II GZ 642/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2016 r. sygn. akt V SO/Wa 6/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów za nieprzekazanie sądowi kompletnych akt sprawy postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt V SO/Wa 6/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów za nieprzekazanie sądowi kompletnych akt sprawy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący: 1) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, 2) mieszka w Londynie w mieszkaniu socjalnym (przyznanym dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy) i jest zwolniony z opłat za czynsz, 3) podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości 648 GBP, 4) wydatki wynoszą 641 GBP (w tym spłata pożyczki w wysokości 6200 GBP w miesięcznych ratach po 325 GBP, koszty postępowania sądowego w Polsce, przede wszystkim koszty korespondencji w kwotach 317 GBP i 360 zł, wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki w kwocie 48 GBP, opłata telefoniczna w kwocie 35 GBP, travel card w wysokości 42 GBP) , 5) nie posiada żadnego majątku, 6) nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty, Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie przedstawiła wszystkich informacji, o które została wezwana oraz nie nadesłała żądanych dokumentów. Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy dopuszczalne było wezwanie strony do przedstawienia dokumentu, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania oraz tłumaczenia tego dokumentu na język polski. WSA zwrócił uwagę, że opisany lokal socjalny - zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy - został przyznany jego żonie, zaś obecnie wnioskodawca wskazuje, że nadal ten lokal zajmuje, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z tego względu Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że istocie jest to mieszkanie socjalne, a nie np. mieszkanie przez niego wynajmowane. Ponadto skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego. Za niewystarczające uznał Sąd powoływanie się przez wnioskodawcę w tym zakresie na tzw. Hausing Benefit, w sytuacji, gdy strona nie podjęła nawet próby przetłumaczenia tego dokumentu na język polski. Wątpliwości Sądu pierwszej instancji wzbudziły również oświadczenia strony co do kwoty (40 zł) jaka pozostaje po odliczeniu kosztów od uzyskiwanych dochodów. Kwota ta nie pozwalałaby na zapewnienie miesięcznego wyżywienia, a wnioskodawca nie oświadczył, że koszty związane z zakupem żywności również są pokrywane przez funkcjonującą w Wielkiej Brytanii opiekę socjalną. Zdaniem WSA, wnioskodawca - mimo wezwania - nie przedstawił kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje tygodniowo kwotę 151,20 GBP (określaną przez stronę jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach") wraz z tłumaczeniem na język polski. Sąd stwierdził, że przedstawiony przez stronę dokument ewidencjonuje wprawdzie wpływ wspomnianej kwoty, przy której jednak występują zupełnie nieczytelne ciągi znaków (np. "BGC", SJ721663D DWP PC"), nie wskazujące zrozumiałej postawy, na jakiej kwoty są wypłacane na rachunek strony. Wnioskodawca nie przedłożył również tłumaczenia na język polski składanych wyciągów z rachunku bankowego, a jedynie złożył wyjaśnienia co do części ewidencjonowanych kwot. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem WSA, nieudzielanie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Z tego względu Sąd uznał oświadczenie wnioskodawcy za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie można było dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się strona. Wobec tego Sąd przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, że w odniesieniu do niego wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy, określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zażalenie (nazwane przez stronę "sprzeciwem") na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył W. S. W uzasadnieniu stwierdził, że referendarz sądowy powinien dokładnie zapoznać się z treścią złożonego wniosku "PPF" o przyznanie prawa pomocy. Oświadczył, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Dodał również, że "Złożone oświadczenie dotyczy wszystkich punktów części I i II uzupełnionego wniosku, stosownie do przepisu art. 255 P.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny - na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów - czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem wnioskodawca - mimo wezwania - nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś przedstawione dokumenty i wyjaśnienia są niejasne oraz budzą uzasadnione wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Wprawdzie W. S. zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 17 grudnia 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2015 r. wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.), wnioskodawca nie przedłożył bowiem w szczególności: 1) kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 GBP/tydzień wraz z tłumaczeniem na język polski, 2) tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem na język polski, 3) kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowego w kwocie 6200 GBP" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, 4) innego dokumentu, z którego wynika, że strona korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium Anglii ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości oraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Brak nadesłania tych dokumentów uniemożliwiał zweryfikowanie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wobec tego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na zmianę oceny wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji nie mogły wpłynąć argumenty podniesione w zażaleniu. Stwierdzenia zawarte w zażaleniu nie odnoszą się bowiem w ogóle do wskazanych przez WSA argumentów świadczących o niewykazaniu przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. PG