II FZ 327/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Grażyna Nasierowska, , , po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1848/15 odrzucające sprzeciw w sprawie ze skargi J. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 6 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1848/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił sprzeciw J. U. na postanowienie referendarza sądowego z 23 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1848/15, odmawiające zmiany postanowienia z 11 lipca 2016 r., w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 28 września 2015 r., w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd podał, że skarżący w skardze sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przewodniczący Wydziału 12 listopada 2015 r. zarządził doręczenie stronie urzędowego formularza PPF celem jego wypełnienia przez skarżącego, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zarządzeniem z 5 stycznia 2016 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o prawo pomocy bez rozpoznania. Postanowieniem z 22 lutego 2016 r. WSA we Wrocławiu utrzymał w mocy zarządzenie referendarza. Pismem z 22 marca 2016 r. skarżący ponowił swój wniosek o przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 11 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy z uwagi na nienadesłanie dodatkowych informacji i dokumentów. Postanowieniem z 17 października 2016 r. WSA we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Następnie skarżący został wezwany, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 listopada 2016 r., do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącemu 13 grudnia 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący kolejny raz ponowił swój wniosek o prawo pomocy. Postanowieniem z 23 stycznia 2017 r. referendarz odmówił zmiany swojego wcześniejszego postanowienia z 11 lipca 2016 r. Na to postanowienie strona złożyła sprzeciw zgodnie z pouczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, powoławszy się na treść art. 167a § 1 i § 2 i art. 259 § 1 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wskazał, iż z powołanych przepisów wynika, że dopuszczalność wniesienia sprzeciwu warunkowana jest rodzajem zaskarżonego orzeczenia referendarza sądowego i uznał, iż postanowienie referendarza sądowego wydane w trybie art. 165 p.p.s.a. jest niezaskarżalne. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że skarżący ma możliwość opłaty kosztów sądowych, podczas gdy ze złożonego przez niego oświadczenia wynika, że nie ma on takich możliwości, bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie, iż tryb przewidziany w tym przepisie może być stosowany także w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy oraz, że referendarz sądowy może wydać postanowienie w zakresie prawa pomocy na podstawie art. 165 p.p.s.a. (art. 167a § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując sprzeciw skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z 23 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1848/15, Sąd pierwszej instancji odwołując się do art. 167a § 2 i art. 259 § 1 p.p.s.a. uznał, iż na ww. postanowienie wydane w trybie art. 165 p.p.s.a. zażalenie nie przysługuje. Z takim stanowiskiem Sądu nie można się zgodzić. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż art. 165 p.p.s.a. uchyla skutek związania sądu wydanym przez siebie postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie. Przepis ten w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, daje sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Jak już wskazano, Sąd pierwszej instancji wywodzi, iż art. 167a § 2 i art. 259 § 1 p.p.s.a., regulujące zaskarżalność postanowień referendarza sądowego nie wymieniają postanowienia wydanego w trybie art. 165 p.p.s.a. Umknęło jednak sądowi pierwszej instancji, że wśród postanowień wymienionych w art. 194 § 1 p.p.s.a. nie wymieniono postanowienia wydanego przez sąd w trybie art. 165 p.p.s.a. Jednakże w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż na postanowienie wydane w trybie art. 165 p.p.s.a. służy zażalenie, jeżeli służyło ono na postanowienie, które zostało uchylone, zmienione bądź na postanowienie, którego zmiany sąd odmówił (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2009 r., sygn. akt I OZ 1032/09). Warto zauważyć, iż identyczna regulacja zawarta została w art. 359 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.). Także wśród postanowień wymienionych w art. 394 § 1 k.p.c., nie wskazano postanowienia wydanego w art. 359 § 1 k.p.c., jednakże dopuszczalność zaskarżenia postanowienia wydanego na podstawie art. 359 § 1 k.p.c. jest bezsporna (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 23 października 2013 r., sygn. akt II Cz 616/13, postanowienie SN z 20 lutego 2013 r., sygn. akt I CZ 22/13, w którym SN badał możliwość zaskarżenia postanowienia, które zostało uchylone na podstawie art. 359 § 1 k.p.c.). Skoro jak wynika z powyższego ugruntowane jest w orzecznictwie, iż na postanowienie wydane przez sąd w trybie art. 165 p.p.s.a. czy art. 359 § 1 k.p.c. przysługuje środek zaskarżenia w przypadku gdy przysługuje zażalenie na postanowienie, którego zmiany lub uchylenia odmówiono, to mając na uwadze art. 167a § 1 p.p.s.a., przysługuje zażalenie na postanowienie referendarza sądowego wydane na podstawie art. 165 p.p.s.a. Art. 167a § 1 p.p.s.a. jasno bowiem wskazuje, iż do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Zastosowanie innego trybu w przypadku postanowienia referendarza sądowego jest niezgodne z art. 167a § 1 p.p.s.a., co powoduje niebezpieczeństwo pozbawienia strony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz jest niezgodne z zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.