II FZ 278/16

Dnia 30 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 940/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.B. i P.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 940/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek P.B. (dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jego i M.B. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym wniosku Skarżący zaznaczył, iż nie posiada znacznych dochodów. Utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 244,16 zł brutto. Wcześniej był właścicielem firmy, jednakże Starosta K. zakazał mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów. Obecnie musi obsługiwać zaciągnięte w związku z ówcześnie prowadzoną działalnością zobowiązania, wcześniej pokrywane z jej dochodu. Skarżący posiada nieruchomości w Z.: grunt o pow. 12 164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana. Część budynków, w których w przeszłości prowadził działalność gospodarczą zajmuje "B." sp. z o.o. Z tego tytułu Skarżący uzyskuje przychód w wysokości 6 350 zł brutto miesięcznie. Posiada również nieruchomość przy ul.[...], która jest jego własnością w 1/5 oraz nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha. Na 25 ha ziemi uprawia pszenżyto, a na 20 ha pszenicę. W 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości 110 000 zł, przy czym zasiew 30 000 zł, uprawa 52 000 zł, środki ochrony roślin 18 000 zł, ubezpieczenie 6 000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 4 000 zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł 100 000 zł. Z tytułu renty inwalidzkiej Skarżący uzyskuje dochód brutto w wysokości 663,20 zł, tj. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości 415,71 zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną - M.B., osobą niepracującą, która uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie. Za ubiegły rok jej dochód wyniósł 1 773,86 zł. Podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 2 230 zł, przy czym gaz, prąd - 460 zł, woda, kanalizacja - 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - 350 zł, telefon - 100 zł, ubezpieczenie na życie - 60 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego - 1 200 zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów i innych obciążeń. Skarżący posiada rachunek bankowy w Nordea Bank Polska S.A., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Oświadczył również, że jest w posiadaniu następujących pojazdów mechanicznych: samochód "Volkswagen Transporter" 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 10 000 zł; samochód "Mercedes Benz" S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1 000 zł; samochód "Volkswagen Tiguan" 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50 000 zł; ciągnik "Białoruś"; naczepa cysterna "Enerco" NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38 000 zł. Wskazał, że na dzień 31 stycznia 2016 r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz 1 osobę na umowę zlecenie. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r., odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia 2015 r. do grudnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, Skarżący posiada liczne źródła dochodu, tj. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, gospodarstwo rolne, ponadto utrzymuje się z wynagrodzenia o pracę, a także otrzymuje świadczenie rentowe. Sąd podkreślił, że Skarżący posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów, a także nieruchomości. Następnie Sąd, na podstawie złożonych przez Skarżącego oświadczeń oraz załączonych kopii rocznych zeznań podatkowych, przedstawił wysokość uzyskanego przez niego przychodu i poniesionych kosztów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Na ich podstawie wywiódł, że w 2013 r., 2014 r. oraz w okresie od stycznia do grudnia 2015 r. Skarżący poniósł stratę. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia więc potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną skargą. W dalszej kolejności Sąd wskazał, że Skarżący spłaca co prawda ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, tj. pożyczkę zaciągniętą w ING Bank Śląski, w wysokości 2 515,32 zł miesięcznie. Zauważył jednak, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do prowadzonych wobec Skarżącego licznych postępowań egzekucyjnych, Sąd uznał, że zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Sąd zwrócił również uwagę, że Skarżący jest pracownikiem i prokurentem "B." sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna. Oświadczył, że obecnie nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem "B." sp. z o.o., jednakże Sąd stwierdził, że jej utworzenie (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2 080 926,82 zł. Wskazane powyżej rozbieżności nie zostały, w ocenie Sądu, wyjaśnione przez Skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący. W uzasadnieniu podniósł, że "Sąd swoim postanowieniem dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej". Stwierdził również, że jego dochody drastycznie spadły i że nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych we wskazanej kwocie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna ona jednak uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji przez pryzmat przywołanej powyżej przesłanki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odpowiada ono prawu. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Dodatkowo ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W ramach planowania wydatków strona, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez Skarżącego, a dotyczących jego sytuacji finansowej, słusznie uznał, że nie wykazał on, iż uiszczenie kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, że w opisanej sprawie Skarżący przedstawił dokumentację z której wynika, że uzyskuje on przychody z następujących źródeł: wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 244,16 zł brutto miesięcznie, z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu pomieszczeń - 6 350 zł brutto miesięcznie, ponadto prowadzi gospodarstwo rolne i otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 663,20 zł - po potrąceniach komorniczych 415,71 zł. Tym samym wykazane przez Skarżącego przychody przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz koszty, jakie Skarżący przeznacza na miesięczne utrzymania gospodarstwa domowego tj. 2 230 zł. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez Skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wymaga również podkreślenia, że podnoszona przez Skarżącego okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko niemu, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem powołując się na tę okoliczność Skarżący nie przedłożył wyciągów z czynnych rachunków, nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych, nadto nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od niego na realizację środków egzekucyjnych. Samo bowiem oświadczenie, że "posiada rachunek w Nordea Bank Polska S. A. jednakże rachunek ten jest już od dawna zajęty w związku z prowadzonymi sprawami egzekucyjnymi" nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej Skarżącego skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych - wpływów i obciążeń, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że Skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Także fakt uzyskania licznych kredytów bankowych nie potwierdza stanowiska Skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej. Należy wskazać, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie może przesądzać o jej zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, jak wynika z oświadczenia Skarżącego, spłaca on swoje zobowiązania, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a.