II GSK 2598/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Walentyna Długaszewska Protokolant asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "G." Spółki z o.o. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 474/14 w sprawie ze skargi "G." Spółki z o.o. w T. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 474/14 oddalił skargę "G." Spółki z o.o. w T. (dalej: Spółka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. o odmowie uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego [...]. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Urząd Patentowy udzielił Spółce prawa z rejestracji wzoru przemysłowego [...], z okresem ochrony rozpoczynającym się od 1 marca 2004 r. Wzór został zarejestrowany [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r., stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 1 marca 2009 r. prawa z rejestracji wskazanego wyżej wzoru przemysłowego, z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za II okres ochrony. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2011 r. Spółka wystąpiła o uchylenie decyzji z dnia [...] listopada 2011 r., wskazując, że przemawia za tym słuszny interes strony polegający na ponoszeniu znacznych strat finansowych z powodu braku możliwości produkowania i wprowadzania do obrotu opakowania objętego wygaszonym wzorem. Spółka uznała także, że uchylenie decyzji leży w interesie społecznym, ponieważ skala konsekwencji prawnych i gospodarczych przekroczenia terminu do uiszczenia opłaty pozostaje w drastycznej dysproporcji do naruszenia jakiego się dopuściła. Uchybienie terminu było spowodowane istotną reorganizacją firmy, dużymi zmianami kadrowymi i koniecznością przeprogramowania komputerów, z uwagi na zawirusowanie systemów informatycznych (w tym systemu kontroli opłat za ochronę), co jest okolicznością o cechach siły wyższej. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a. w związku z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej: p.w.p. oraz art. 245 ust. 1 p.w.p., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r., którą odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. Urząd stwierdził, że ustalony w oparciu o decyzję z [...].11.2011 r. stan prawny, tj. wygaśniecie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego jest prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami. W takim stanie rzeczy zmiana tego stanu prawnego, czyli uchylenie decyzji z [...].11.2011 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...].02.2011 r. doprowadziłoby do wydania rozstrzygnięcia niezgodnego z obowiązującymi przepisami – art. 90 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 118 ust. 1 oraz art. 224 ust. 4 p.w.p. Zatem decyzja taka, wydana na podstawie normy proceduralnej zawartej w art. 154 k.p.a., naruszałaby przepisy materialne p.w.p. W ocenie UP, naruszenia wskazanych przepisów nie sposób usprawiedliwić interesem finansowym strony, wyrażającym się w czerpaniu znacznych dochodów z korzystania z prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Urząd wyjaśnił także, że nie przesądza a priori, iż decyzja ostateczna wydana w oparciu o cyt. przepisy nie może być zmieniona na podstawie art. 154 k.p.a., ale w tej sprawie nie zostały wskazane żadne okoliczności ani argumenty pozwalające na uchylenie decyzji ostatecznej w sposób nieprowadzący do naruszenia wyżej wymienionych przepisów materialnych. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd przypomniał, że nieuiszczenie opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego i daje Urzędowi Patentowemu podstawę do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie tego prawa stosownie do unormowań zawartych w art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 i 4 p.w.p. Jak wynika z akt sprawy i co nie jest sporne, stosowna opłata za drugi okres ochrony wzoru wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej za ochronę z tytułu uiszczenia opłaty po upływie wyznaczonego terminu, zostały wniesione przez Spółkę po upływie ustawowych terminów, o których mowa w art. 224 ust. 2 i 4 p.w.p. – po upływie dwóch lat od pierwotnego terminu uiszczenia należnej opłaty. Sąd zgodził się z organem, że niedopełnienie przez skarżącą obowiązku uiszczenia opłaty nie wynikało z okoliczności nadzwyczajnych, których wystąpienia nie można było przewidzieć czy też im zaradzić, a które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu w myśl art. 243 ust. 6 p.w.p. Takimi okolicznościami nie są, wskazywane przez Spółkę, reorganizacja firmy ani awarie informatyczne. Skarżąca zarzuciła, że analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie pozwala na stwierdzenie, że wykazała wszystkie przesłanki, wskazane w art. 154 k.p.a., warunkujące uchylenie decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego [...]. W jej ocenie utrata znacznych korzyści finansowych związanych z wygaszeniem tego prawa, stanowi słuszny interes strony, podobnie jak konieczność dokonania zwolnień kadrowych stanowi słuszny interes społeczny. Sąd nie uwzględnił tych zarzutów i podkreślił, że należy mieć na uwadze, czy w ogóle zachodzi możliwość uchylenia decyzji, mającej charakter decyzji związanej, na podstawie art. 154 k.p.a., a taka właśnie sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu Urząd Patentowy słusznie wywiódł, że z uwagi na dyspozycję art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 4 p.w.p., który znajduje odpowiednie zastosowanie także do wzorów przemysłowych, w związku z brakiem przesłanki egzoneracyjnej z art. 243 ust. 6 ustawy, organ był związany treścią przepisu nakazującego wydanie jedynej możliwej w takiej sytuacji decyzji, stwierdzającej wygaśnięcie prawa z rejestracji określonego wzoru przemysłowego. Zdaniem Sądu, w tym przypadku ustawodawca nie pozostawia organowi administracji luzu decyzyjnego, a podejmowana na podstawie powołanych wyżej przepisów decyzja ma charakter deklaratoryjny, gdyż jedynie potwierdza to, co wynika z mocy samego prawa. Jednocześnie ustawodawca ogranicza rygoryzm prawny tej regulacji poprzez możliwość uniknięcia negatywnych tego skutków i uiszczenia opłaty w dodatkowym 6-miesięcznym terminie. Instytucja ta spełnia więc funkcję podobną do przywrócenia terminu podstawowego. W tym stanie rzeczy WSA przyjął, że Urząd słusznie odmówił wzruszenia swojej pierwotnej decyzji z dnia [...] lutego 2011 r., która nie należała do sfery uznaniowości organu, uznając jednocześnie, iż skarżąca na podstawie art. 154 k.p.a. nie może ponownie nabyć prawa z rejestracji wzoru przemysłowego [...]. Będzie to możliwe tylko w odrębnym trybie, tj. w nowym postępowaniu rejestracyjnym. W skardze kasacyjnej Spółka domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz rozpoznania skargi poprzez uchylenie decyzji obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji wskutek naruszenia: 1. art. 154 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że decyzje o charakterze deklaratoryjnym, nienależące do sfery uznaniowości organu, nie mogą zostać uchylone na podstawie przepisu art. 154 § 1 k.p.a., pomimo że brak jest podstaw do wyżej opisanej wykładni przepisów, gdyż w świetle treści obowiązujących norm decyzje o charakterze deklaratoryjnym, należące do sfery uznaniowości organu, mogą zostać uchylone lub zmienione na podstawie przepisu art. 154 § 1 k.p.a.; 2. art. 154 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak jest podstaw do wzruszenia decyzji Urzędu Patentowego, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek wskazanych w przepisie art. 154 § 1 k.p.a.; 3. art. 102 ust. 1, art. 103 ust. 1-3 i art. 104 ust. 1 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że ponowne nabycie prawa z rejestracji zarejestrowanego wzoru przemysłowego będzie możliwe w trybie nowego postępowania rejestracyjnego, podczas gdy przesłankami rejestracji wzoru przemysłowego jest posiadanie przymiotu nowości i indywidualnego charakteru, w konsekwencji więc brak jest możliwości nabycia ponownie prawa z rejestracji na wzór przemysłowy po jego wygaśnięciu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Spółka spełniła wszystkie przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji na podstawie art. 154 k.p.a., a zatem UP powinien był decyzję uchylić, co leży w słusznym interesie strony, który wykazała. Przeciwne uznanie Sądu I instancji, że uchylenie decyzji naruszałoby prawo materialne jest nietrafne, po pierwsze dlatego, że w mocy pozostałoby prawo z rejestracji wzoru [...] (co nie miałoby wpływu na sytuację prawną innego podmiotu niż Spółka), a po drugie dlatego, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie prawa z rejestracji nie została opublikowana, więc żaden podmiot trzeci nie posiada wiedzy, jakoby wzór przemysłowy stracił moc. W ocenie skarżącej kasacyjnie powyższe pozwala przyjąć, że uchylenie decyzji zgodnie z wnioskiem nie byłoby sprzeczne z prawem i nie naruszyłoby niczyjego interesu. Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zarzuty skargi kasacyjnej wniesionej przez uprawnioną Spółkę koncentrują się wokół kwestii dopuszczalności zmiany ostatecznej decyzji wygaszającej udzielone na wzór przemysłowy prawo ochronne. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji wadliwie uznał, że wydana na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. ostateczna decyzja nie może zostać zmieniona w oparciu o art. 154 k.p.a. bowiem w przypadku skarżącej spełnione zostały wszystkie przesłanki do zmiany decyzji w tym trybie, zatem nie było przeszkód aby stwierdzającą wygaśniecie prawa ochronnego decyzję uchylić. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, bowiem zarzuty nią postawione są nieuzasadnione, a przedstawiona w uzasadnieniu tej skargi argumentacja całkowicie błędna. Elementem zasadniczym stanu faktycznego sprawy, jest upływ czasu do wniesienia opłaty okresowej za kolejny okres ochrony. Niesporne jest, że skarżąca Spółka nie uiściła wymaganej art. 224 ust. 2 p.w.p. opłaty ani w terminie wynikającym z tego przepisu, ani w dopuszczonym ust. 4 art. 224 cyt. ustawy okresie sześciu miesięcy po upływie terminu podstawowego, określonego w ust. 2. Powyższe zaniechanie rodzi ex lege skutek, określony przepisem art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., mającym zastosowanie na mocy art. 118 ust. 1 p.w.p. Stosownie do treści pierwszego ze wskazanych przepisów, prawo ochronne na wzór przemysłowy wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej, przy czym dodać należy, iż wygaśnięcie następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wzoru, co wynika z ust. 4 art. 90 p.w.p. Stwierdzone decyzją Urzędu Patentowego na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. wygaśnięcie prawa ochronnego z powodu nieuiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony stanowi przyjętą ustawą Prawo własności przemysłowej sankcję za niewywiązanie się z obowiązku wniesienia pobieranej za ochronę opłaty okresowej. Ze względu na treść normy prawnej stanowiącej o wygaszeniu prawa ochronnego, w sytuacji niekwestionowanego zaistnienia przesłanki wygaśnięcia tego prawa, za niedopuszczalne należy uznać wzruszenie tego rodzaju decyzji na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., który to przepis dozwala organowi administracji zmianę ostatecznej decyzji pod warunkiem, że nie tworzy ona prawa dla żadnej ze stron oraz że zmiana taka jest uzasadniona interesem słusznym strony lub interesem społecznym. Stwierdzenie, iż decyzja kreuje uprawnienie, wyklucza nie tylko potrzebę analizowania kwestii związanych ze słusznym interesem strony lub interesem społecznym, ale w ogóle wyłącza możliwość nadzwyczajnej weryfikacji decyzji na wskazanej podstawie prawnej. Oceniając dopuszczalność zmiany decyzji ostatecznej na zasadzie art. 154 § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustanowione wskazanym przepisem k.p.a. prawo organu do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji – bez znaczenia przy tym jest czy decyzja ma charakter związany czy uznaniowy – nie może na tyle wkraczać w sferę regulowaną przepisami prawa materialnego, ażeby odwołując się do słusznego interesu strony lub interesu społecznego, jako warunków zastosowania normy procesowej, można było przekreślić określony przepisami prawa materialnego skutek, w szczególności jeśli skutek ten ma charakter sankcji za określone działanie lub brak działania. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a jest jednym z nadzwyczajnych sposobów weryfikacji decyzji i dotyczy decyzji ostatecznych dotkniętych wadami zwykłymi oraz decyzji prawidłowych pod względem prawnym. Możliwość zastosowania tego przepisu dotyczy wyłącznie tych decyzji, na mocy których strona nie nabyła prawa. O tym czy w konkretnym wypadku mamy do czynienia z decyzją kreującą jakieś uprawnienie dla którejkolwiek ze stron postępowania decyduje treść normy prawnej i podjętego na jej podstawie rozstrzygnięcia. Decyzja stwierdzająca wygaśnięcie prawa ochronnego na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 p.w.p. jest, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, decyzją deklaratoryjną, choć nie charakter normy prawnej decyduje o możliwości zastosowania przez organ art. 154 k.p.a. Zgodnie bowiem z treścią odpowiednio stosowanego, na podstawie art. 118 ust. 1 p.w.p. przepisu art. 90 ust. 3 p.w.p., prawo ochronne na wzór przemysłowy wygasa w dniu, w którym nastąpiło zdarzenie z jakim ustawa wiąże skutek wygaśnięcia tego prawa. Decyzja, którą wydaje Urząd Patentowy, na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. w związku z ust. 1 pkt 3 tej ustawy, potwierdza w istocie przewidziane art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. wygaśnięcie prawa z dniem, w którym upłynął termin do wniesienia opłaty okresowej. Decyzja ta, identyfikując utracone prawo i dzień w którym ta utrata nastąpiła, tworzy prawo dla stron postępowania w tym znaczeniu, że stwarza stan pewności co do prawa (vide: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11 wyd., C.H.Beck, str. 594 oraz A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2005, str. 909 - 908). Jeżeli zatem decyzja Urzędu Patentowego wydana na podstawie art. 90 ust. 2 w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. potwierdza powstałe dla strony ex lege skutki jej zaniechania, to zmiana takiej decyzji w oparciu o art. 154 k.p.a. prowadziłaby do stanu sprzecznego z prawem, co wyklucza zastosowanie tej normy prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011 r. o sygn. akt II OSK 2404/10; publik. CBOSA). Powyższe uzasadnia oddalenie zarzutu skarżącej kasacyjnie Spółki niewłaściwego zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. oraz argumentacji nierozważenia wszystkich przesłanek zastosowania tego przepisu. Zarzut naruszenia art. 102 ust. 1, art. 103 ust. 1 - 3 i art. 104 p.w.p. w sposób opisany w skardze kasacyjnej jest o tyle chybiony, że nie może mieć wpływu na prawidłowo dokonaną ocenę, że zmiana decyzji o wygaśnięciu prawa ochronnego na wzór przemysłowy na podstawie art. 154 k.p.a. jest niedopuszczalna, a zatem że odmowa zmiany tej decyzji była prawidłowa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.