III SA/Lu 840/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi R. P. na orzeczenie Komendant Policji z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. na rzecz skarżącego R. P. kwotę [...](dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym orzeczeniem z dnia [...] maja 2015 r., Nr [...] Lubelski Komendant Wojewódzki Policji utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w H. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania R. P. winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. Komendant Powiatowy Policji w H. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko R. P. Na skutek wydania postanowienia o zmianie zarzutów, obwinionemu zarzucono, że nie powiadomił pisemnym raportem, drogą służbową przełożonego właściwego w sprawach osobowych – Komendanta Powiatowego Policji w H. o ukaraniu go karą nagany wyrokiem Sądu Rejonowego II Wydział Karny w H. z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt II Ka 440/14, w terminie 7 dni od dnia zaistnienia zdarzenia, tj. uprawomocnienia się wyroku. Powyższe stanowiło przewinienie dyscyplinarne określone w art. 132 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.), dalej: ustawa o Policji lub ustawa, w związku z § 13 pkt 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. z 2013 r., poz. 644), dalej: rozporządzenie w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów lub rozporządzenie. Po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, Komendant Powiatowy Policji w H. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] uznał R. P. winnym zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarną nagany. W wyniku rozpatrzenia odwołania R. P., Wojewódzki Komendant Policji orzeczeniem z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Komendanta Powiatowego Policji w H. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Komendant Powiatowy Policji w H. uznał R. P. winnym zarzucanego czynu i wymierzył karę dyscyplinarną nagany. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Wojewódzki Komendant Policji orzeczeniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Komendanta Powiatowego Policji w H. Komendant Powiatowy Policji w H., w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] uznał R. P. winnym zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarna nagany. W wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżącego odwołania, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. Komendant Wojewódzki Policji utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie dyscyplinarne. W uzasadnieniu organ szczegółowo zrelacjonował przebieg postępowania dyscyplinarnego. Podniósł, że w świetle przepisów ustawy o Policji, policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną w sytuacji popełnienia przewinienia dyscyplinarnego umyślnie lub nieumyślnie, przy czym przewinienie to polegać może na działaniu lub zaniechaniu działania. Organ stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania dyscyplinarnego wynika, że R. P. nie miał zamiaru popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. Popełnił je, na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Skarżący nie złożył wraz z apelacją do Sądu Okręgowego w Z. wniosku o doręczenie wyroku, przez co w sposób nieumyślny popełnił przewinienie dyscyplinarne, bowiem do dnia 4 lipca 2014 r. nie dopełnił obowiązku wynikającego z § 13 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów, tj. nie powiadomił Komendanta Powiatowego Policji w H. o wydaniu prawomocnego wyroku. Komendant Wojewódzki Policji stwierdził, że skarżący, pomimo że był prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej, która odbyła się w dniu 27 czerwca 2014 r., nie podjął żadnych starań w zakresie ustalenia rozstrzygnięcia apelacji przez Sąd Okręgowy w Z. Dopiero po uzyskaniu informacji, że Komendant Powiatowy Policji w H. ma zamiar wszcząć postępowanie dyscyplinarne za niepowiadomienie o wyroku sądu, skarżący udał się w dniu 17 września 2014 r. do Sądu Rejonowego w H., gdzie dowiedział się, że Sąd Okręgowy w Z. utrzymał w mocy wyrok sądu I instancji oraz nałożył na skarżącego obowiązek pokrycia kosztów sądowych. Wówczas R. P. sporządził raport, informujący Komendanta Powiatowego Policji w H. o ukaraniu go karą nagany przez Sąd Rejonowy w H. Nieumyślność działania obwinionego oraz podjęcie starań zmierzających do zmniejszenia skutków przewinienia dyscyplinarnego stanowiły przesłanki złagodzenia wymiaru kary. Organ uwzględnił również wcześniejszą niekaralność skarżącego oraz dotychczasowy przebieg służby. Skargę sądową na powyższe orzeczenie złożył R. P., wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 135g ust. 1 w związku z art. 132 ust. 1-2, ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, poprzez rażąco dowolną ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że skarżący popełnił przewinienie dyscyplinarne; - art. 135g ust. 1 ustawy o Policji, poprzez jednostronną ocenę materiału dowodowego, ukierunkowaną na nałożenie na skarżącego nadmiernej dolegliwości, przejawiającą się w uwypukleniu okoliczności przemawiających na niekorzyść skarżącego, przy jednoczesnym pominięciu faktów świadczących o braku winy skarżącego; - art. 135c ust. 2 ustawy o Policji, poprzez niezasadne uznanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączenia od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, prowadzącego je rzecznika dyscyplinarnego. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że niezwłocznie po uzyskaniu informacji o uprawomocnieniu się wydanego wobec niego wyroku, podjął działania mające na celu jego zweryfikowanie. Następnie, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z § 13 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów, zawiadomił w formie pisemnego raportu właściwego przełożonego dyscyplinarnego o ukaraniu go za popełnione wykroczenie. Skarżący podniósł, że na skutek niestawiennictwa na rozprawie oraz nieskutecznego doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia należnych kosztów sądowych, do chwili nadesłania przez Sąd Rejonowy w H. do Komendy Powiatowej Policji w H. stosownych informacji, nie miał świadomości co do treści wydanego w jego sprawie orzeczenia. Skarżący nie jest prawnikiem i błędnie przyjął, że odpis orzeczenia sądu odwoławczego zostanie mu doręczony z urzędu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego, skarżący stwierdził, że w toku postępowania zaistniała potrzeba przesłuchania rzecznika dyscyplinarnego w charakterze świadka, w związku z zakwestionowaniem przez R. P. okoliczności pouczenia go o treści rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów, z którego wynika obowiązek zawiadomienia o ukaraniu za wykroczenie popełnione przez funkcjonariusza. Odprawa, w trakcie której miało dojść do podpisania przez skarżącego karty zapoznania się w ww. rozporządzeniem prowadzona była przez rzecznika dyscyplinarnego – kom. M. D. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są trafne. Sierżant sztabowy R. P. stanął pod zarzutem popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w § 13 pkt 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów, w związku z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji – nie dopełnienia obowiązków służbowych w ten sposób, że będąc ukarany karą nagany za wykroczenie wyrokiem Sądu Rejonowego w H. z dnia 10 marca 2014 r. w sprawie II W 1297/13, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia 27 czerwca 2014 r. w sprawie II Ka 440/14, nie powiadomił o tym fakcie w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się wyroku, tj. do dnia 4 lipca 2014 r. w pisemnym raporcie, drogą służbową przełożonego właściwego w sprawach osobowych – Komendanta Powiatowego Policji w H. W myśl § 13 pkt 4 rozporządzenia policjant obowiązany jest poinformować w terminie 7 dni od zaistnienia zdarzenia w pisemnym raporcie, drogą służbową przełożonego właściwego w sprawach osobowych o ukaraniu za wykroczenie. Analiza przepisu wskazuje na to, że zdarzeniem rodzącym obowiązek powiadomienia przełożonego jest dzień wydania wyroku I instancji za popełnienie wykroczenia, a nie data prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o wykroczenie. Prawodawca nie określił bowiem, że chodzi o wydanie prawomocnego wyroku skazującego za wykroczenie. W ocenie sądu, od daty ogłoszenia wyroku w I instancji, tj. od dnia 10 marca 2014 r., rozpoczął się bieg terminu określonego w § 13 pkt 4 rozporządzenia. W tych okolicznościach uznać trzeba, że przełożony dyscyplinarny – z korzyścią dla skarżącego przyjął błędnie inną, późniejszą datę zdarzenia, od którego rozpoczyna bieg powyższy termin, tj. datę wydania wyroku w II instancji będącą jednocześnie datą uprawomocnienia się wyroku I instancji (27 czerwca 2014 r.). Dlatego też bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutu zawartego w pkt 2 skargi. Konstrukcja zarzutu postawionego obwinionemu wymagała wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący został zapoznany z treścią rozporządzenia w sprawie szczegółowych praw i obowiązków policjantów. Stosownie do art. 135g ust. 1 ustawy o Policji – przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiąjące zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. W myśl zaś ust. 2 tego przepisu – obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem. Niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego. Co do zasady, w toku postępowania dyscyplinarnego wnioski dowodowe zgłaszane przez obwinionego powinny zostać uwzględnione. Odmowa może nastąpić wyłącznie w przypadkach enumeratywnie wskazanych w art. 135f ust. 7 ustawy o Policji, tj. gdy: 1) okoliczność, która ma być udowodniona nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy; 2) dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności lub nie da się przeprowadzić; 3) przeprowadzenie dowodu jest sprzeczne z prawem. W toku postępowania dyscyplinarnego skarżący zanegował, aby przedstawiono mu treść rozporządzenia, zakwestionował również, aby złożył podpis (k. 2 akt postępowania) świadczący o tym, że w dniu 10 lipca 2013 r. został zapoznany z pismem Komendanta Wojewódzkiego Policji, znak [...], dotyczącym tego rozporządzenia (k. 3 akt postępowania). Obwiniony kilkakrotnie wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego w celu stwierdzenia, czy podpis na karcie zapoznania się z treścią przedmiotowego aktu prawnego został nakreślony przez niego. Dowód ten nie został uwzględniony. Rzecznik dyscyplinarny uznawał pierwotnie, że dowodu nie da się przeprowadzić, bowiem przepisy ustawy o Policji oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 lutego 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 306) w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów, nie przewidują możliwości powołania biegłego (k. 91 akt postępowania). Później stwierdził, że okoliczność ta została wyjaśniona poprzez przesłuchanie świadków podinsp. P. Ł. i sierż. P. K. Ponadto zauważył, że z karty opisu stanowiska pracy obwinionego wynika, że jest odpowiedzialny za podnoszenie swoich kwalifikacji poprzez udział w doskonaleniu zawodowym i samokształceniu. Pogląd ten podzielił przełożony dyscyplinarny w postanowieniu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (k. 344-344 v) oraz wyższy przełożony dyscyplinarny w zaskarżonym orzeczeniu, który stwierdził dodatkowo, że skarżący jako doświadczony funkcjonariusz pełniący służbę od 15 lat, nie może zasłaniać się nieznajomością wewnętrznych procedur obowiązujących w Policji. Tym bardziej, że w przeszłości informował Komendanta Powiatowego Policji w H. o zakończeniu postępowania karnego, które było prowadzone w jego sprawie. Powyższe stanowisko nie podlega aprobacie sądu. Art. 135e ust. 1 ustawy o Policji nie wymienia katalogu dowodów, które mogą być przeprowadzone w postępowaniu dyscyplinarnym. Tylko jako przykładowe dowody ustawodawca wskazał przesłuchanie świadków i obwinionego oraz zlecenie przeprowadzenia odpowiednich badań. Przemawia za tym użycie zwrotu "w szczególności". Rzecznik dyscyplinarny obowiązany jest zbierać materiał dowodowy i podejmować czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. Nie można zatem przyjąć, że ustawodawca ograniczył, bądź wyłączył możliwość przeprowadzenia określonych dowodów, np. dowodu z opinii biegłego. Nie można również podzielić stanowiska organów obu instancji, że wniosek dowodowy nie podlegał uwzględnieniu, gdyż okoliczności przedstawione przez obwinionego zostały wyjaśnione przez świadków. Z zeznań świadków P. Ł. (k. 100) i P. K. (k. 99) wynika, że owi funkcjonariusze nie widzieli, aby skarżący zapoznawał się z rozporządzeniem lub podpisywał się na karcie zapoznania się z tym aktem prawnym. Nie widzieli również, aby inna osoba złożyła podpis za skarżącego. Wyjaśnili, że pisma przeznaczone do wiadomości i zapoznania się, są wyłożone w sali odpraw, która jest ogólnie dostępna dla funkcjonariuszy Zespołu Patrolowo – Interwencyjnego Komendy Powiatowej Policji w H. Pisma pozostają na sali odpraw, dopóki ostatni policjant nie zapozna się z ich treścią. Nie można zatem przyjąć za organem, że okoliczność która miała zostać udowodniona "jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy". Nie można również domniemywać, że skarżący powinien był znać treść rozporządzenia. Skarżący nie jest prawnikiem i nie pracuje na stanowisku związanym ze stosowaniem prawa. W tej sytuacji, skoro nie występowała żadna przesłanka negatywna wymieniona w art. 135f ust. 7, zaś dowód wnioskowany przez obwinionego zmierzał wprost do wyjaśnienia sprawy, przeto dowód ten powinien zostać przeprowadzony. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 135c ust. 2 ustawy o Policji. W myśl art. 135c ust. 1 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny lub rzecznik dyscyplinarny podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli: 1) sprawa dotyczy go bezpośrednio; 2) jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym obwinionego lub osoby przez niego pokrzywdzonej (...); 3) był świadkiem czynu; 4) między nim a obwinionym lub osobą pokrzywdzoną przez obwinionego zachodzi stosunek osobisty mogący wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Pełnomocnik skarżącego nie wskazał w skardze sądowej, aby w sprawie występowała jedna z przesłanek wymienionych w art. 135c ust. 1 ustawy, rodzących obowiązek wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym. Powołał się na przesłankę wymienioną w art. 135c ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu "(...) rzecznika dyscyplinarnego można wyłączyć od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym także z innych uzasadnionych przyczyn". W uzasadnieniu skargi pełnomocnik stwierdził, że w toku postepowania zaistniała potrzeba przesłuchania rzecznika dyscyplinarnego M. D.w charakterze świadka, na okoliczność zapoznania obwinionego z treścią rozporządzenia, w trakcie odprawy do służby w dniu 10 lipca 2013 r. Niesporne jest, że we wskazanej dacie M. D. dokonywała odprawy R. P. do służby. Przełożony dyscyplinarny postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. (k. 134 akt postępowania) odmówił wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego podnosząc, że dowód ten jest zbędny do wyjaśnienia sprawy. Aczkolwiek uzasadnienie postanowienia jest lakoniczne, to zgodzić się trzeba ze stanowiskiem Komendanta Powiatowego Policji w Hr. Zauważyć należy, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a zwłaszcza z notatki urzędowej z dnia [...] października 2014 r. sporządzonej przez kom. M. D. (k. 68 akt postępowania) nie wynika, aby poleciła ona skarżącemu zapoznanie się z treścią rozporządzenia, ewentualnie aby widziała, że skarżący zapoznał się z tym aktem prawnym i złożył podpis na karcie zapoznania. Przyznała zatem okoliczności zawarte w tezie dowodowej postawionej przez skarżącego. W tym stanie rzeczy uznać trzeba, że skarżący nie wykazał skutecznie, aby zaistniała jedna z ustawowych przesłanek wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego od udziału w postępowaniu. Skoro jednak, o czym była wcześniej mowa, zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 135e ust. 1, art. 135f ust. 7 i art. 135g ust. 1 i ust. 2 ustawy o Policji w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Rozpoznając ponownie odwołanie, Komendant Wojewódzki Policji dostosuje się do przedstawionych wskazań. W obliczu konieczności doprowadzenia dowodu z opinii biegłego organ zdecyduje, czy przeprowadzenie tego dowodu i ewentualnie innych czynności (np. zebranie próbek pisma pochodzących od skarżącego) nastąpi w trybie art. 135l ustawy, czy też zakres postępowania dowodowego powoduje konieczność zastosowania art. 135n ust. 4 pkt 3 ustawy. Z tych względów, należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 p.p.s.a.