I FZ 304/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16, o odrzuceniu skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 5 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Przedmiot zażalenia G. K. (dalej: Skarżący) wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16. Postanowieniem tym Sąd odrzucił jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 5 listopada 2015 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2011 r. 2. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji 2.1. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) 2.2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że: - zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 2016 r. wezwano (ponownie) Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 18 marca 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi; - Skarżący, mimo wezwania i wyznaczonego terminu do wpłacenia należnej opłaty, nie uiścił wpisu od skargi; - składane zaś przez Skarżącego wnioski o przyznanie prawa pomocy we wcześniejszym etapie postępowania zostały rozpoznane odmownie; - ostatnim postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. (powinno być: 12 stycznia 2017 r. - przyp. NSA), sygn. akt I SA/Rz 27/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r. o odmowie zmiany postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy; - pismem z dnia 17 stycznia 2017 r. po raz kolejny wezwano Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 18 marca 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, lecz Skarżący wpisu od skargi nie uiścił; - ponowny zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy (Skarżący złożył bowiem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - przyp. NSA) nie mógł spowodować przerwania biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 3. Zażalenie W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 244 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi, w sytuacji, gdy wnosił o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz - odwołując się do swojej sytuacji majątkowej - o rozpoznanie na podstawie art. 191 P.p.s.a. niezaskarżalnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego w zakresie odmowy Skarżącemu przyznania prawa pomocy i w konsekwencji przyznanie takiej pomocy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W zażaleniu nie było kwestionowane, że: - doszło do doręczenia Skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi; - Skarżący nie uiścił żądanego wpisu; - postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16, o odmowie zmiany postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16. Skarżący uważał natomiast, że w postępowaniu zainicjowanym jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy błędnie oceniono, iż nie spełniał on przesłanek do przyznania takowej i tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w toku rozpoznania niniejszej sprawy powinien zweryfikować wydane w tym przedmiocie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżący nie sprecyzował, które z kilku z wydanych w przedmiocie prawa pomocy postanowień ma zostać poddane kontroli. Biorąc jednak pod uwagę, że na moment wydania zaskarżonego postanowienia z dnia 16 lutego 2017 r. o odrzuceniu skargi, ostatnim orzeczeniem wydanym w przedmiocie prawa pomocy (a więc najbardziej aktualnym) było postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16, przyjąć należało, że żądanie Skarżącego dotyczyło tego właśnie postanowienia. Zgodnie z art. 191 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W przepisie tym mowa jest o postanowieniach niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia, a więc takich, w których sprawa będąca ich przedmiotem nie mogła być objęta dwuinstancyjnym postępowaniem i tym samym sąd drugiej instancji nie mógł wypowiedzieć się w ich przedmiocie. Natomiast nie obejmuje on postanowień wydanych w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia. W realiach niniejszej sprawy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16, którego rozpoznania we wskazanym trybie domagał się Skarżący, zostało wydane w następstwie wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 27/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznając ten środek zaskarżenia orzekał jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (por. art. 260 § 2 P.p.s.a.) Oznaczało to, że Skarżący nie mógł żądać, aby Naczelny Sąd Administracyjny dokonał weryfikacji rzeczonego postanowienia, tj. jego rozpoznania w ramach art. 191 P.p.s.a., niejako w trzeciej instancji, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając to postanowienie działał już jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym wspomniane postanowienie jako wydane w drugiej instancji, nie było "postanowieniem nie podlegającym zaskarżeniu w drodze zażalenia" w znaczeniu wyżej już wyjaśnionym. Dwukrotne rozpoznanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy (z uwagi na wniesiony środek zaskarżenia w stosunku do postanowienia referendarza sądowego) miało miejsce przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a ponowne orzekanie w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej sytuacji procesowej było niedopuszczalne. Dostrzec również należało, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których bezsprzecznie zalicza się postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając więc na uwadze, szczególny tryb kontroli instancyjnej rozstrzygnięć sądowych w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, jak i możliwość wzruszenia prawomocnych postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych w tym zakresie na podstawie art. 165 P.p.s.a., stwierdzić należało, że postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w następstwie wniesionego sprzeciwu, nie mieści się w katalogu postanowień, o których mowa w art. 191 tej ustawy. W świetle powyższego, zasadnie w realiach tej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że ze względu na brak uiszczenia wymaganego wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.