II SA/Kr 1504/15
WyrokWSA w Krakowie2016-02-25
Skład orzekający: Beata Łomnicka, Aldona Gąsecka-Duda, Iwona Niżnik-Dobosz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nabycie w drodze umowy cesji przyszłej wierzytelności o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, która nie została jeszcze skonkretyzowana, uprawnia cesjonariusza do wstąpienia w prawa strony postępowania administracyjnego i ubiegania się o ustalenie odszkodowania?Ratio decidendi
Umowa przelewu przyszłej wierzytelności, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, wywiera skutek prawny dopiero z chwilą powstania (skonkretyzowania) wierzytelności. W związku z tym, nabycie takiej wierzytelności nie skutkuje automatycznym wstąpieniem cesjonariusza w prawa i obowiązki strony postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia odszkodowania, dopóki wierzytelność ta nie zostanie skonkretyzowana.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J. za nieruchomość przejętą pod drogę. Starosta umorzył postępowanie, uznając brak spełnienia przesłanki wyczerpania trybu cywilnoprawnego. Wojewoda uchylił decyzję Starosty i orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania, wskazując, że skarżący nabył jedynie przyszłą wierzytelność, a nie uprawnienie do jej ustalenia. Skarżący zarzucił naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. i art. 509 k.c., twierdząc, że nabył uprawnienia strony postępowania administracyjnego w drodze cesji wierzytelności.Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę F. J.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka Sędziowie: WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Iwona Niżnik-Dobosz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-[...] D. J. sprawy ze skargi F. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala.
Wojewoda decyzją z dnia 28 września 2015 r. znak [...] na podstawie:
- art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782);
- art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.);
po rozpatrzeniu odwołania skarżącego – F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe "[...]", od decyzji Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...]
uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] i orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe "[...]", za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę [...], w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 kwietnia 2007 r. znak [...].
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego, za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę [...], w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 23 kwietnia 2007 r. znak [...].
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Starosta [...] powołał się na treść art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Organ podniósł, iż z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie kwota odszkodowania nie została ustalona w trybie cywilno-prawnym (zdaniem organu I instancji w aktach sprawy brak jest bowiem dokumentów świadczących o przeprowadzeniu rokowań w sprawie odszkodowania pomiędzy spółką [...] Sp. z o.o. a Gminą [...]), Starosta [...] uznał, że brak jest zatem spełnienia przesłanki wyczerpania trybu cywilnoprawnego, co w konsekwencji skutkuje brakiem podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego.
Jak zauważył bowiem organ I instancji, fakt, iż umową cesji wierzytelności z dnia 11 czerwca 2003 r. F. J. nabył wierzytelność pieniężną w kwocie 79 930,80 zł od Z. S., będącą częścią odszkodowania za wywłaszczenie działek zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], powoduje, że podmiot ten posiada jedynie wierzytelność przyszłą, która skonkretyzowana zostanie dopiero na skutek pozytywnego wyniku negocjacji lub decyzji właściwego miejscowo Starosty, wydanej jednakże na skutek wystąpienia przez uprawniony podmiot o załatwienie sprawy w trybie administracyjnym.
Odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. złożył skarżący podnosząc m.in., iż odmiennie organ pierwszej instancji ocenił następujące dwa problemy: 1) wyczerpania przestanki trybu cywilnego oraz 2) statusu wnioskodawcy w postępowaniu administracyjnym. W zakresie pierwszej z przesłanek decydujące znaczenie ma korespondencja pomiędzy zainteresowanym a odpowiednią komórką Urzędu Miasta, w tym jej treść, a w szczególności odmowa podjęcia rokowań z wnioskodawcą. Gdy chodzi o tę drugą, należy zauważyć, że to wnioskodawca - na skutek cesji wierzytelności, choćby przyszłej - wstępuje, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, w ogół uprawnień dotychczasowego właściciela, tj. nabywa z chwilą zawarcia umowy przelewu (mimo przyszłego charakteru prawa) jednocześnie uprawnienie do ubiegania się o odszkodowanie, a zatem posiada w tym zakresie przymiot strony postępowania administracyjnego.
Wojewoda [...], stwierdził, iż przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę [...] jest kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego, za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę [...], w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 23 kwietnia 2007 r. znak [...].
Organ odwoławczy powołał treść art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Organ podkreślił, iż odnosząc się do zarzutu odwołującego wskazującego na okoliczność, iż w jego opinii rokowania pomiędzy nim a Gminą [...] skutecznie się odbyły, organ odwoławczy podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w poprzednio wydanej decyzji, iż korespondencja prowadzona pomiędzy skarżącym (który zwrócił się przecież z wnioskiem do Gminy [...] o podjęcie negocjacji w celu uzgodnienia wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość) a Wydziałem Skarbu Miasta Urzędu Miasta świadczy o negatywnym wyniku tych rokowań, który to z kolei warunek wydaje się iż w niniejszej sprawie wyczerpuje tryb cywilnoprawny z art. 98 ust. 3 zd. 1 u.g.n. i stanowi podstawę do wszczęcia przez Starostę postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego w sprawie odszkodowania, przewidzianego w art. 98 ust. 3 zd. 3 u.g.n, za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę [...], w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2007 r. [...].
W ocenie organu nie oznacza to, iż w przedmiotowej sprawie winno nastąpić ustalenie na jego rzecz odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., a jedynie (skoro uważa się za osobę uprawnioną do jego uzyskania), iż formalnie zaistniały przesłanki do rozpatrzenia jego wniosku w tym przedmiocie przez organy administracji publicznej.
Organ powołał treść art. art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zauważył, że również w przypadku ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną zarówno ustalenie jak i wypłata odszkodowania w świetle wskazanych regulacji ustawowych wydaje się, iż powinny co do zasady nastąpić na rzecz osoby wywłaszczonej pozbawionej własności nieruchomości.
Organ wskazał, iż skoro w chwili gdy decyzja Prezydenta Miasta z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...] stała się ostateczna tj. w dniu 9 grudnia 1999 r., nieruchomość, która w jej wyniku przeszła na własność Gminy, stanowiła współwłasność kilkudziesięciu podmiotów (w tym spółki [...] Sp. z o.o. w K.), wśród których nie figurował F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano - Handlowe "[...]", to jak słusznie stwierdził w zaskarżonej decyzji organ I instancji, nie można uznać, iż wnioskodawca posiada uprawnienie do ubiegania się o ustalenie na jego rzecz odszkodowania. Uprawnienie to bowiem przysługuje tym właśnie poprzednim współwłaścicielom wydzielonej pod drogę omawianej nieruchomości, w tym spółce [...] Sp. z o.o. w K., która umową z dnia 27 sierpnia 2002 r. przeniosła w istocie jedynie ekspektatywę wierzytelności odszkodowania za nieruchomość przejętą-wywłaszczoną na inny podmiot, a którą w efekcie w części, na podstawie umowy z dnia 11 czerwca 2003 r. nabył odwołujący, który z kolei będzie mógł domagać się jej przejścia na swa rzecz z chwilą jej powstania, tj. na skutek pozytywnego wyniku rokowań pomiędzy spółką [...] Sp. z o.o. w K. a Gminą [...], bądź w razie niepowodzenia tychże rokowań, na skutek ustalenia odszkodowania na rzecz omawianej spółki przez właściwy organ, stosownie do treści cytowanego art. 98 ust.3 ugn.
Jednocześnie jednak w opinii tutejszego organu, chociaż organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo wypowiedział się wiążąco co do praw i obowiązków skarżącego (wskazując, skarżący nie posiada uprawnień do ubiegania się o odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...]), to w sposób niekonsekwentny i w tej sytuacji zupełnie nieadekwatny oparł swe rozstrzygnięcie na treści art. 105 k.p.a., umarzając przedmiotowe postępowanie.
W efekcie należało uchylić zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 3 lutego 2015 r. nr [...] i orzec o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz F. J. - Przedsiębiorstwo Budowlano-Handlowe "[...]", za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wydzieloną pod drogę, przejętą z mocy prawa na własność przez Gminę [...], w związku z ostateczną decyzją Prezydenta Miasta z dnia 18 listopada 1999 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia 23 kwietnia 2007 r. znak [...].
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący – F. J. zarzucając jej naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 98 ust. 3 u.g.n. i art. 509 k.c., przez niezasadne przyjęcie, że skoro cesja wierzytelności o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość dotyczy tylko ekspektatywy prawa do odszkodowania (ma charakter wierzytelności przyszłej), to brak jest podstaw do uznania, że skarżący - z chwilą jej dokonania - staje się, w miejsce strony postępowania administracyjnego, uprawnionym do ustalenia oraz wypłaty, bądź to w drodze rokowań, bądź to już w drodze decyzji administracyjnej, odszkodowania za "wywłaszczoną nieruchomość, podczas gdy - zdaniem skarżącego - takie stanowiska wynika z braku właściwej interpretacji art. 30 § 4 k.p.a., która to wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że z chwilą dokonania cesji prawa do odszkodowania wnioskodawca nabywa przedmiotowe uprawnienia, stając się także stroną postępowania administracyjnego.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji lub uchylenie obu decyzji (organu I i II stopnia) oraz przekazania organowi pierwszego stopnia sprawy do jej ponownego rozpoznania.
Skarżący wskazał, iż w pierwszej kolejności należy zauważyć, że z treści uzasadnienia zaskarżonej niniejszą skargą decyzji organu drugiego stopnia w ogóle nie wynika, w jaki sposób została rozstrzygnięta - sygnalizowana w toku tego postępowania - kwestia statusu prawnego wnioskodawcy. In concreto natomiast chodziło o udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na pytanie, czy skarżący, który był inicjatorem postępowania, miał przymiot jego strony, ponieważ tylko pozytywne przesądzenie przedmiotowej okoliczności warunkowało sens dalszego prowadzenia postępowania.
W ocenie skarżącego, istota problemu sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy skarżący uzyskał status strony toczącego się postępowania administracyjnego, a jeśli takie uprawnienie posiadał, to bez wątpienia mógł się ubiegać o ustalenie na jego rzecz i w konsekwencji wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skarżący nie zgadza się ze sposobem, w jaki została rozstrzygnięta w niniejszym postępowaniu kwestia jego uprawnień do tego, ażeby ubiegać się o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W ocenie skarżącego organy pomieszały cywilnoprawne oraz administracyjnoprawne mechanizmy danej cesji. Co więcej, utożsamiły moment skonkretyzowania się przez wierzytelność odszkodowawczą (nabrania przez nią charakteru istniejącej w miejsce przyszłej) z chwilą nabycia przez cesjonariusza uprawnień z zakresu postępowania administracyjnego. Zdaniem autora skargi, takie upraszczające wnioskowanie jest nie do zaakceptowania. Brak jest podstaw do przyjęcia tego stanowiska na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. Charakterystyczne jest zresztą w niniejszej sprawie to, że pomimo iż naruszenie powołanej regulacji procesowej było konsekwentnie wskazywane przez skarżącego, to żaden z organów - ani pierwszoinstancyjny, ani odwoławczy - tego zarzutu nie dostrzegł ani nie odniósł się do niego w uzasadnieniu swej decyzji.
Skarżący - na mocy zawartych umów cesji - nabył wierzytelność, której przedmiotem jest prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to zaś, iż ma ona charakter wierzytelności przyszłej, podlegającej konkretyzacji w drodze dalszych działań (rokowań, decyzji administracyjnej), jest pozbawione znaczenia dla ustalenia, że doszło do przejścia prawa podmiotowego o cechach cywilnoprawnych na inny podmiot, który tym samym spełnił wymogi stawiane przez wskazany przeze mnie wielokrotnie art. 30 § 4 k.p.a.
Skarżący stoi na stanowisku, że możliwa oraz bardziej właściwa jest taka wykładni art. 30 § 4 k.p.a., która prowadzi do przyjęcia, iż nabycie wierzytelności przyszłej oznacza jednocześnie wstąpienie w miejsce strony postępowania administracyjnego i nabycie uprawnień do ustalenia odszkodowania, które też nie zostało na razie skonkretyzowane.
Konkretyzacja nastąpi wówczas, gdy podmiot, który nabył prawo do ustalenia odszkodowania, dokona tych ustaleń bądź to w drodze negocjacji, bądź to na podstawie decyzji - w wypadku gdy rokowania zakończą się fiaskiem. Przyjmując takie założenia przy dokonywaniu interpretacji art. 30 § 4 k.p.a., uzyskać można pełną symetrię i korelację uprawnień cywilnych, jak też administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Ze względu na powyższą zasadę oraz treść art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Skarga nie została uwzględniona, gdyż zawarte w niej zarzuty nie znajdują uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym a kontrolowana decyzja jest zgodna z powszechnie obowiązującym prawem.
W świetle art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782): "1. Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. 2. Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. 3. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości".
Zgodnie z art. 509 Kodeksu cywilnego:
"§ 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.§ 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
W myśl art. 510 Kodeksu cywilnego:§ 1. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. § 2. Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu zwykłego, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania.
Z kolei, na podstawie art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.
Kontrolujący zaskarżoną decyzję skład rozpoznający podziela, bez czynienia zbędnych powtórzeń, stanowisko i argumentację organu II instancji zawarte w treści kontrolowanej decyzji.
Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa sądów powszechnych, do których skład orzekający się przychyla, umowa przelewu przyszłej wierzytelności w postaci umowy z art. 510 § 1 k.c., wywiera skutek dopiero z chwilą powstania wierzytelności. Należy zatem przyjąć, że chodzi tutaj nie tylko o skutki materialnoprawne ale i proceduralne. Umowa przelewu przyszłej wierzytelności może przecież dotyczyć zarazem nie tylko wierzytelności przyszłych, u których podłoża leży częściowo tylko zrealizowany stan faktyczny uzasadniający ich powstanie, (co ma miejsce w kontrolowanej sprawie) lecz również wierzytelności warunkowych i terminowych. W pierwszym wypadku przejście wierzytelności na nabywcę nastąpi z chwilą powstania wierzytelności, w drugim zaś skutek taki nastąpi z chwilą ziszczenia się warunku zawieszającego i nadejścia terminu a quo.
Przypomnienia wymaga, że wierzytelności przyszłe są to takie wierzytelności, które jeszcze nie istnieją ale już istnieje stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego powstaną one w przyszłości. Jeżeli jednak nie nastąpi - obojętnie jak ukształtowane - zdarzenie konieczne do definitywnego powstania wierzytelności, wierzytelność w swej ostatecznej postaci nie istnieje. Przyjmuje się, przy tym, że - pomimo braku przepisów szczególnych - dopuszczalny jest przelew wierzytelności przyszłej, tym niemniej pełny skutek przelew ten wywiera dopiero z chwilą powstania wierzytelności (por. orz. SN z 30 stycznia 2003 r. V CKN 345/01).
Wobec przyjętej wykładni przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w kontrolowanej sprawie Sąd stoi na stanowisku, że skarżący wskutek zawarcia przedmiotowej umowy cesji nie wszedł jednocześnie w prawa i obowiązki administracyjnoprawne podmiotu wywłaszczonego.
Co do jego udziału w przedmiotowym kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, to trzeba wyjaśnić, że pojęcie strony, o którym stanowi art. 28 k.p.a. w powiązaniu z odpowiednimi normami prawa materialnego jest szerokie i udział skarżącego w postępowaniu jest uzasadniony m.in. tym, aby na podstawie uprawnień wynikających z Kodeksu cywilnego do przyszłe, j mającej być skonkretyzowaną, wierzytelności - skoro takie było jego życzenie i wniosek - właściwy organ zweryfikował możliwości skutecznego domagania się przez skarżącego tej przyszłej nieskonkretyzowanej wierzytelności w ramach administracyjnego postępowania o ustalenie przedmiotowego odszkodowania. Cechą charakterystyczną postępowania administracyjnego jest, że udział stron postępowania w danym postepowaniu może być kwalifikowany zróżnicowanymi interesami prawnymi, co oznacza, że z punktu widzenia prawa materialnego, status tych stron może być różnicowany.
Ponieważ w kontrolowanej sprawie stan prawny jest złożony, gdyż na normy prawa administracyjnego (ugn) nakładają się postanowienia norm prawa cywilnego, zdaniem Sądu, organy trafnie nie zastosowały w sprawie art. 61a, jak i art. 105 k.pa. Udział skarżącego w postępowaniu administracyjnym jest uzasadniony refleksami jakie wynikają dla jego sytuacji administracyjnoprawnej z treści z art. 509 i art. 510 K.c. Nie oznacza to automatycznie, że skarżący ma status strony zrównany z podmiotem wywłaszczonym, upoważniający go do skutecznego wystąpienia o ustalenie na jego rzecz przedmiotowego odszkodowania. W realiach kontrolowanej sprawy umowa przelewu przyszłej wierzytelności wywiera skutki cywilnoprawne wobec wierzytelności skonkretyzowanej w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną w sprawie odszkodowania. Nie wywołuje skutków prawnych w odniesieniu do wejścia skarżącego w administracyjnoprawne prawa i obwiązki wywłaszczonego właściciela nieruchomości związane z konkretyzacją tej wierzytelności.
Skoro umowa przelewu przyszłej wierzytelności w postaci umowy zawartej na podstawie art. 510 § 1 k.c., wywiera skutek prawny dopiero z chwilą powstania wierzytelności, to skarżący może skutecznie się powoływać na jej treść wobec postanowień art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, dopiero w chwili skonkretyzowania przyszłej wierzytelności. W myśl art. 509 § 2 K.c., wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Zatem dopiero z chwilą ostatecznego skonkretyzowania przyszłej wierzytelności skarżącemu przysługują prawa cedenta wobec organu, które przeniósł na niego jako cesjonariusza.
Skarżący może skutecznie domagać się, o ile nastąpią wszystkie przesłanki wymagane prawem, od organu skonkretyzowanej wierzytelności w granicach przynależnej mu wierzytelności przyszłej i na tym się opierają jego prawne relacje z organami właściwymi w sprawie przedmiotowego odszkodowania. Sądowi jest znany wyrok NSA z dnia 7 listopada 2007 r. na treść którego powołuje się skarżący, ale Sąd zauważa, że w tym wyroku nie została podniesiona i przeanalizowana kwestia polegająca na tym, że umowa przelewu przyszłej wierzytelności w postaci umowy z art. 510 § 1 k.c., wywiera skutek dopiero z chwilą powstania wierzytelności. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego, gdyż nie mają one znaczenia dla wyniku sprawy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło