I OSK 2608/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 66/16 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] 2015 r. [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej oddala skargę kasacyjną. I OSK 2608/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę W. K. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej. W wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...]r., na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 74 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 149), Starosta Powiatu w M. orzekł o utracie przez W. K. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] r. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżąca mimo, iż w dniu [...] r. składając dokumenty do rejestracji, zapoznała się z oświadczeniem bezrobotnego w karcie rejestracyjnej i informacją dla osób rejestrujących się m.in. o obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu osoby bezrobotnego, (potwierdzając powyższe własnoręcznym podpisem), po przyznaniu jej statusu osoby bezrobotnej od dnia [..] r. świadczyła pracę w dniu [...] r. na podstawie umowy zlecenia, nie informując o tym fakcie Powiatowego Urzędu Pracy w M.. Organ I instancji podniósł, iż skarżąca również w piśmie z dnia [...] r. złożyła oświadczenie, w którym potwierdziła, iż w dniu [...] r. podjęła pracę zarobkową, w związku z powyższym w świetle przepisów ustawy należało W. K. pozbawić statusu bezrobotnego z dniem podjęcia pracy, tj. z dniem [...] r. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r., Wojewoda Z. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. W. K. stawiła się w Powiatowym Urzędzie Pracy i zgłosiła problem dotyczący ubezpieczenia zdrowotnego córki w związku z czym organ zatrudnienia pozyskał z bazy osób ubezpieczonych ZUS informację dotyczącą zbiegu tytułu ubezpieczeń w dniu [...]r. W dniu [...]r. skarżąca złożyła oświadczenie, że w dniu [...] 1 r. przeprowadziła wykład, który trwał dwie godziny, nadto wyjaśniła, iż uzyskane wynagrodzenie ledwo pokryło koszty podróży i nadmieniła, iż nie pobiera żadnych środków finansowych z tytułu posiadania statusu osoby bezrobotnej. Organ II instancji wyjaśnił, iż w świetle art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, skutkuje albo niemożliwością zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego albo też stanowi przesłankę do utraty tego statusu. Zgodnie z ustawową definicją innej pracy zarobkowej, może ona być wykonywana na podstawie umów cywilnoprawnych np. umowy zlecenia, o dzieło, przy czym nie chodzi jedynie o rzeczywiste wykonywanie pracy, ale pozostawanie w stosunku prawnym, z którego wynika uzyskiwanie dochodów (niezależnie, czy rzeczywiście one były uzyskiwane w danym okresie oraz podleganie ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym. Organ II instancji zauważył, iż skarżąca zarówno w piśmie z dnia [...]r., jak i w odwołaniu od zaskarżonej decyzji potwierdziła, że w dniu [...] r. świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia, co stanowi przesłankędo utraty statusu osoby bezrobotnej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie W. K. podniosła, iż była przez cały czas gotowa i zdolna do zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, a 2 - godzinny wykład dla Z. L. P. przy K. G. w S. w dniu [...] r. miał charakter kurtuazyjny, nie oznaczał podjęcia przez skarżącą pracy. Uzyskane wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto stanowiło symboliczny zwrot kosztów, który pokrył koszty dojazdu. Skarżąca podała, iż poszerza swoje kompetencje zawodowe, współpracuje z Powiatowym Urzędem Pracy, terminowo stawia się na wymagane spotkania i udziela wszelkich niezbędnych informacji. Skarżąca obawia się, iż wyrejestrowanie z datą wsteczną, (po upływie [...] miesięcy) może skutkować obciążeniem jej kosztami leczenia i hospitalizacji, której była poddawana na przełomie [...]r. i [...] r., co w jej sytuacji życiowej - jest matką samodzielnie wychowującą dziecko, może skutkować powstaniem długów, których nie będzie w stanie spłacić. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 2 W uzupełnieniu skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wskazał, iż skarżąca wprawdzie podpisała umowę cywilnoprawną, lecz nie miała ona charakteru zarobkowego, nie była zawarta w celu świadczenia przez skarżącą pracy czy usług, służyła wyłącznie rozliczeniu kosztów przejazdu skarżącej, a samo wygłoszenie wykładu miało na celu podwyższenie kwalifikacji skarżącej. Podstawowe znaczenie dla oceny stosunku zobowiązaniowego ma zamiar stron i cel umowy, a ten w sytuacji skarżącej nie zmierzał do podjęcia przez nią pracy w związku z czym skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu. Jednocześnie zarzucił, iż organy obu instancji nie zbadały charakteru, motywów i przesłanek zawarcia przez skarżącą umowy, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej złożył do akt oświadczenie biblioteki [...], z którego wynika, iż spotkanie zostałozorganizowane w dniu [...]r. W kontekście złożonego do akt sprawy dokumentu pełnomocnik podnosił, iż umowa zlecenia została podpisana [...] r. po przedstawieniu przez skarżącą wysokości wydatków związanych z przygotowaniem się do spotkania. Były to koszty podróży i materiałów dydaktycznych, zatem umowa nie miała charakteru zarobkowego, jej celem nie było osiągnięcie przez skarżącą jakiegokolwiek dochodu. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej złożył do akt dokumenty podpisane przez skarżącą przy zawieraniu umowy, w tym oświadczenie do umowy zlecenia i o dzieło jednocześnie wskazując, iż umowa została zawarta ustnie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd uznał za bezsporną okoliczność, że w dniu [...] r. skarżąca zawarła umowę zlecenia mającą na celu poprowadzenia wykładu, a także, iż skarżąca za wykonaną pracę otrzymała jednorazowe wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Powyższe przyznała sama skarżąca. W ocenie Sądu I instancji, z powyższych okoliczności jednoznacznie wynika, iż skarżąca na podstawie zawartej umowy wykonywała inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia w dniu [...] r., a zatem w dniu jej zawarcia przestała spełniać warunki uprawniające ją do uznania jej za osobę bezrobotną. Natomiast bez znaczenia dla dokonanej wyżej oceny pozostaje, 3 zdaniem Sądu, podnoszona przez skarżącą kwestia nazewnictwa, charakteru zawartej umowy, motywów jej zawarcia - chęć podwyższenia kwalifikacji. Niezależnie bowiem od tego, jak strony nazwałyby zawartą umowę, to z charakteru wykonywanych przez skarżącą czynności, w szczególności samodzielności w prowadzeniu wykładu, jego przygotowaniu jednoznacznie wynika, że skarżąca świadczyła pracę. Dodatkowo podkreślić wypada, iż za pracę tę otrzymała wynagrodzenie, a więc niewątpliwie w dniu zawarcia umowy przestała być "osobą niewykonującą inną pracę zarobkową". Należało zatem uznać, iż organy obu instancji orzekły trafnie. Za chybione, w ocenie Sądu, należało uznać zarzuty skarżącej, że zawarta przez nią umowa cywilnoprawna nie miała charakteru zarobkowego, nie była zawarta w celu świadczenia przez skarżącą pracy czy usług, służyła wyłącznie refundacji poniesionych przez nią kosztów. Z załączonego do pisma skarżącej z dnia [...] r. dowodu przelewu (k. [...] akt administracyjnych) wynika, iż wynagrodzenie zostało przez zleceniodawcę przelane na rachunek bankowy skarżącej tytułem zleconej pracy, a nie tytułem refundacji kosztów podróży. Faktu otrzymania wynagrodzenia nie kwestionuje również skarżąca. Należy pamiętać, iż zawierając umowę zlecenia strony mogły postanowić, iż zlecenie będzie nieodpłatne. Fakt przelania środków na rachunek bankowy świadczy o jej odpłatnym charakterze. Poza tym, wbrew twierdzeniu skarżącej nie ma znaczenia dla sprawy, na jaki cel skarżąca miała wydatkować otrzymane wynagrodzenie. Nie zmienia to bowiem faktu, iż została zawarta umowa zlecenia poprowadzenia wykładu i za tę pracę skarżąca otrzymała wynagrodzenie. Wbrew twierdzeniu skarżącej brak jest jakichkolwiek wątpliwości, co do treści i charakteru umowy. Końcowo Sąd I instancji stwierdził, że problematyka poruszona w skardze, dotycząca konieczności zwrotu przez skarżącą kosztów leczenia w związku z utratą statusu bezrobotnego, nie może mieć wpływu na dokonaną przez Sąd ocenę legalności zaskarżonej decyzji, gdyż nie mieści się w granicach sprawy w rozumieniu art. 135 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. K., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, podniosła zarzut naruszenia: 1) prawa materialnego, tj. 4 - art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez jego zastosowanie, - art. 65 kodeksu cywilnego poprzez jego nieuwzględnienie, 2) przepisów postępowania, tj.: - art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym (błąd w ustaleniach faktycznych), tj. błędne przyjęcie, że kwota w wysokości [...] zł stanowiła wynagrodzenie za wykonaną przez skarżącą usługę, podczas gdy z przedstawionych dowodów jednoznacznie wynika, że kwota ta miała jedynie pokryć koszty podróży i przygotowania wykładu, błędne przyjęcie, że wygłoszenie wykładu stanowiło pracę zarobkową, podczas gdy skarżąca świadczyła usługę nieodpłatnie w celu podwyższenia kwalifikacji koniecznych do uzyskania stopnia doktora, - naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, polegającej na przekroczeniu przez Sąd swobodnej i kontrolowanej oceny dowodów, poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez błędną analizę treści ustnej umowy zlecenia, a tym samym błędne i dowolne przyjęcie odpłatnego charakteru umowy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania, błędne ustalenie przez Sąd stanu faktycznego, pominięcie istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, brak odniesienia się do wszystkich zarzutów, co nie pozwala skarżącej w pełni poznać przesłanki, jakimi kierował się Sąd wydając zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że skarżąca pomimo zawarcia ustnej umowy zlecenia nie podjęła się zatrudnienia, a tym samym nie podjęła się żadnej pracy zarobkowej czy też świadczenia usług pozwalających na zakwalifikowanie jej jako pracownika zatrudnionego na umowę o pracę lub osobę zatrudnioną na podstawie innego stosunku cywilnoprawnego. Wobec powyższego nie mogła utracić statusu osoby bezrobotnej. Sąd I instancji nie wziął pod uwagę wyjaśnień skarżącej popartych dowodami, a wskazującymi, że wygłoszenie wykładu nie stanowiło pracy, lecz stanowiło konieczny element uzyskania stopnia doktora, a tym samym uzyskana kwota [...] zł nie stanowiła wynagrodzenia skarżącej prowadzącego douzyskania przychodu, lecz refundację kosztów podróży i przygotowania wykładu 5 (materiały dla uczestników). Skarżąca podnosiła samodzielnie swoje kwalifikacje poprzez otwarcie przewodu doktorskiego w celu uzyskania stopnia doktora. Wygłoszenie wykładu miało więc charakter naukowy/szkoleniowy i służyło nabyciu doświadczenia i dokształcaniu umiejętności potrzebnych do pozytywnego przeprowadzenia przewodu doktorskiego. Sąd I instancji nie zbadał treści zawartej umowy ani celu i zgodnego zamiaru stron, przyjmując dowolnie, że skarżąca na podstawie odpłatnej umowy podjęła pracę zarobkową. Obowiązkiem Sądu było ustalenie treści umowy, co stanowi o naruszeniu art. 134 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów. Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa pełnomocnika według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczona została do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostała zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. W myśl art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej jej autor podniósł zarzut naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. 6 W ramach tej podstawy kasacyjnej skarżąca kasacyjnie podniosła zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., którego istota sprowadza się do zarzutu błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że kwota w wysokości [...] zł stanowiła wynagrodzenie za wykonaną przez skarżącą usługę, podczas gdy z przedstawionych dowodów jednoznacznie wynika, że kwota ta miała jedynie pokryć koszty podróży i przygotowania wykładu. Tak sformułowany zarzut nie może zostać uznany za skuteczny. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wszystkie te elementy zawiera kwestionowany skargą kasacyjną wyrok. To, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną zaistniałego stanu faktycznego przez Sąd I instancji nie dowodzi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przy pomocy zarzutu naruszenia przepisów art. 134 i art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać przyjętego przez sąd wojewódzki stanu faktycznego czy też prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej podniósł również zarzut "naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, polegającej na przekroczeniu przez Sąd swobodnej i kontrolowanej oceny dowodów, poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez błędną analizę treści ustnej umowy zlecenia, a tym samym błędne i dowolne przyjęcie odpłatnego charakteru umowy". Formułując powyższy pogląd autor skargi kasacyjnej nie wskazał na żaden przepis prawa, co uniemożliwia uznanie takich zarzutów za zgłoszone w ramach prawidłowo skonstruowanej podstawy kasacyjnej. Wadliwość formułowania zarzutów naruszenia przepisów postępowania wywołuje ten skutek, że nie sposób uznać, że stan faktyczny stanowiący podstawę orzekania został podważony. W konsekwencji należy przyjąć, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca uzyskała wynagrodzenie z tytułu świadczonej na podstawie umowy zlecenia usługi, nie zaś, że kwota [...] zł stanowiła wyłącznie zwrot kosztów dojazdu i kosztów przygotowania materiałów szkoleniowych. W takich okolicznościach faktycznych rozważenia wymaga, czy Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżąca podjęła się "innej pracy zarobkowej", co mogło stanowić przesłankę do pozbawienia jej statusu osoby bezrobotnej. 7 Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia bezrobotnym jest osoba, która m.in. nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej. Z kolei definicja legalna terminu "inna praca zarobkowa", została zamieszczona w art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy. I tak, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia "inna praca zarobkowa" oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy podjęcie się przez skarżącą wygłoszenia dwugodzinnego wykładu za wynagrodzeniem w czasie, gdy była ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna, może być traktowane jako "wykonanie innej pracy zarobkowej". Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że pod pojęciem "innej pracy zarobkowej’ ustawodawca rozumie wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Jeżeli zatem w sprawie zostało ustalone, a nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej, że skarżąca świadczyła usługę w ramach umowy zlecenia i z tego tytułu uzyskała wynagrodzenie w kwocie [...] zł, należy przyjąć, że działanie to wyczerpało znamiona uznania za "wykonywanie innej pracy zarobkowej", niezależnie od incydentalnego charakteru owego działania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia to konstatację, że skarżąca nie spełnia warunków do uznania jej za osobę bezrobotną, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Reasumując, w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy istniały podstawy do pozbawienia W. K. statusu osoby bezrobotnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Nie orzeczono o przyznaniu pełnomocnikowi 8 skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. 9