II OZ 1384/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 649/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: I. uchylić zaskarżone postanowienie, II. oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 649/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie A. W. na postanowienie tego Sądu z dnia 20 września 2016 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Sąd podniósł, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, modyfikująca – w sprawach wszczętych po tym dniu, a taką jest rozpoznawana sprawa – m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zmianie uległ m.in. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stanowiący, że wniesienie sprzeciwu (jeśli nie jest on odrzucony) skutkuje utratą mocy przez zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został ten sprzeciw wniesiony, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie sądu wydane w tym trybie przysługiwało zażalenie (por. art. 260 p.p.s.a. in fine, w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r.). Obecnie w świetle art. 260 p.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy, orzekając jako Sąd II instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obecnie obowiązującym nie wskazuje na zaskarżalność postanowienia wydanego na jego podstawie. Również art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żaden inny przepis ustawy, nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienia sądu. W niniejszej sprawie postanowienie tut. Sądu z dnia 20 września 2016 r., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016 r., jest prawomocne i skarżącemu nie przysługiwało prawo do wniesienia od niego zażalenia. Fakt błędnego pouczenia strony nie skutkuje uznaniem, iż przysługuje jej od takiego postanowienia środek zaskarżenia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd odrzucił zażalenie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, zażalenie nie zawiera jednak usprawiedliwionych podstaw. Podstawą odrzucenia przez Sąd I instancji zażalenia A. W. było uznanie, że przedmiotowa sprawa sądowoadministracyjna jest sprawą wszczętą po 15 sierpnia 2015 r., co oznacza, iż postępowanie w przedmiocie prawa pomocy reguluje wprowadzony ustawą nowelizującą z dnia 9 kwietnia 2015 r., art. 260 p.p.s.a. Taki pogląd Sądu I instancji nie znajduje uzasadnienia na gruncie dokumentów zgromadzonych w aktach sądowych sprawy. Zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Już w chwili wniesienia skargi do organu zostaje wszczęte postępowanie sądowoadministracyjne, bowiem w tej chwili następuje określenie niezbędnych stron postępowania przed sądem administracyjnym ( skarżącego oraz organu administracji publicznej), dla których z tą właśnie chwilą powstają określone prawa i obowiązki na gruncie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniesienie skargi do organu rozpoczyna spór o legalność zaskarżonego aktu lub czynności (bezczynności), który ma zostać rozstrzygnięty orzeczeniem sądu (por. Postępowanie sądowoadministracyjne, red. T. Woś, wyd. 7, Warszawa 2015 r., str. 203). W przedmiotowej sprawie skarga została nadana na adres organu w dniu 22 lipca 2015 r. (k. 13 akt sądowych), co oznacza, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r., a zatem powołany przez Sąd I instancji art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny, który w ocenie Sądu powinien być podstawą określenia trybu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie znajduje zastosowania w sprawie. Należy nadto zwrócić uwagę, że w postanowieniu z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II OZ 1245/16 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż : W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, czy w aktualnym stanie prawnym, po wejściu w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie. Przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 9 kwietnia 2015 r. zagadnienie to zostało rozstrzygnięte uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt I GPS 1/09 (ONSAiWSA z 2010 r., z. 2, poz. 17). W uchwale tej zajęto stanowisko, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o odrzuceniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje zażalenie. W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że podstawą zażalenia jest przepis art. 227 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych przysługuje zażalenie, zaś postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu jest postanowieniem w przedmiocie kosztów sądowych, co wynika chociażby z tego, że art. 259 § 2 znajduje się w rozdziale 3 działu V "Zwolnienie od kosztów sądowych". Stanowisko to jest aktualne także po zmianach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dokonanych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r., która weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Źródłem wątpliwości co do aktualności tego stanowiska mogły być zmiany wprowadzone w art. 258 P.p.s.a., a w szczególności nadanie nowego brzmienia art. 260 P.p.s.a., który inaczej reguluje rozpoznanie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Zasadnicza treści art. 260 P.p.s.a. jest taka, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1) oraz że sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2), co oznacza, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane po rozpoznaniu sprzeciwu nie przysługuje zażalenie. Przepis ten wprowadza wyjątek od zasady, że na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, w przypadkach przewidzianych w ustawie, przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że przepis ten musi być rozumiany ściśle i nie jest dopuszczalne stosowanie wykładni rozszerzającej znaczenie tego przepisu. Z przepisu art. 260 P.p.s.a. wynika wprost, że dotyczy on rozpoznania sprzeciwu i wydania przez sąd postanowienia, w którym zaskarżone sprzeciwem zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zostanie zmienione albo utrzymane w mocy. Oznacza to, że przepis ten nie obejmuje postanowienia sądu o odrzuceniu sprzeciwu wydanego na podstawie art. 259 § 2 P.p.s.a. Z tych względów należy przyjąć, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 P.p.s.a., o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, przysługuje zażalenie". Według obowiązujących w poprzednim stanie prawnym (do 15 sierpnia 2015 r.) przepisów, które powinny stanowić podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny rozpoznawał orzekając jako sąd I instancji. Na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w tym przedmiocie przysługiwał środek zaskarżenia – zażalenie. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, co otworzyło możliwość rozpoznania zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2016 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Kontrolując zaskarżone postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma ono usprawiedliwionych podstaw, ponieważ skarżący nie przedstawił nowych okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji : w zakresie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., zaś w zakresie rozpoznania zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.