II GSK 3328/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. WSA Pamela Kuraś - Dębecka po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 956/15 w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. zasądza od D. D. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu 200 (dwieście) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2015 r., w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: funkcjonariusze Urzędu Celnego w L., po przeprowadzeniu kontroli w lokalu [...], stwierdzili, że w miejscu tym znajduje się automat do gier o nazwie HOT FUN nr [...] W toku przeprowadzonego postępowania, Naczelnik Urzędu Celnego w L. ustalił, że gry na wymienionym urządzeniu były grami na automatach w rozumieniu art. 2. ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej ugh lub ustawa o grach hazardowych) - miały charakter losowy i były prowadzone w celach komercyjnych. Wobec tego decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., powołując m. in. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i ust. 2 ugh, wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem objętym skargą kasacyjną, podzielił pogląd organu, że gra na badanym automacie odpowiada warunkom przewidzianym w art. 2 ust. 3 ugh. Następnie Sąd rozważył kwestię przyjęcia przez organ, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na automacie. Według organu wynika to z treści umowy najmu powierzchni użytkowej przedmiotowego lokalu, którą skarżący wynajął spółce P., za co otrzymuje miesięczny czynsz najmu w wysokości 60% od przychodów (przez przychód rozumiano różnicę między wpłatami do automatu, a wypłatami z automatu). Interpretując postanowienia umowy najmu z dnia 3 lutego 2014 r. organ celny wskazał także na inne działania czy czynności skarżącego traktowane jako "urządzanie" we wskazanym znaczeniu. Zdaniem Sądu prawa i obowiązki skarżącego można zakwalifikować jako mieszczące się w zakresie przedmiotowym umowy najmu. Z umowy najmu nie wynika natomiast, jak twierdzi organ, że skarżący otwiera i zamyka samodzielnie automaty do gier przechowywanymi przez niego kluczami. Należałoby wyjaśnić to w kontekście zasad korzystania z tych kluczy określonych przez podmiot serwisujący automaty (art. 8 umowy). Należałoby także wyjaśnić, na czym polega prawo skarżącego do używania opcji serwisowych oraz jaki zakres i znaczenie dla ustalenia, że skarżący jest urządzającym gry, ma posiadanie przez niego poufnych informacji o przychodach z automatu. Oceniając tę kwestię Sąd uznał, że bez przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego nie można wymienionych czynności skarżącego jednoznaczne ocenić jako urządzania gier. W konsekwencji przedwczesne jest stanowisko organu uznające skarżącego za podmiot urządzający gry na automacie. Zdaniem Sądu kolejną kwestią mającą znaczenie w rozpatrywanej sprawie jest ocena działań organów celnych w zakresie zastosowania unormowań dotyczących wymiaru kary pieniężnej w odniesieniu do skarżącego. Sąd stwierdził, że przyjęcie, iż skarżący wykorzystywał kontrolowane urządzenie do organizowania gier hazardowych, w rozumieniu art. 2 ust. 3 ugh, bez koncesji lub zezwolenia, a przy tym wypełnienia ustawowego obowiązku rejestracji takiego urządzenia, wypełniło znamiona czynu opisanego w art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh. Zatem ewentualna kara pieniężna winna być nałożona według dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh, a więc w wysokości "100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry". W rozpatrywanej sprawie można byłoby to ustalić badając przychody w tytułu najmu lokalu, stanowiące równowartość 60% kwoty przychodów. Tymczasem przy wymiarze kary organy powołały się na art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh, a więc na unormowanie przewidujące karę pieniężną dla "urządzającego gry na automatach poza kasynem gry" i w konsekwencji obarczyły skarżącego obowiązkiem zapłaty 12 000 zł. Ta niewłaściwa kwalifikacja deliktu ma zdaniem Sądu wpływ na wynik sprawy, gdyż konieczne jest ustalenie innej wysokości kary. W podstawie prawnej wyroku powołano art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa). II Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa procesowego (art 174 pkt 2 ppsa), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w związku z art 151 ppsa poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w wyniku uznania, że decyzja organu została wydana z naruszeniem prawa materialnego, z uwagi na niewłaściwą kwalifikację deliktu do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, zamiast do art.89 ust. 1 pkt 1 ugh. Podczas gdy należało orzec o oddaleniu skargi z uwagi na to, że wydając zaskarżoną decyzję organy prawidłowo rozstrzygnęły, że podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art 89 ust. 1 pkt 2 ugh; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) ppsa, art. 141 § 4 ppsa i art. 145 § 2 ppsa w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającym na nieprzeprowadzeniu przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie wysokości uzyskiwanego przez stronę skarżącą przychodu z urządzanej przez nią gry na automatach, które to ustalenia, przy zmianie kwalifikacji materialno-prawnej, są niezbędne. Podczas, gdy do takiego uchybienia nie doszło, albowiem materialnoprawną podstawą w spornej sprawie jest art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh, dla zastosowania których, zbędnym jest ustalenie wysokości osiągniętego przez stronę skarżącą przychodu z urządzania gry; 3. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art.89 ust. 1 ugh polegające na wadliwej ocenie stanu faktycznego i uznaniu za przedwczesne stanowiska organu kwalifikującego skarżącego jako podmiot urządzający gry podlegający karze pieniężnej w trybie art.89 ugh jedynie na podstawie oddania lokalu (jego części) do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatu za stały czynsz. Podczas gdy z treści umowy najmu wynika, że skarżący czerpał określony zysk z urządzanych na spornym automacie gier w wysokości 1000 zł przychodów, a jego obowiązki, w związku z zawartą umową, nie ograniczały się jedynie do udostępnienia części lokalu, w którym umieszczono automat, co istotnie wpływa na kwalifikację skarżącego jako urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ugh; II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), tj.: 1. art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh w zw. art. 6 ust. 4 ugh poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ten przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy z uwagi na okoliczność, że skarżący będąc osobą fizyczną nie może ubiegać się o wydanie koncesji na prowadzenie kasyna gry w świetle art. 6 ust. 4 ugh, kwalifikacja deliktu w niniejszej sprawie może nastąpić jedynie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh; 2. art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten dotyczy wyłącznie przypadków, gdy podmiot urządzający gry działa legalnie, tj. na podstawie koncesji, zezwolenia, zgłoszenia, rejestracji, o których mowa w art. 6 ust. 1, art. 6 ust. 2, art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 1a, art. 7 ust. 2 i art. 2, gdy z treści tego przepisu, jego celu oraz wykładni systemowej wynika, że przepis ten dotyczy wszystkich przypadków urządzania gier na automatach poza kasynem gry, bez względu na legalność działania przez urządzającego gry, a wyłącznym kryterium przewidzianym przez ustawodawcę w tym przepisie jest rodzaj działalności - urządzanie gier na automatach oraz miejsce urządzania gier - poza kasynem. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w treści art. 141 ppsa. 3. art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że podmiot działający nielegalnie, tj. bez koncesji, zezwolenia, zgłoszenia czy rejestracji, który urządza gry na automatach poza kasynem kwalifikuje się wyłącznie do unormowania art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh, a nie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Podczas, gdy w przypadku urządzania gry na automatach poza kasynem gry ma zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh jako przepis lex specialis w stosunku do przepisu art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh. Podnosząc te zarzuty skarżący organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący organ zrzekł się również rozprawy. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji uchylający decyzję wydaną na podstawie art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych z dwóch powodów. Po pierwsze Sąd przyjął, że organ przedwcześnie uznał skarżącego – wynajmującego powierzchnię części lokalu - za urządzającego gry na automacie w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Po wtóre, w ocenie Sądu I instancji, w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, a w konsekwencji kara pieniężna powinna zostać określona w wysokości, o której mowa w art. 89 ust. 2 pkt 1 tej ustawy (100 % przychodu uzyskanego z urządzanej gry), a nie w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh (12 000 od każdego automatu). Odnosząc się najpierw do tej drugiej przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powołana przez organ podstawa prawna nałożenia kary - art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych - była prawidłowa. Zauważa, że zajęte przez Sąd I instancji stanowisko było prezentowane, acz niejednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W związku z wystąpieniem rozbieżności Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił z wnioskiem o podjęcie w składzie siedmiu sędziów uchwały wyjaśniającej obejmującej m.in. zagadnienie "czy urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez koncesji i wymaganej rejestracji automatu podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust.1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, czy też karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy". Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 16 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt II GPS 1/16 w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę, stanowiącą w punkcie 2, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry – podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Uchwałą tą skład orzekający jest związany mocą art. 269 § 1 ppsa. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1518/14, dostępne w CBOSA). W tej sytuacji za usprawiedliwione należy uznać te zarzuty skargi kasacyjnej, które kwestionują pogląd Sądu I instancji, co do naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh (wszystkie zarzutu postawione w oparciu o podstawę kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 1 ppsa oraz pierwszy zarzut obejmujący naruszenie przepisów postępowania). Przechodząc natomiast do zarzutów odnoszących się do przyjęcia przez Sąd I instancji, że przedwcześnie organ uznał skarżącego za urządzającego gry na automacie Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten w zdaniu pierwszym stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wśród niezbędnych składników uzasadnienia wyroku art. 141 § 4 ppsa wymienia obowiązek przedstawienia zwięzłego stanu sprawy. Obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1 ppsa). W uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wystarczy zatem ograniczyć się do stwierdzenia, co ustaliły organy, lecz niezbędne jest wskazanie, które ustalenia zostały przyjęte przez sąd I instancji, a które nie. Tylko wtedy bowiem sąd administracyjny władny jest dokonać prawidłowej oceny zastosowania prawa materialnego przez organ administracji, tj. przyrównać przyjęty stan faktyczny do miarodajnej normy prawa materialnego i ustalić na tej podstawie treść wyroku. Przenosząc te uwagi na treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku zauważyć najpierw należy, że w aktach administracyjnych znajduje się umowa najmu z dnia 22 stycznia 2014 r. nr [...], zawarta pomiędzy skarżącym i P. Sp. z o.o. Na tą właśnie umowę powołuje się zarówno organ I, jak i II instancji, analizując jej zapisy w celu ustalenia, kto w sprawie jest "urządzającym" gry na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, umieszczonym w lokalu [...], którego właścicielem jest skarżący (wynajmujący). Z umowy wynika, że wynajmujący oddaje spółce do wyłącznego korzystania powierzchnię użytkową 2 m2, w celu zainstalowania przez spółkę urządzeń rozrywkowych, w tym automatów do gier i gier losowych, a miesięczny czynsz najmu wynosi 1000 zł. Tymczasem Sąd I instancji przedstawiając w części historycznej uzasadnienia orzeczenia stan faktyczny sprawy wywiódł, że "z protokołu kontroli nr [...] wynika, że w tym lokalu znajdował się automat do gier: HOT FUN nr [...], który zgodnie z umową najmu powierzchni użytkowej nr [...] z dnia 1 lutego 2014 r. okazaną przez właściciela użytkującego lokal - należał do spółki z o.o. P. z/s we W.". Z kolei w części prawnej uzasadnienia Sąd stwierdza, że "jak wynika z akt sprawy, organy orzekające w sprawie uznały, że urządzającym gry na przedmiotowym automacie był skarżący. Według organu wynika to z treści umowy najmu powierzchni użytkowej przedmiotowego lokalu, którą skarżący wynajął spółce P., za co otrzymuje miesięczny czynsz najmu w wysokości 60% od przychodów (przez przychód rozumiano różnicę między wpłatami do automatu, a wypłatami z automatu)". Ponadto, że organ interpretował postanowienia umowy najmu z dnia 3 lutego 2014 r. Następnie wskazuje, że "ewentualna kara pieniężna winna być nałożona według dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 1 ugh, a więc w wysokości "100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry". W rozpatrywanej sprawie można byłoby to ustalić badając przychody w tytułu najmu lokalu, stanowiące równowartość 60% kwoty przychodów". W kontrolowanym w granicach skargi kasacyjnej wyroku inny zatem stan faktyczny wynika z treści zaskarżonej decyzji, inny z części historycznej uzasadnienia wyroku, a jeszcze inny z wywodów zawartych w części prawnej pisemnych motywów rozstrzygnięcia. Ta wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku sprawia, że nie sposób ustalić jaki stan faktyczny przyjął Sąd I instancji. Ponadto rodzi się uzasadniona wątpliwość, czy w objętym skargą kasacyjną wyroku Sąd nie wziął pod uwagę zapisów innej umowy, niż ta, którą dysponował organ i która znajduje się w aktach tej sprawy, a podkreślenia wymaga, że we wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd I instancji nakazał powtórnie przeanalizować przez organ zapisy umowy najmu, co następnie miałoby wpływ na ustalenie, czy skarżący był "urządzającym" gry na automacie w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Uzasadnienie wyroku ma dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, a w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Zarys wykładu, Warszawa 2003, s. 282). Nie wymaga głębszego wywodu teza, że uzasadnienie wyroku objętego skargą kasacyjną nie daje takiej rękojmi. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w stopniu, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ppsa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 ppsa oraz art. 203 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.