ją, że według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu niedopuszczalne jest ponowne weryfikowanie czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 144, dalej jako u.ś.r.), skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wyjaśnił, że rozpoznawany wniosek został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego wniesienia określonego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oraz z zachowaniem innych wymogów formalnych. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że we wniosku strona zobowiązana była wykazać (uprawdopodobnić), iż w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie tej czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane działaniem strony i było od niej całkowicie niezależne. Ponadto przesłanka braku winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, zaś sąd oceniając tę przesłankę powinien przyjąć obiektywne mierniki staranności, których można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącą argumenty, nie uprawdopodabniają w dostatecznym stopniu braku jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, ani zachowania należytej staranności przy dokonywaniu tej czynności procesowej. Sąd wyjaśnił, że skarżąca twierdzi, iż została wprowadzona w błąd sformułowaniem na stronie 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji i przez to nie wniosła skargi, oraz że odczytała wskazany przez siebie akapit decyzji w taki sposób, że nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji. Sąd stwierdził, że akapit wskazany przez skarżącą dotyczy konieczności zawarcia pouczenia w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru. Zdaniem Sądu organ rozwlekle, ale i dobitnie, przedstawił swój pogląd, że wniosek skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz decyzja o przyznaniu skarżącej świadczeń opatrzone były stosownymi pouczeniami. W swojej argumentacji Kolegium nie napisało i nie sugerowało, że prawidłowość pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia będzie oceniana w nowej sprawie, której przedmiotem będzie zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zakwestionowane przez skarżącą sformułowanie koresponduje z wcześniejszymi akapitami uzasadnienia i stanowi "podparcie" przedmiotowego rozstrzygnięcia orzecznictwem sądów administracyjnych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła R.Ś. domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do wniesienia skargi oraz zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 86 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, mimo że uchybienie terminu powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, a także naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przepis ten ustanawia wymóg uprawdopodobnienia w dostatecznym stopniu braku winy w uchybieniu terminu oraz zachowania przez skarżącą należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przepisy nie nakładają na osobę fizyczną nieobeznaną w prawie, zachowania staranności w stopniu należytym przy dokonywaniu czynności procesowych. Podkreślono także, że nie można od strony wymagać, aby uprawdopodobniła ona brak swojej winy w uchybieniu terminu, bowiem art. 87 § 2 p.p.s.a. nie przewiduje istnienia takiego obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Ponadto z ugruntowanego podglądu doktryny i orzecznictwa wynika, że oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Pojęcie, miernika staranności, odnosi się do cech danej strony. Inaczej zatem traktowane będą uchybienia osoby fizycznej, a inaczej profesjonalnego pełnomocnika. W myśl zaś art. 86 § 2 p.p.s.a. przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji prawidłowo dokonał zarówno analizy kwestii formalnych, takich jak termin wniesienia przedmiotowego wniosku, jak również w sposób właściwy dokonał oceny uprawdopodobnienia braku winy skarżącej w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wywody Sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne, bez konieczności ich tu powtarzania. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że niedopuszczalne jest ocenianie czy uprawdopodobnienie to nastąpiło w dostatecznym stopniu. Jak zostało wskazane już powyżej, przywrócenie terminu jest instytucją stanowiącą wyjątek od określonej w art. 85 p.p.s.a. zasady bezskuteczności czynności podjętych po upływie terminu. Zatem oczywistym jest, że pojęcie uprawdopodobnienia użyte w art. 87 § 2 p.p.s.a. nie może zostać odczytane jako wyłączne wskazanie jakichkolwiek przyczyn uchybienia terminowi. Ponadto pojęcie to odnosi się wprost do okoliczności uchybienia terminowi bez winy strony. Zatem wnioskodawca musi choć w minimalnym stopniu wykazać, że podnoszone przez niego okoliczności nie były przez niego zawinione. Brak winy strony, jak również zostało wskazane powyżej, oceniany jest przez sąd przez pryzmat posiadanej przez stronę wiedzy czy doświadczenia. Zatem uprawdopodobnienie braku winy w stopniu dostatecznym dotyczy sytuacji, w której strona, zdaniem Sądu, wskazała okoliczności uprawdopodabniające brak jej winy w naruszeniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. W konsekwencji uznać należy, że Sąd I instancji właściwie i zgodnie z obowiązującymi przepisami dokonał oceny czy wskazane przez skarżącą okoliczności są wystarczające do uznania, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Zaskarżone postanowienie w tym zakresie odpowiada prawu. Nie można także zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sąd art. 86 § 2 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu miałoby miejsce, gdyby sąd przywrócił termin niepowodujący dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Przepis tego nie można jednak rozumieć jako nakazu przywracania terminu w każdym przypadku, gdy takie ujemne skutki powstaną. Nakaz taki bowiem powinien byłby zostać sformułowany wprost, zaś w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma przepisu o takiej treści. Ponownie zwrócić uwagę należy, na fakt, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter szczególny i stosowana jest wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, określonych w art. 86 § 1 p.p.s.a. Nie można zatem uznać, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd naruszył art. 86 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wniosku o przyznanie wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej, bowiem stosownie do uregulowania zawartego w art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek taki rozpoznaje właściwy wojewódzki sąd administracyjny.