II GZ 83/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 1276/15 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek T. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Bk 1276/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił wniosek T. Spółki z o.o. z siedzibą w [...], wstrzymując wykonanie zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] września 2015 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. (nr [...]) o wymierzeniu skarżącej spółce kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w skardze spółka (reprezentowana przez radcę prawnego) wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Sąd pierwszej instancji uznał - mając na uwadze argumenty pełnomocnika przedstawione we wnioskach kierowanych w sprawach zawisłych przed WSA w Białymstoku - że spółka uprawdopodobniła w wystarczający sposób, że wykonanie decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki, czyli przesłanki wstrzymania wykonania decyzji określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, skutków zapłaty należności pieniężnej (które co do zasady są odwracalne) nie można rozpatrywać w oderwaniu od wysokości tej należności, która w okolicznościach konkretnego przypadku - w połączeniu z ilością spraw tego rodzaju rozpatrywanych przed sądami - może wpłynąć na uzasadnione przypuszczenie utraty płynności finansowej skarżącej spółki i nawet ogłoszenia jej upadłości. Mając na uwadze wysokość kary pieniężnej wymierzonej spółce w niniejszej sprawie (12 000 zł) oraz okoliczność, że w WSA w Białymstoku zarejestrowane są kolejne sprawy dotyczące wymierzenia spółce kary pieniężnej z tytułu urządzana gry na automatach poza kasynem gry, Sąd podzielił stanowisko pełnomocnika strony co do groźby utraty płynności finansowej w razie wykonania decyzji, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu. Zaznaczył przy tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji zagrażające zakończeniem prowadzonej działalności gospodarczej stanowi spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor Izby Celnej (zastępowany przez radcę prawnego). Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Strona wnosząca zażalenie zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 61 § 3 p.p.s.a., które miało bezpośredni wpływ na wydanie orzeczenia, bowiem Sąd uznał, że warunek uprawdopodobnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków jest spełniony poprzez ilość spraw (kilkadziesiąt) obecnie zarejestrowanych w WSA w Białymstoku dotyczących wymierzenia spółce kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd nie odniósł się natomiast do kondycji finansowej spółki. Wprawdzie cytowany przepis jako wystarczające wskazuje uprawdopodobnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, tym niemniej należy je powiązać z ogólną kondycją spółki w momencie zawisłości postępowania skargowego. Nadzwyczajny środek ochrony, jakim jest wstrzymanie wykonania decyzji, nie może być oderwany od rzeczywistej sytuacji podmiotu. Wstrzymanie wykonania decyzji może ograniczyć realną wykonalność w przyszłości, zatem powinno podlegać wszechstronnej ocenie przez Sąd już na wstępnym etapie zawisłości sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca przedstawiła okoliczności uprawdopodabniające wystąpienie w jej przypadku niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem takiej oceny były: 1) wysokość wymierzonej spółce w niniejszej sprawie kary pieniężnej (12 000 zł), 2) okoliczność, że w WSA w Białymstoku są zarejestrowane są również inne sprawy dotyczące wymierzenia skarżącej spółce przez organy celne kar pieniężnych z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Mając na uwadze obie te okoliczności, Sąd pierwszej instancji uwzględnił argumentację skarżącej spółki - zawartą we wnioskach kierowanych w sprawach zawisłych przed WSA w Białymstoku - że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi utratą płynności finansowej spółki, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie została należycie uzasadniona, a przez to nie może być uznana za prawidłową. Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. W aktach niniejszej sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które uprawdopodabniałyby oświadczenie zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że wykonanie tejże decyzji (tj. zapłata kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł nałożonej w postępowaniu administracyjnym) przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do utraty płynności finansowej skarżącej spółki. W szczególności strona wnioskująca o zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. Sąd pierwszej instancji odwołał się natomiast do "argumentów pełnomocnika przedstawionych we wnioskach kierowanych w sprawach zawisłych przed tut. Sądem", jednak nie wskazał jakie to argumenty - niewynikające z akt sprawy, lecz znane temu Sądowi z urzędu - przemawiają za zastosowaniem w niniejszej sprawie ochrony tymczasowej. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości zweryfikowania prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny, że wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do wyrządzenia spółce szkody, która byłaby dla niej znaczna lub trudnych do odwrócenia skutków, choćby w postaci groźby utraty płynności finansowej. Zaskarżone postanowienie podlega zatem uchyleniu z powodu naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., bowiem w jego uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji odwołuje się do argumentów znanych mu z urzędu, nie wskazując o jakie argumenty chodzi, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zastosowania przez WSA art. 61 § 3 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji będzie miał na uwadze, że przesłanki przyznania prawa pomocy muszą być odniesione do sytuacji konkretnego podmiotu, nie zaś oceniane niejako w oderwaniu od tej sytuacji. O niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie może bowiem świadczyć sama wysokość kar pieniężnych, które zostały nałożone na stronę, lecz dopiero porównanie ewentualnego wpływu wykonania decyzji nakładających kary na sytuację wnioskodawcy. Na ogół dla dokonania takiego porównania niezbędne jest dysponowanie przez sąd administracyjny wiarygodnymi informacjami o sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786). PG