II FSK 2530/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia del. WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 52/16 w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 52/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi Z.R. dalej jako "Skarżący", "Strona" na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddalił skargę. 2. Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan sprawy: organ podatkowy pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu w sprawie podatku od spadków i darowizn, działając na podstawie art. 216 § 1, art. 180 § 1, art. 197 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. dalej jako "Ord. pod.") oraz art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 86 ze zm.), wobec braku zgody strony na podwyższenie wartości nieruchomości, powołał biegłego w celu wydania opinii w sprawie określenia wartości rynkowej nabytego przez niego w spadku lokalu mieszkalnego. Z uwagi na fakt, iż wycena lokalu dokonana przez biegłego w sporządzonym operacie szacunkowym była o 58,12 % wyższa od wartości wskazanej przez stronę. Naczelnik postanowieniem z dnia 15 października 2015r., na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obciążył podatnika kosztami postępowania w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji zawarł stosowne pouczenie o sposobie i terminie wniesienia zażalenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia w myśl art. 236 § 2 pkt 1 ustawy Ord. pod. 3. W dniu 10 listopada 2015r. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie o obciążeniu kosztami postępowania, zaś w dniu 2 grudnia 2015r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu pisma wskazał, że błąd co do terminu wniesienia zażalenia spowodowany był tym, że w tym samym dniu tj. 30 października 2015r. otrzymał razem postanowienie i decyzję i przeczytał na ostatniej stronie decyzji, że termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia. Dlatego był przekonany, że składając odwołania od decyzji i postanowienia w dniu 10 listopada 2015r. wnosi je z zachowaniem terminu. Strona o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia dowiedziała się z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 listopada 2015r. w sprawie zażalenia, adresowanego do Dyrektora Izby Skarbowej, które zostało doręczone jej do wiadomości w dniu 27 listopada 2015 r. Dodatkowo strona wskazała, że błąd co do terminu spowodowany był żałobą po śmierci spadkodawczyni, zaś Święta Zmarłych spowodowały, że był "w innym wymiarze czasu – zagubiony i okryty myślami nieszczęścia dobroczyńcy". 4. Organ odwoławczy przytaczając treść art. 162 § 1 i 2 ustawy Ord. pod. ocenił, że w niniejszej sprawie strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku słało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Odwołujący się jako okoliczność uzasadniającą brak winy wskazał na niedopatrzenie i błędne uznanie, że termin do złożenia odwołania od decyzji ma zastosowanie również do postanowienia. Tymczasem, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej okoliczności ta nie może stanowić podstawy do wyłączenia winy strony w niedochowaniu terminu do złożenia zażalenia. Podkreślono, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że pouczenie co do terminu i sposobu wniesienia zażalenia zawarte w postanowieniu było prawidłowe. Strona bezzasadnie założyła, że termin do zaskarżenia postanowienia jest taki sam, jak termin do wniesienia odwołania od decyzji, co jednoznacznie świadczy o braku należytej staranności, pożądanej w niniejszym stanie faktycznym. Zatem w ocenie organu nie wystąpiły obiektywne przeszkody, które uniemożliwiłyby złożenie zażalenia w terminie. 5. Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o uwolnienie go od kwoty 984 zł za operat szacunkowy lub umorzenie w całości. Skarżący oświadczył, że w aktach Naczelnika Urzędu Skarbowego jest cały komplet dokumentów, w których jest dowód, że ma znaczny stopień niepełnosprawności. Wskazał, że organ odwoławczy w postanowieniu celowo nie ujawnił, że Skarżący cierpi na schizofrenię a Urząd Skarbowy zmusza go w tak ciężkiej chorobie do zachowań, których nie jest w stanie ogarnąć. Wniósł również o adwokata z urzędu. 6. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi. 7. Dodatkowo organ poinformował, że w dniu 7 stycznia 2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. wydał rozstrzygniecie w przedmiocie umorzenia skarżącemu kosztów postępowania podatkowego w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanym na wstępie orzeczeniem na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") oddalił skargę. W motywach wyroku wskazał m.in., iż podnoszone przez skarżącego zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że Skarżący został prawidłowo zawiadomiony o sposobie i terminie wniesienia zażalenia. Sam fakt, na który powołuje się skarżący "nieuważnego" przeczytania pouczenia nie może stanowić okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. 9. W skardze kasacyjnej profesjonalny pełnomocnik ustanowiony z urzędu na podstawie art. 173 § 1 i § 2, art. 174 pkt 2 oraz art. 176 § 1 i § 2 i art. 177 § 1 p.p.s.a. zaskarżył w całości powyższy wyrok. Zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy t. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77. Art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. Nr 30, poz. 168 z póżn. zm. dalej jako "Kpa") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz oddalenie skargi, pomimo, że w toku postępowania administracyjnego organ nie dopełnił obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem z uwagi na słuszny interes obywateli, było dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik profesjonalny zarzucił sądowi pierwszej instancji, że sąd zaakceptował to, iż organ nie zbadał okoliczności związanych z niepełnosprawnością skarżącego. W tym zakresie zdaniem profesjonalnego pełnomocnika naruszono zasady określone w art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez niezbadanie faktu choroby psychicznej strony i jej wpływu ma brak możliwości dochowania terminu w rozpoznawanej sprawie. Pełnomocnik w piśmie procesowym z dnia 21 lipca 2016 r. zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. 10. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Rozpoznając sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest orzeczenie Sądu pierwszej instancji oddalające skargę na postanowienie w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące kosztów biegłego. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w swej istocie do wykazywania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie zasad prowadzenia postępowania w sprawie. Profesjonalny pełnomocnik w skardze kasacyjnej zarzucił wyrokowi sądu pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa. 11. Odnosząc się do powyższych zarzutów uznać należy, że nie zasługiwały one na uwzględnienie bowiem, ani sąd pierwszej instancji, ani organ podatkowy nie uwzględniali w swoich rozstrzygnięciach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a. przepisów tego Kodeksu nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), za wyjątkiem działów IV, V i VIII. Art. 7 zamieszczony jest w dziale I k.p.a. Zasada w nim wyrażona obowiązuje również w postępowaniu podatkowym (art. 120 ustawy Ord. pod.), jednakże z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), Sąd ten nie może zastępować strony w precyzowaniu i formułowaniu podstaw kasacyjnych poprzez podstawienie przepisów właściwych, dotyczących postępowania podatkowego zamiast błędnie przez stronę przywołanych przepisów k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2004 r., FSK 13/04, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Abstrahując od powyższych ułomności skargi kasacyjnej, które w świetle faktu sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika nie znajdują żadnego usprawiedliwienia, merytoryczna ocena podniesionych zarzutów, nie może w rozpoznawanej sprawie prowadzić do zakwestionowania prawidłowości wyniku kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w sprawie przez WSA w Olsztynie. Sąd ten trafnie uznał, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia tj. nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 162 § 1 ustawy Ord. pod. Powyższy przepis, nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego dla jej wykonania w przepisach ustawy Ord. pod. wymaga zatem uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (w rozumieniu zamierzonego działania sprzecznego z regułami postępowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności do załatwiania własnych spraw). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się więc z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Nie ma wątpliwości, że okoliczności, na które powoływał się pełnomocnik Skarżącego dotyczące choroby psychicznej Skarżącego zostały podniesione na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. Tych okoliczności organ odwoławczy nie znał wydając zaskarżone postanowienie. Stosownie zaś do powoływanego wcześniej art. 162 § 1 ustawy Ord. pod. to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić swoją argumentacją staranność i fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, istniała cały czas, aż do wniesienia podania o przywrócenie terminu. Obowiązku uprawdopodobnienia tych okoliczności nie można przerzucać na organ podatkowy, który w tym wypadku, ze względu na kryteria określone w art. 162 § 1 ustawy Ord. pod. ocenia wyjaśnienia osoby zainteresowanej uprawdopodobniające brak jej winy. Podzielić zatem należy stanowisko sądu pierwszej instancji, iż nowe okoliczności, powoływane w skardze, nie znane organowi nie mogą stanowić więc podstawy do ewentualnego uchylenia zaskarżonego postanowienia, gdyż sąd pierwszej instancji bada legalność zaskarżonego aktu i orzeka na podstawie akt sprawy. 12. Sąd kasacyjny uznał zatem, co zostało potwierdzone przez samego skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu, że został on prawidłowo zawiadomiony o sposobie i terminie wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie obciążenia kosztami biegłego. Sam fakt, na który powołuje się skarżący "nieuważnego" przeczytania pouczenia nie może stanowić okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. Zważywszy powyższe Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej i uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. 13. W ocenie składu orzekającego NSA sąd pierwszej instancji zasadnie również zauważył, iż organ podatkowy pierwszej instancji decyzją z dnia 7 stycznia 2016 r. umorzył skarżącemu koszty postępowania podatkowego w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. 14. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.